Η Ουκρανία έκανε ένα από τα πιο συγκεκριμένα βήματα έως τώρα προς την αποκατάσταση του εκλογικού της συστήματος, έπειτα από τέσσερα χρόνια πολέμου, καθώς οι ΗΠΑ αυξάνουν την πίεση για εκλογές στη χώρα.
Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή της Ουκρανίας ανακοίνωσε χθες, 23 Δεκεμβρίου, ότι αποκατέστησε πλήρως το Κρατικό Μητρώο Ψηφοφόρων, το οποίο είχε κλείσει την ημέρα που η Ρωσία εξαπέλυσε την εισβολή της, τον Φεβρουάριο του 2022. Το μητρώο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του ουκρανικού εκλογικού συστήματος και είναι απαραίτητο για να μπορέσει να διεξαχθεί οποιαδήποτε εθνική εκλογική διαδικασία.
Ο Ουκρανός βουλευτής Νταβίντ Αραχαμία ανήρτησε στο Telegram, στις 23 Δεκεμβρίου, ότι «η επικαιροποίηση του μητρώου ψηφοφόρων είναι μία από τις βασικές προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή οποιασδήποτε εκλογής». Όπως σημείωσε, «ο πόλεμος έχει επηρεάσει σημαντικά τους δημογραφικούς δείκτες και αυτό πρέπει να αποτυπωθεί στο μητρώο. Υπάρχει πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει προς αυτή την κατεύθυνση».
Το μητρώο ψηφοφόρων είχε τεθεί σε αναστολή το 2022, προκειμένου να προστατευθούν τα προσωπικά δεδομένα και να αποτραπούν κυβερνοεπιθέσεις, καθώς η Ρωσία στόχευε τα κρατικά συστήματα της Ουκρανίας. Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή ανέφερε ότι τα τελευταία τρία χρόνια εργάστηκε για την ανακατασκευή και την ενίσχυση της ασφάλειας της βάσης δεδομένων, ώστε να μπορεί να αλληλεπιδρά με τους ψηφοφόρους με ασφάλεια.
Εντείνεται η συζήτηση για τις εκλογές
Σύμφωνα με τον Αραχαμία, αποκατάσταση του μητρώου ψηφοφόρων γίνεται καθώςοι Ουκρανοί βουλευτές βρίσκονται στη διαδικασία συγκρότησης ομάδας εργασίας, η οποία θα εξετάσει κατά πόσο μπορούν να διεξαχθούν εκλογές υπό στρατιωτικό νόμο — ένα ακόμη σημαντικό βήμα προς την αντιμετώπιση της επαναλαμβανόμενης απαιτήσης του Τραμπ να γίνουν εκλογές στην Ουκρανία. Γεγονός είναι ότι η ουκρανική νομοθεσία απαγορεύει τη διεξαγωγή εκλογών υπό στρατιωτικό νόμο, ο οποίος έχει παραταθεί δεκαεπτά (17) φορές από την αρχή του πολέμου, τον Φεβρουάριο του 2022.
Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στο Politico, στις 9 Δεκεμβρίου, θεωρεί πως αυτή «είναι μια σημαντική στιγμή για εκλογές», σημειώνοντας ότι «χρησιμοποιούν τον πόλεμο για να μη γίνουν εκλογές, αλλά ο ουκρανικός λαός πρέπει να έχει αυτή την επιλογή, κατά την άποψή μου […] μιλούν για δημοκρατία, αλλά φτάνει ένα σημείο που δεν είναι πια δημοκρατία». Απαντώντας στις δηλώσεις του Τραμπ, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί ότι είναι ανοιχτός στη διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν εγγυήσεις για την ασφάλεια. Στις 9 Δεκεμβρίου ανέφερε ότι είναι «έτοιμος για εκλογές» και ζήτησε από ΗΠΑ και Ευρώπη να συμβάλλουν στη διασφάλιση της ακεραιότητας της διαδικασίας. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, είπε, «μέσα στους επόμενους 2-3 μήνες η Ουκρανία θα είναι έτοιμη να διεξαγάγει εκλογές».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ζελένσκι ζήτησε από τους βουλευτές να εξετάσουν πιθανές αλλαγές στον νόμο, ώστε να επιτραπούν εκλογές εν καιρώ πολέμου, ενώ η συγκρότηση της ομάδας εργασίας αντανακλά μια σημαντική μετατόπιση σε σχέση με τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν το ουκρανικό κοινοβούλιο είχε εγκρίνει ψήφισμα που επιβεβαίωνε ότι δεν πρέπει να διεξαχθούν εκλογές κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού νόμου.
