Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στις 19 Απριλίου ότι Αμερικανοί εκπρόσωποι θα φτάσουν στο Πακιστάν το βράδυ της 20ής Απριλίου, προκειμένου να προετοιμάσουν διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, η Τεχεράνη παραβίασε τη συμφωνία εκεχειρίας, ανοίγοντας πυρ στις 18 Απριλίου εναντίον γαλλικού πλοίου και βρετανικού φορτηγού πλοίου στα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, σημείωσε ότι το Ιράν ανακοίνωσε το κλείσιμο του πορθμού, κάτι που χαρακτήρισε παράδοξο, καθώς, όπως ανέφερε, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός ήδη ίσχυε, προσθέτοντας ότι το Ιράν υφίσταται απώλειες περίπου 500 εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως.
Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς, ο ειδικός απεσταλμένος Στηβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ αναμένεται να συμμετάσχουν στην αμερικανική αποστολή ενώ το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει τη συμμετοχή του στις συνομιλίες.
Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να στοχοποιήσουν κρίσιμες υποδομές στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων εργοστασίων ενέργειας και γεφυρών, επισημαίνοντας ότι θα το θεωρούσε τιμή του να πράξει τα δέοντα.
Ανέφερε επίσης ότι αμερικανικές δυνάμεις αναχαίτισαν ιρανικό φορτηγό πλοίο στον Κόλπο του Ομάν, όταν αυτό επιχείρησε να παρακάμψει τον αποκλεισμό. Όπως δήλωσε, το πλήρωμα δεν συμμορφώθηκε με τις εντολές, με αποτέλεσμα το αμερικανικό πολεμικό πλοίο να το ακινητοποιήσει πλήττοντας το μηχανοστάσιο. Όπως είπε, πεζοναύτες έχουν αναλάβει τον έλεγχο του πλοίου και εξετάζουν το φορτίο του. Το σκάφος ονομάζεται Touska και έχει μήκος ~270 μέτρα.
Το Ιράν, από την πλευρά του, δηλώνει ότι δεν είναι έτοιμο να επιστρέψει σε ειρηνευτικές συνομιλίες, εάν ο Τραμπ δεν εγκαταλείψει τη «μαξιμαλιστική» του στάση στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Σαΐντ Χατιμπζαντέχ ανέφερε στις 18 Απριλίου ότι απαιτείται ένα σαφές «πλαίσιο κατανόησης» πριν προχωρήσουν οι συνομιλίες και υπογράμμισε ότι το Ιράν δεν θα αποδεχθεί αυστηρότερους περιορισμούς από εκείνους που ισχύουν για άλλες χώρες βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Επισημάνθηκε ακόμη ότι δεν θα οριστεί ημερομηνία για νέες συνομιλίες χωρίς βασική συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ενώ απορρίφθηκε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο μεταφοράς εμπλουτισμένου ουρανίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, προοπτική που χαρακτηρίστηκε μη ρεαλιστική.
Το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος παραμένει βασικό σημείο τριβής. Αν και το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας εκτιμά ότι η χώρα διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%, επίπεδο κοντά στο 90% που απαιτείται για στρατιωτική χρήση.
Οι προηγούμενες συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών δεν απέδωσαν καρπούς. Στις 11 Απριλίου, ο Τζ. Ντ. Βανς ηγήθηκε του κύκλου διαπραγματεύσεων χωρίς αποτέλεσμα, με βασικό εμπόδιο την άρνηση της Τεχεράνης να αποκηρύξει ρητά την επιδίωξη πυρηνικών όπλων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν βομβαρδίσει τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον Ιούνιο του 2025, ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εισέλθει στο Ιράν για να εντοπίσει και να απομακρύνει αποθέματα ουρανίου.
Η ένταση στην ευρύτερη περιοχή παραμένει υψηλή, επηρεάζοντας το Ορμούζ, που αποτελεί βασική αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας: περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διέρχονταν από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Μετά από την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, ιρανικές δυνάμεις άρχισαν να απειλούν πλοία στην περιοχή. Αν και η Τεχεράνη συμφώνησε να σταματήσει τις επιθέσεις στο πλαίσιο της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας που ξεκίνησε στις 8 Απριλίου και λήγει περίπου στις 22 του μηνός, ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε στις 19 Απριλίου ότι θα περιορίσει εκ νέου τη διέλευση, ως απάντηση στον αμερικανικό αποκλεισμό.
Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί τον ναυτικό αποκλεισμό παραβίαση της εκεχειρίας, ενώ έχει προτείνει την επαναλειτουργία του πορθμού για εμπορικά πλοία, εφ’ όσον υπάρξει συνολική κατάπαυση του πυρός. Την ίδια στιγμή, το Ιρανικό Πρακτορείο Ειδήσεων ανέφερε ότι ο προηγούμενος γύρος συνομιλιών στο Πακιστάν δεν έδωσε καρπούς λόγω νέων απαιτήσεων από την πλευρά των ΗΠΑ.
Η ένταση παραμένει στην περιοχή: το Κέντρο Ναυτικών Επιχειρήσεων Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου ανέφερε ότι ιρανικά ταχύπλοα άνοιξαν πυρ κατά δεξαμενόπλοιου, ενώ άγνωστο βλήμα έπληξε πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων βορειοανατολικά του Ομάν, χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Οι εξελίξεις επηρεάζουν την οικονομία, με τις τιμές καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ έρευνα του Pew Research Center έδειξε ότι το 69% των Αμερικανών ανησυχεί για περαιτέρω αυξήσεις λόγω πιθανής στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Οι σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν είναι τεταμένες εδώ και δεκαετίες, από την Ιρανική Επανάσταση του 1979. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι στόχος της αμερικανικής πολιτικής είναι η εξάλειψη των απειλών από το Ιράν και η διασφάλιση ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Των Tom Gantert και Ryan Morgan
Με τη συμβολή του Tom Ozimek
