Η τρομοκρατική οργάνωση των Χούθι στην Υεμένη ανακοίνωσε τον αποκλεισμό των θαλάσσιων μεταφορών της Σαουδικής Αραβίας μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η κίνηση της προσκείμενης στο Ιράν οργάνωσης ενδέχεται να προκαλέσει περαιτέρω προβλήματα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές, δεδομένης της παρουσίας της κατά μήκος του στενού Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, το οποίο συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.
Η Ερυθρά Θάλασσα, στην οποία η πρόσβαση από την Αίγυπτο γίνεται μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, αποτελεί ζωτικής σημασίας οδό για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα υπό ομαλές συνθήκες. Έχει, όμως, καταστεί ακόμη σημαντικότερη για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους ενεργειακούς κολοσσούς που μεταφέρουν τα προϊόντα τους στις διεθνείς αγορές, λόγω της ουσιαστικής παράλυσης του πορθμού του Ορμούζ εξαιτίας της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Η ανακοίνωση του αποκλεισμού από τους Χούθι
Οι Χούθι ανακοίνωσαν στις 20 Ιουλίου ότι κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας ως απάντηση σε επίθεση με στόχο το αεροδρόμιο της πρωτεύουσας της Υεμένης, Σαναά. Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε μέσω του κρατικού ειδησεογραφικού πρακτορείου SABA της Υεμένης, η στρατιωτική πτέρυγα των Χούθι ανέφερε ότι ο αποκλεισμός της Σαουδικής Αραβίας τίθεται σε άμεση ισχύ, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζει τι ακριβώς αυτό συνεπάγεται.
Οι δηλώσεις έγιναν έπειτα από σφοδρή ανταλλαγή πληγμάτων μεταξύ των Χούθι και του υπό σαουδαραβική ηγεσία συνασπισμού στην Υεμένη την προηγούμενη εβδομάδα. Κατά τη διάρκειά τους επλήγησαν το διεθνές αεροδρόμιο της Σαναά και το αεροδρόμιο της Άμπχα στη Σαουδική Αραβία, θέτοντας σε κίνδυνο την εκεχειρία που ισχύει από το 2022.
Η σημασία της Ερυθράς Θάλασσας για τις πετρελαϊκές ροές
Δεν είναι σαφές με ποιον τρόπο οι Χούθι θα επιβάλουν τον ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας, η οποία συνορεύει στα νότια με την Υεμένη. Η Υεμένη βρίσκεται στο στενό Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, το οποίο αποτελεί τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας και, λόγω των προβλημάτων στον πορθμό του Ορμούζ, στην άλλη πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, έχει εξελιχθεί σε κρίσιμη εναλλακτική αρτηρία για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Κόλπο. Μια σοβαρή διαταραχή της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ Ελ Μαντέμπ θα απέκλειε ουσιαστικά και τις δύο κύριες οδούς εξαγωγής πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.
Μετά τον μερικό αποκλεισμό που επέβαλε στο Ορμούζ το Ιράν, αφότου το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτέθηκαν στην Ισλαμική Δημοκρατία στις 28 Φεβρουαρίου, η Σαουδική Αραβία άρχισε να διοχετεύει περισσότερο από το 70% των ημερήσιων εξαγωγών αργού πετρελαίου της προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα πλοία που αναχωρούν από το Γιανμπού με προορισμό την Ευρώπη πλέουν προς βορρά μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, ενώ όσα κατευθύνονται προς την Ασία πλέουν νότια μέσω του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ.
Σύμφωνα με στοιχεία της Signal Ocean, πλατφόρμας ναυτιλιακών πληροφοριών και ναυλώσεων που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη, οι αποστολές πετρελαίου από το λιμάνι ανήλθαν τις τελευταίες εβδομάδες κατά μέσο όρο σε 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι περίπου 973.000 βαρελιών την ημέρα έναν χρόνο νωρίτερα. Ο συνολικός όγκος πετρελαϊκών προϊόντων που διήλθε από το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ τον Ιούνιο ανήλθε σε 7,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως — περίπου το 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου — από 4,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα πέρυσι, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλέστηκε το Reuters.
