Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε οριστικά στις 15 Ιουλίου το νομοσχέδιο που θεσπίζει δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο, ολοκληρώνοντας περισσότερα από δύο χρόνια έντονης κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης. Το κείμενο εξετάζεται πλέον από το Συνταγματικό Συμβούλιο και, εφόσον κριθεί σύμφωνο με το Σύνταγμα, θα διαβιβαστεί στον πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν για υπογραφή.
Οι Γάλλοι βουλευτές το ενέκριναν με 291 ψήφους υπέρ, 241 κατά και 29 αποχές. Τα κόμματα της Αριστεράς και του Κέντρου το στήριξαν σε μεγάλο βαθμό, ενώ η Δεξιά τάχθηκε κυρίως εναντίον του.
Ήταν η μικρότερη από τις τέσσερις πλειοψηφίες που συγκέντρωσε το νομοσχέδιο στην Εθνοσυνέλευση. Τον Μάιο του 2025 είχε εγκριθεί με 305 ψήφους υπέρ, 199 κατά και 57 αποχές, τον Φεβρουάριο με 299–226–37 και τον Ιούνιο με 295–232–35.
Η Γερουσία, όπου κυριαρχούν οι πολιτικές δυνάμεις της Δεξιάς και του Κέντρου, το απέρριψε τρεις φορές, πιο πρόσφατα στις 7 Ιουλίου. Μετά την αποτυχία των δύο σωμάτων να συμφωνήσουν, η κυβέρνηση έδωσε τον τελευταίο λόγο στην Εθνοσυνέλευση, όπως προβλέπουν οι γαλλικοί κοινοβουλευτικοί κανόνες.
Εφόσον ολοκληρωθεί η διαδικασία, η Γαλλία θα προστεθεί στις χώρες που επιτρέπουν, υπό διαφορετικά νομικά πλαίσια, την ευθανασία ή την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Η ευθανασία επιτρέπεται στην Ολλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τον Καναδά, την Αυστραλία και την Κολομβία, ενώ η ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία επιτρέπεται στην Ελβετία και σε αρκετές πολιτείες των ΗΠΑ.
Στην ευθανασία, η θανατηφόρος ουσία χορηγείται από τρίτο πρόσωπο. Στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία, ο ίδιος ο ασθενής προχωρεί στη χορήγησή της στον εαυτό του.
Ποιοι πληρούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας
Το νομοσχέδιο επιτρέπει την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την ευθανασία σε ενηλίκους που πάσχουν από σοβαρή και ανίατη νόσο, η οποία απειλεί τη ζωή τους σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο.
Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει επίσης να βιώνουν οδύνη που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ή την οποία θεωρούν αφόρητη και να είναι σε θέση να εκφράσουν ελεύθερα τη βούλησή τους, έχοντας προηγουμένως ενημερωθεί πλήρως. Ο ψυχικός πόνος από μόνος του δεν αρκεί για την υπαγωγή στη διαδικασία.
Ο γιατρός θα πρέπει να αποφανθεί επί του αιτήματος εντός 15 ημερών, αφού λάβει τη γνώμη ομάδας επαγγελματιών διαφορετικών ειδικοτήτων. Εφόσον το αίτημα εγκριθεί, ο ασθενής οφείλει να επιβεβαιώσει την απόφασή του έπειτα από περίοδο περισυλλογής τουλάχιστον δύο ημερών.
Οι επαγγελματίες υγείας θα μπορούν να επικαλούνται ρήτρα συνείδησης, θα υποχρεούνται όμως να παραπέμπουν τον ασθενή σε συνάδελφο πρόθυμο να αναλάβει την υπόθεση. Η πρόβλεψη αυτή δεν καλύπτει τους φαρμακοποιούς.
Παράλληλο νομοθέτημα, το οποίο διασφαλίζει την ισότιμη πρόσβαση στην παρηγορητική φροντίδα, εγκρίθηκε ομόφωνα και δημοσιεύθηκε στις 26 Μαΐου. Η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να αυξήσει τη σχετική χρηματοδότηση κατά 60%.