Απόδημοι και μέτωπο
Μία από τις βασικές προκλήσεις για τη διεξαγωγή των εκλογών είναι ότι εκατομμύρια Ουκρανοί δεν ζουν πλέον εκεί που ζούσαν πριν από τον πόλεμο.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περισσότερα από 5,8 εκατομμύρια Ουκρανοί διέφυγαν στο εξωτερικό μετά την εισβολή, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες υπηρετούν στον στρατό. Η επικαιροποίηση των εκλογικών στοιχείων και η δυνατότητα να ψηφίσουν αυτοί οι άνθρωποι είναι καθοριστικές παράμετροι για οποιαδήποτε αξιόπιστη εκλογική διαδικασία, όπως έχει υποδείξει ο Ζελένσκι.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στις 20 Δεκεμβρίου, ο Ουκρανός πρόεδρος δήλωσε ότι το υπουργείο Εξωτερικών της Ουκρανίας ήδη εργάζεται για την εύρεση τρόπων που θα επιτρέψουν στους Ουκρανούς του εξωτερικού να ψηφίσουν σε τυχόν μελλοντικές εκλογές: «Στη σημερινή κατάσταση, η διαδικασία θα είναι περίπλοκη λόγω του αριθμού των Ουκρανών που ζουν στο εξωτερικό. Αυτό ακριβώς είναι το έργο του υπουργείου Εξωτερικών και έχουν ήδη ξεκινήσει να εργάζονται πάνω σε αυτό».
Δήλωσε ακόμη ότι υποστηρίζει την ηλεκτρονική ψηφοφορία για τους Ουκρανούς που βρίσκονται στο εξωτερικό, αν και οι βουλευτές δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει στις νομικές αλλαγές που απαιτούνται για να καταστεί αυτό δυνατό.
Το μεγάλο εμπόδιο
Η ουκρανική οργάνωση παρακολούθησης εκλογών OPORA έχει επισημάνει ότι η ασφάλεια παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη διεξαγωγή ψηφοφορίας.
Σε πρόσφατη αξιολόγησή της, η OPORA διαπίστωσε ότι ακόμη και αν αρθεί ο στρατιωτικός νόμος, μόνο ένας μικρός αριθμός κοινοτήτων θα μπορούσε σήμερα να διεξαγάγει ασφαλείς εκλογές. Πολλά εκλογικά τμήματα έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί, πολλά καταφύγια βρίσκονται μακριά από τα σημεία ψηφοφορίας, ενώ οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται σε μεγάλα τμήματα της χώρας.
Σε ξεχωριστή ανάλυσή της, η OPORA ανέφερε ότι η αποκατάσταση του μητρώου ψηφοφόρων αποτελεί ένα βασικό βήμα — αλλά μόνο ένα από τα πολλά. Για τη διεξαγωγή εκλογών απαιτούνται επίσης επικαιροποιημένοι εκλογικοί κατάλογοι, ασφαλείς χώροι ψηφοφορίας, προστασίες απέναντι σε ρωσικές κυβερνοεπιθέσεις και παραπληροφόρηση, καθώς και σαφείς κανόνες για την ψηφοφορία σε κατεχόμενες ή πρώην κατεχόμενες περιοχές.
Η οργάνωση ανέφερε ότι η διεξαγωγή εκλογών σε αυτές τις περιοχές θα απαιτούσε μεγάλης κλίμακας προπαρασκευαστικές εργασίες, οι οποίες είναι απίθανο να ολοκληρωθούν ακόμη και μέσα σε ένα έτος μετά τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Η κοινή γνώμη αντανακλά αυτές τις ανησυχίες. Μια δημοσκόπηση του Δεκεμβρίου από το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου διαπίστωσε ότι η πλειονότητα των Ουκρανών θεωρεί πως οι εκλογές θα πρέπει να διεξαχθούν μόνο μετά από μια τελική ειρηνευτική συμφωνία, και όχι κατά τη διάρκεια ενεργών συγκρούσεων.
Την ίδια ώρα, παράλληλα με την αποκατάσταση του μητρώου ψηφοφόρων, η εκλογική επιτροπή της Ουκρανίας ενέκρινε στις 23 Δεκεμβρίου αρκετά ακόμη μέτρα που δείχνουν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για εκλογές. Σε αυτά περιλαμβάνεται μια στρατηγική επικοινωνίας για τις μεταπολεμικές εκλογές, καθώς και προτάσεις για τη βελτίωση της πρόσβασης ψηφοφόρων με αναπηρίες. Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή επικαιροποίησε επίσης τα στοιχεία των εκλογικών τμημάτων και πραγματοποίησε, όπως ανέφερε, τυπικές αλλαγές στις τοπικές εκλογικές επιτροπές.