Οι πιθανές επιπτώσεις στον ενεργειακό εφοδιασμό
Σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic Council, δεξαμενής σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον και ειδίκευση στις διεθνείς σχέσεις, καθοριστικοί παράγοντες θα είναι η έκταση και η αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού που μόλις κήρυξαν οι Χούθι. Η Άλισον Μάινορ, διευθύντρια του Προγράμματος για την Ενσωμάτωση της Μέσης Ανατολής του Κέντρου Ραφίκ Χαρίρι και των προγραμμάτων του Atlantic Council για τη Μέση Ανατολή, δήλωσε ότι τυχόν επιθέσεις σε πλοία που διαπλέουν την Ερυθρά Θάλασσα θα αποτελούσαν πλήγμα για τον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου, δεδομένων των περιορισμένων εναλλακτικών οδών.
Η Μάινορ προσέθεσε, ωστόσο, ότι η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να συνεχίσει να εξάγει πετρέλαιο από το Γιανμπού προς βορρά, διαμέσου της Ερυθράς Θάλασσας, έως τον αιγυπτιακό αγωγό SUMED, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στη Μεσόγειο. Τα δεξαμενόπλοια μπορούν επίσης να μεταφέρουν περίπου 1 εκατ. βαρέλια μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Χαρακτήρισε τις ποσότητες αυτές κρίσιμες για τις παγκόσμιες αγορές, οι οποίες αντιμετωπίζουν ήδη έλλειμμα 4 εκατ. βαρελιών ημερησίως λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τη Μάινορ, η κατάσταση θα ήταν διαφορετική εάν οι Χούθι αποδεικνύονταν ικανοί να πλήξουν το ίδιο το λιμάνι του Γιανμπού, καθώς μια τέτοια επίθεση θα έπληττε τις σαουδαραβικές αποστολές πετρελαίου στην πηγή τους. Οι Χούθι έχουν επιχειρήσει κάτι ανάλογο στο παρελθόν και, το 2022, λίγο πριν συμφωνηθεί εκεχειρία με τον υπό σαουδαραβική ηγεσία συνασπισμό, είχαν προκαλέσει προσωρινή μείωση της παραγωγής στο διυλιστήριο του Γιανμπού.
Η Μάινορ επεσήμανε ότι παραμένει ασαφές εάν οι Χούθι διαθέτουν επαρκή αποθέματα προηγμένων πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών ώστε να συνιστούν διαρκή απειλή για το Γιανμπού, το οποίο βρίσκεται περίπου 800 μίλια βορειοδυτικά των περιοχών της Υεμένης που ελέγχει η οργάνωση. Το τελευταίο διάστημα, οι Χούθι έχουν εκτοξεύσει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του Ισραήλ, καταδεικνύοντας ότι εξακολουθούν να διαθέτουν ορισμένα όπλα με το απαιτούμενο βεληνεκές για να πλήξουν το Γιανμπού.
Ωστόσο, η ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα της Σαουδικής Αραβίας και οι ανομοιόμορφες επιδόσεις των Χούθι ως προς την ακρίβεια των πληγμάτων μεγάλου βεληνεκούς σημαίνουν ότι η οργάνωση πιθανότατα θα χρειαζόταν πολύ μεγαλύτερα αποθέματα όπλων για να υπερκεράσει τη σαουδαραβική αεράμυνα και να πλήξει τον στόχο της.
Τα πιθανά στάδια κλιμάκωσης του αποκλεισμού
Η σουηδική εταιρεία African Security Analysis (ASA), η οποία ειδικεύεται στην παροχή συμβουλών για την Αφρική σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις, επεσήμανε σε άρθρο που δημοσίευσε τον Απρίλιο ότι το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ αποτελεί πιθανή εστία σοβαρής διαταραχής του παγκόσμιου εμπορίου. Σύμφωνα με μοντέλο που ανέπτυξε η εταιρεία, η διαταραχή της ναυσιπλοΐας στο στενό θα εκδηλωνόταν πιθανότατα σε στάδια.