Εξέταση από το Συνταγματικό Συμβούλιο
Την παραμονή της ψηφοφορίας, ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί, ο οποίος θεωρείται ότι διατηρεί προσωπικές επιφυλάξεις για τη μεταρρύθμιση, παρέπεμψε το νομοσχέδιο στο Συνταγματικό Συμβούλιο, σε συνεννόηση με τον Μακρόν.
Ο Γάλλος πρόεδρος έχει χαρακτηρίσει τη μεταρρύθμιση σημαντικότερη κοινωνική πρωτοβουλία της δεύτερης θητείας του. Χωριστή παραπομπή ανακοίνωσε και ο πρόεδρος της Γερουσίας, Ζεράρ Λαρσέ, ένθερμος πολέμιος του νομοσχεδίου.
Η συνταγματική εξέταση μπορεί να διαρκέσει έως έναν μήνα. Το Συμβούλιο θα εξετάσει, μεταξύ άλλων, τη διάρκεια της περιόδου εντός της οποίας ο ασθενής μπορεί να ανακαλέσει την απόφασή του, τη θέση των ενηλίκων που τελούν υπό καθεστώς δικαστικής προστασίας και την ικανότητά τους να παρέχουν έγκυρη συναίνεση, καθώς και τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στα ιδρύματα υγειονομικής περίθαλψης.
Ο Ολιβιέ Φαλορνί, συντάκτης του νομοσχεδίου και πλέον δήμαρχος της Λα Ροσέλ, ανέφερε ότι δεν φοβάται το ενδεχόμενο απόρριψής του.
Θρησκευτικές αντιδράσεις και τεκτονική στήριξη
Οι θρησκευτικοί ηγέτες της Γαλλίας έχουν στη μεγάλη τους πλειονότητα ταχθεί κατά του νομοσχεδίου.
Η Διάσκεψη των Θρησκευτικών Ηγετών της Γαλλίας, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι των Καθολικών, των Ορθοδόξων, των Προτεσταντών, των Εβραίων, των Μουσουλμάνων και των Βουδιστών, προειδοποίησε τον Μάιο ότι η μεταρρύθμιση συνιστά «ανθρωπολογική ρήξη».
Στον αντίποδα, η Grand Orient de France (Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας), η μεγαλύτερη και ανοιχτά προοδευτική τεκτονική οργάνωση της χώρας, διεξήγαγε εκστρατεία υπέρ της νομιμοποίησης του υποβοηθούμενου θανάτου, παρουσιάζοντάς τον σε ανακοίνωσή της τον Ιούνιο ως ζήτημα ελευθερίας και αξιοπρέπειας.
Τον Νοέμβριο του 2023, ο Μακρόν είχε απευθυνθεί στη Μεγάλη Ανατολή και είχε δεσμευθεί να προωθήσει τη σχετική νομοθεσία.
Φόβοι για μελλοντική διεύρυνση των κριτηρίων
Βασικό σημείο διαφωνίας αποτελεί το πόσο ευρέως θα ερμηνευθούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας.
Η Λουντοβίν ντε Λα Ροσέρ, πρόεδρος της συντηρητικής οργάνωσης υπεράσπισης της οικογένειας The Family Union και μία από τις γνωστότερες φωνές κατά της ευθανασίας στη γαλλική δημόσια συζήτηση, απορρίπτει τον ισχυρισμό ότι το νομοσχέδιο θεσπίζει αυστηρό πλαίσιο.
Μιλώντας στην εφημερίδα The Epoch Times, υποστήριξε ότι τα κριτήρια είναι τόσο ευρεία, ώστε εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι θα είναι επιλέξιμοι από την πρώτη ημέρα. Οι αντίπαλοι της μεταρρύθμισης προειδοποιούν επίσης ότι οι προϋποθέσεις, όσο περιορισμένες και αν παρουσιάζονται σήμερα, θα διευρυνθούν με την πάροδο του χρόνου.
Οι υποστηρικτές της απαντούν ότι απαιτείται νόσος που απειλεί πραγματικά τη ζωή και ότι ούτε η αναπηρία ούτε η ευαλωτότητα αρκούν από μόνες τους για να καταστήσουν κάποιον επιλέξιμο.
