Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξε σε προσωρινή συμφωνία για τους νέους κανόνες που θα επιτρέπουν στα κράτη-μέλη να στέλνουν τους παράνομους μετανάστες σε κέντρα επαναπατρισμού εκτός της Ένωσης, καθώς οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να επιταχύνουν τις διαδικασίες απέλασης.
Σε ανακοίνωσή του την 1η Ιουνίου, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέφερε ότι οι νέοι κανόνες επιβάλλουν τη συνεργασία με τις αρχές στους υπηκόους τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής σε κράτος-μέλος. Παράλληλα, σημείωσε ότι έχουν θεσπιστεί εργαλεία για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών με στόχο τη δημιουργία κέντρων επαναπατρισμού σε χώρες εκτός ΕΕ.
Ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νικόλαος Ιωαννίδης, δήλωσε την Τρίτη ότι ο νέος κανονισμός θα επιταχύνει τη διαδικασία επιστροφής και θα αυξήσει τις επιστροφές ατόμων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Ο νέος κανονισμός εισάγει επίσης μια Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής, ένα έντυπο που τα κράτη-μέλη θα πρέπει να συμπληρώνουν, περιλαμβάνοντας τα βασικά στοιχεία της σχετικής απόφασης.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, στις 2 Ιουνίου, ο αντιπρόεδρος της Ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (European People’s Party Group – EPP), Τομά Τομπέ, ανέφερε ότι από τους αιτούντες άσυλο, πλέον του 70% των απορριφθέντων δεν επιστρέφουν στις χώρες τους.
Ο ευρωβουλευτής Φρανσουά-Ξαβιέ Μπελλαμύ, διαπραγματευτής του EPP για τη συμφωνία, ανέφερε επίσης σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι τέσσερις στους πέντε υπηκόους τρίτων χωρών που έχουν λάβει επίσημη απόφαση επιστροφής από κράτος-μέλος δεν εγκαταλείπουν τελικά την Ένωση. Αυτό δείχνει ότι το τρέχον σύστημα δεν λειτουργεί, σημείωσε.
Τα στοιχεία της ΕΕ δείχνουν ότι οι αποφάσεις για επιστροφή συνήθως δεν εφαρμόζονται. Κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2025, ενώ 117.545 υπήκοοι τρίτων χωρών έλαβαν εντολή να εγκαταλείψουν χώρα της ΕΕ, μόλις 33.860 αναχώρησαν προς τρίτες χώρες.
Το 2024, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε τη σύναψη συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ από τις οποίες προέρχονται οι παράνομοι μετανάστες ή μέσω των οποίων διέρχονται, με στόχο την αναχαίτιση των μεταναστευτικών ροών στο πλαίσιο του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Πρότεινε επίσης τη μεταφορά όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ σε κέντρα επαναπατρισμού σε χώρες εκτός της Ένωσης, όπως η Αίγυπτος, το Μαρόκο, η Αλγερία, η Μαυριτανία, η Σενεγάλη και το Μάλι.
Σύμφωνα με στοιχεία του Frontex, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, οι παράνομοι μετανάστες εισέρχονται στην ΕΕ είτε από τη Βόρεια Αφρική διασχίζοντας τη Μεσόγειο είτε μέσω χερσαίων οδών που διέρχονται από την Πολωνία και τα Βαλκάνια. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο μετανάστες εισήλθαν στην Ευρώπη το 2015, λόγω των πολέμων στη Συρία και το Ιράκ, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 16 Απριλίου ότι σήμερα είναι απίθανο να λάβουν άσυλο στην Ευρώπη μετανάστες από επτά χώρες. Η εκτελεστική αρχή της ΕΕ ανέφερε ότι το Μπανγκλαντές, η Κολομβία, το Μαρόκο, η Τυνησία, η Αίγυπτος, η Ινδία και το Κόσοβο θα πρέπει να χαρακτηριστούν ως «ασφαλείς τρίτες χώρες».
Τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, η Ολλανδία και η Ουγκάντα είχαν καταλήξει σε συμφωνία για τον επαναπατρισμό των μεταναστών μέσω της δεύτερης. Η ολλανδική κυβέρνηση είχε αναφέρει ότι η συμφωνία θα περιελάμβανε ένα πιλοτικό πρόγραμμα μικρής κλίμακας με τη λειτουργία κέντρου διέλευσης για περιορισμένο αριθμό αλλοδαπών που υποχρεούνται να εγκαταλείψουν την Ολλανδία, συμπεριλαμβανομένων απορριφθέντων αιτούντων άσυλο.
Ωστόσο, το 2026, ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός της Ολλανδίας αποφάσισε ότι η συνεργασία με την Ουγκάντα στον συγκεκριμένο τομέα θα ανασταλεί.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, στις 2 Ιουνίου, ο Σουηδός ευρωβουλευτής των Σουηδών Δημοκρατικών και αντιπρόεδρος της Ομάδας των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, Τσάρλι Βάιμερς, δήλωσε ότι η νέα συμφωνία σηματοδοτεί την έναρξη της εποχής των απελάσεων. Πλέον προβλέπονται μεγαλύτερες περίοδοι κράτησης, αυστηρή απαγόρευση εισόδου και κέντρα επαναπατρισμού σε τρίτες χώρες. Όπως σημείωσε, όποιος προσπαθεί να μπει παράνομα στην Ευρώπη δεν θα μπορέσει ποτέ να την κάνει πατρίδα του.
Ο Βάιμερς υποστήριξε ότι επί έξι χρόνια η αριστερή πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εμπόδιζε κάθε σοβαρή προσπάθεια εκσυγχρονισμού του ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών, προστατεύοντας τους παράνομους μετανάστες μέσω διαδικαστικών καθυστερήσεων και περιορισμών στην εφαρμογή των μέτρων.
Ανέφερε επίσης ότι διαπραγματεύτηκε αυστηρότερους κανόνες κράτησης, με μεγαλύτερη διάρκεια και αυστηρότερο καθεστώς για όσους δεν συνεργάζονται με τις αρχές, καθώς και ισχυρότερα ερευνητικά μέτρα για τον εντοπισμό υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράνομα και τη διευκόλυνση της επιστροφής τους.
Η συμφωνία διευρύνει τον ορισμό των απειλών για την ασφάλεια ώστε να περιλαμβάνει και κατ’ επανάληψη παραβάτες ήσσονος σημασίας αδικημάτων, επιτρέποντας μεγαλύτερης διάρκειας κράτηση, αυστηρότερα καθεστώτα και μεγαλύτερη ή ακόμη και αόριστης διάρκειας απαγόρευση εισόδου. Επεσήμανε ότι οι απαγορεύσεις εισόδου παρατείνονται σημαντικά, με τα δέκα έτη ως γενικό κανόνα και τα 20 έτη σε τεκμηριωμένες περιπτώσεις, ενώ για απειλές κατά της ασφάλειας είναι δυνατόν να επιβληθεί απαγόρευση αόριστης διάρκειας.
Στο επόμενο στάδιο, η προσωρινή συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί τόσο από το Συμβούλιο της ΕΕ όσο και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Από την πλευρά της, η Ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χαρακτήρισε τη συμφωνία «αμφιλεγόμενη». Σε ανάρτησή της στην πλαττφόρμα X, στις 2 Ιουνίου, υποστήριξε ότι η συμφωνία καταπατά θεμελιώδη δικαιώματα και οδηγεί τη μεταναστευτική πολιτική προς τα πίσω. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει τη δημιουργία «νομικά αμφισβητούμενων κέντρων επαναπατρισμού», «επιχειρήσεων απέλασης τύπου ICE» και τη μείωση των κινήτρων για οικειοθελή επιστροφή.
Με τη συμβολή του Guy Birchall