Το πρώτο, το οποίο η ASA ονόμασε «στάδιο πυροδότησης», θα μπορούσε να περιλαμβάνει στρατιωτική κλιμάκωση συνδεδεμένη με την Ερυθρά Θάλασσα ή την Υεμένη, άμεσες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία ή απότομη αύξηση του εκτιμώμενου κινδύνου, η οποία θα οδηγούσε τις ασφαλιστικές εταιρείες να αποσύρουν την κάλυψη ή να επιβάλουν σημαντικά υψηλότερα ασφάλιστρα. Στη συνέχεια, οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να επιλέξουν την εκτροπή των πλοίων τους γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, στο νότιο άκρο της Αφρικής, αντί να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τον θαλάσσιο διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας και του Σουέζ.
Κάτι ανάλογο συνέβη το 2021, όταν το τεράστιο πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων Ever Given, το οποίο εκμεταλλευόταν η ναυτιλιακή εταιρεία Evergreen Marine, προσάραξε και ακινητοποιήθηκε εγκάρσια στη Διώρυγα του Σουέζ, αποκλείοντας τη θαλάσσια αρτηρία επί έξι ημέρες. Σύμφωνα με στοιχεία της Lloyd’s List, το περιστατικό κόστιζε στην παγκόσμια οικονομία 9,6 δισ. δολάρια ημερησίως. Εάν τα πλοία στραφούν προς τη μεγαλύτερη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, θα επιβαρυνθούν περαιτέρω τα λιμάνια και τα δρομολόγια σε άλλες περιοχές, προκαλώντας συμφόρηση και ανισορροπίες στη διαθεσιμότητα του εξοπλισμού.
Στο τρίτο στάδιο, σύμφωνα με την ASA, οι μεγαλύτερες διαδρομές και το αυξημένο κόστος ασφάλισης θα οδηγούσαν σε υψηλότερους ναύλους, καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και αύξηση του τελικού κόστους των εισαγόμενων αγαθών. Στη συνέχεια, θα αυξάνονταν περαιτέρω οι τιμές των βασικών εμπορευμάτων, ιδίως των καυσίμων, των τροφίμων και των γεωργικών εφοδίων.
Οι πρώτες αντιδράσεις των αγορών
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) προειδοποίησε στις 21 Ιουλίου ότι οι απειλές κατά του στενού Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, το οποίο αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία ως οδός παράκαμψης του Ορμούζ, έχουν εντείνει τις ανησυχίες του σχετικά με τον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί μετά την ανακοίνωση του αποκλεισμού από τους Χούθι. Ωστόσο, η άνοδος συμπίπτει με την επανέναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον στο στενό του Ορμούζ, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη μεμονωμένη αποτίμηση του αντίκτυπου του αποκλεισμού.
Ο ολλανδικός τραπεζικός όμιλος ING ανέφερε σε σημείωμά του στις 21 Ιουλίου ότι η ανακοίνωση των Χούθι θα αυξήσει το κόστος ασφάλισης για τις ναυτιλιακές εταιρείες, σημειώνοντας ότι εάν οι μεταφορείς αποφασίσουν να αποφεύγουν το στενό Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, τα ταξίδια θα διαρκούν περισσότερο και θα είναι ακριβότερα. Επεσήμανε, ωστόσο, ότι κρίνοντας από την τιμή του πετρελαίου εκείνο το πρωί, η αγορά δεν φαινόταν πεπεισμένη ότι ο αποκλεισμός θα ήταν επιτυχής. Στις 22 Ιουλίου, πάντως, η τιμή αναφοράς του αργού πετρελαίου Brent εκτινάχθηκε κατά 4%, ξεπερνώντας τα 94 δολάρια ανά βαρέλι και φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδό της από τις 8 Ιουνίου.
Στο μεταξύ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στις 21 Ιουλίου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αντιμετώπιζαν την κατάσταση εάν η προσκείμενη στο Ιράν τρομοκρατική οργάνωση επέβαλλε αποκλεισμό. Ερωτηθείς σχετικά κατά τη διάρκεια συνάντησής του με τον πρόεδρο του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, στο Οβάλ Γραφείο, απάντησε ότι ο αποκλεισμός δεν είχε ακόμη επιβληθεί και ότι, παρότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωρίζουν πώς να αντιμετωπίζουν τέτοιες καταστάσεις. Δήλωσε ότι εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα το αντιμετώπιζαν όπως είχαν πράξει και στο παρελθόν με τους Χούθι, από τους οποίους δεν είχαν νέα για αρκετό διάστημα μετά την αρχική αμερικανική επιχείρηση εναντίον τους.