Ο Γάλλος γιατρός Ντενί Λαμπέλ, επίτιμος πρόεδρος της οργάνωσης Le Choix, η οποία υποστηρίζει τον υποβοηθούμενο θάνατο, κάλεσε τη Γαλλία να εξετάσει την εμπειρία άλλων χωρών. Παρέπεμψε στα 25 χρόνια εφαρμογής αντίστοιχης νομοθεσίας στο Βέλγιο και στην Ολλανδία και στα οκτώ χρόνια εφαρμογής της στον Καναδά.
Σύμφωνα με τον Λαμπέλ, μπορεί πάντοτε να εντοπιστεί ένας μικρός αριθμός αμφισβητήσιμων περιπτώσεων, δεν υπήρξε όμως «σφαγή» ανθρώπων με αναπηρία ούτε προσώπων που δεν είχαν ζητήσει να πεθάνουν.
Οι επικριτές αμφισβητούν ακόμη την περίοδο περισυλλογής των 48 ωρών μετά την έγκριση του αιτήματος, την ευρεία διακριτική ευχέρεια όσων αξιολογούν την ικανότητα λήψης αποφάσεων και τον βαθμό της οδύνης του ασθενούς, καθώς και τους κανόνες της απαιτούμενης συλλογικής διαβούλευσης, τους οποίους θεωρούν ασαφείς.
Δύο αντίθετες προσεγγίσεις για το τέλος της ζωής
Ο Λαμπέλ εκτιμά ότι η ψήφιση του νομοσχεδίου μειώνει το άγχος, επειδή οι άνθρωποι αισθάνονται ανακούφιση γνωρίζοντας ότι θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής. Το μέτρο αφορά μόνο ένα πολύ μικρό μέρος του πληθυσμού.
Θεωρεί επίσης ότι υπάρχει θεμελιώδης διάκριση ανάμεσα στην πρόκληση του θανάτου και στην ανταπόκριση σε αίτημα που διατυπώνουν οι ίδιοι οι ασθενείς. Ανέφερε ακόμη ότι χιλιάδες άνθρωποι καταφεύγουν κάθε χρόνο στον υποβοηθούμενο θάνατο, ενώ άλλοι ταξιδεύουν στο εξωτερικό για να αποκτήσουν πρόσβαση στη διαδικασία.
Οι αντίπαλοι του νομοσχεδίου θεωρούν, σε πιο θεμελιώδες επίπεδο, ότι η μεταρρύθμιση επιχειρεί να λύσει το λάθος πρόβλημα. Οι δύσκολες συνθήκες στο τέλος της ζωής εξακολουθούν, κατά την άποψή τους, να υφίστανται κυρίως επειδή πολλοί ασθενείς δεν έχουν πρόσβαση στην παρηγορητική φροντίδα. Προειδοποιούν, μάλιστα, ότι η περαιτέρω ανάπτυξή της μπορεί να υπονομευθεί από τη νομιμοποίηση του υποβοηθούμενου θανάτου.
Η Ντε Λα Ροσέρ υποστηρίζει ότι η έμφαση στην ατομική ελευθερία καλλιεργεί μια παραπλανητική πολιτισμική αντίληψη. Οι ευάλωτοι, ασθενείς ή εξαρτημένοι άνθρωποι υποφέρουν κυρίως από την αίσθηση ότι αποτελούν βάρος για τους οικείους τους και την κοινωνία.
Κανείς δεν θα τους προτρέψει ανοιχτά να πεθάνουν, πολλοί όμως ενδέχεται να γίνουν οι αυστηρότεροι κριτές του εαυτού τους και να καταλήξουν ότι πρέπει να παραιτηθούν από τη ζωή για να μην επιβαρύνουν τους άλλους. Η μεταρρύθμιση, υποστηρίζει, υπονομεύει το ίδιο το νόημα της ιατρικής, το οποίο είναι να σώζει ζωές και όχι να προκαλεί τον θάνατο.
Παρά τη βαθιά διαφωνία τους για το περιεχόμενο και τις πιθανές συνέπειες της μεταρρύθμισης, οι δύο πλευρές συμφωνούν σε ένα σημείο: η έγκριση του νομοσχεδίου από το γαλλικό Κοινοβούλιο αποτελεί ορόσημο στην ιστορία της χώρα.
