Το 2026 δεν προδιαγράφεται ως μια συνηθισμένη χρονιά για την Ευρώπη. Είναι η περίοδος κατά την οποία αποφάσεις που ωρίμαζαν επί χρόνια περνούν πλέον στο στάδιο της εφαρμογής, με συγκεκριμένες συνέπειες για κράτη, επιχειρήσεις και πολίτες.
Η ήπειρος καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τρεις μεγάλες μεταβάσεις: την ενεργειακή και κλιματική προσαρμογή χωρίς να διαρραγεί η κοινωνική συνοχή, την ανάγκη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στην άμυνα και στη βιομηχανία, καθώς και τη θέσπιση νέων κανόνων στη μετακίνηση προσώπων και στην ψηφιακή οικονομία.
Οι κατευθύνσεις που ακολουθούν προκύπτουν από το Στρατηγικό Θεματολόγιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2024-2029, που συμφωνήθηκε από τους ηγέτες των κρατών-μελών και καθορίζει τις πολιτικές προτεραιότητες για την επόμενη πενταετία.
Η Ευρώπη προχωρά σε βαθύτερη στροφή στην άμυνα και στη στρατηγική αυτονομία
Μέχρι πρόσφατα, η ευρωπαϊκή ασφάλεια θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό δεδομένη, με βασικό πυλώνα το ΝΑΤΟ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, το διεθνές περιβάλλον έχει γίνει πιο ασταθές, οι κρίσεις πολλαπλασιάζονται και η ανάγκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μπορεί να προστατεύει κρίσιμες υποδομές και συμφέροντα επανέρχεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.
Δεν είναι τυχαίο ότι στις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2024-2029, η άμυνα και η ασφάλεια αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες πολιτικής, στο πλαίσιο της επιδίωξης για μια ισχυρότερη και πιο αυτάρκη Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο έχουν παρουσιάσει πλαίσια δράσης και χάρτες πορείας για την προώθηση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας και ετοιμότητας, συμπεριλαμβανομένων έργων για την ενίσχυση της παραγωγής και της κοινοτικής συνεργασίας στον τομέα της άμυνας.
Για την Ελλάδα, η τάση αυτή μεταφράζεται κυρίως σε αυξημένες υποχρεώσεις συμμετοχής και προσαρμογής στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών, με πρόσθετες απαιτήσεις σε επενδύσεις, επιχειρησιακή ετοιμότητα και συντονισμό, σε ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον ασφάλειας.
Η ΕΕ στηρίζει πιο ενεργά την ευρωπαϊκή παραγωγή και χτίζει ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού
Η πανδημία και οι ενεργειακές αναταράξεις λειτούργησαν ως σαφής προειδοποίηση· η Ευρώπη εξαρτάται υπερβολικά από τρίτες χώρες για κρίσιμα προϊόντα και πρώτες ύλες, γεγονός που μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό και στρατηγικό μειονέκτημα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ανταγωνιστικότητα και η οικονομική ανθεκτικότητα τοποθετούνται στο επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής. Η κατεύθυνση είναι σαφής: περισσότερη έμφαση σε επενδύσεις, σε παραγωγή εντός Ευρώπης και σε μηχανισμούς που μειώνουν τον κίνδυνο διακοπών στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Για την Ελλάδα, αυτό μπορεί να ανοίξει πεδίο σε τομείς όπως η μεταποίηση, οι μεταφορές και η αποθήκευση, υπό την προϋπόθεση έγκαιρης προσαρμογής σε νέα κριτήρια και απαιτήσεις που συνδέονται με την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Αυστηρότεροι έλεγχοι στα σύνορα της ζώνης Σένγκεν
Μία από τις πιο άμεσες αλλαγές που προχωρούν μέσα στο 2026 αφορά τις μετακινήσεις προς τη ζώνη Σένγκεν από πολίτες τρίτων χωρών, με δύο μεγάλα συστήματα να εισέρχονται στο στάδιο της πλήρους εφαρμογής.
Το πρώτο είναι το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (EES), το οποίο προβλέπει ψηφιακή καταγραφή εισόδου και εξόδου και χρήση βιομετρικών δεδομένων. Το δεύτερο είναι το ETIAS, η ηλεκτρονική ταξιδιωτική άδεια για υπηκόους χωρών που σήμερα ταξιδεύουν χωρίς βίζα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για την Ελλάδα, ως χώρα με έντονη τουριστική εξάρτηση, οι αλλαγές αυτές έχουν ουσιαστική σημασία. Ενδέχεται να προκαλέσουν καθυστερήσεις σε περιόδους αιχμής, να αυξήσουν τις τεχνικές απαιτήσεις σε αεροδρόμια και λιμάνια και να καταστήσουν αναγκαία την καλύτερη ενημέρωση των ταξιδιωτών πριν από την άφιξή τους.
Πράσινη μετάβαση με κοινωνικές δικλείδες
Η Ευρώπη επιμένει στην πράσινη μετάβαση, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι, αν το κόστος μετακυλιστεί απότομα στα νοικοκυριά, μπορεί να υπονομεύσει τον ίδιο τον στόχο της πολιτικής αυτής.
Για τον λόγο αυτό, μέσα στο 2026 αρχίζει να περνά σε πιο πρακτικό στάδιο το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο σχεδιάστηκε για να στηρίξει ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις απέναντι στις επιπτώσεις του ETS2, δηλαδή της επέκτασης της πολιτικής εκπομπών σε τομείς όπως τα κτίρια και οι οδικές μεταφορές.
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι σαφές: το υψηλό ενεργειακό κόστος, το γερασμένο κτιριακό απόθεμα και οι ανάγκες ενεργειακής αναβάθμισης αφήνουν ελάχιστα περιθώρια καθυστέρησης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα και πόσο στοχευμένα θα φτάσουν οι διαθέσιμοι πόροι στην πραγματική οικονομία.
Η ΑΙ περνά από τον πειραματισμό στη ρύθμιση
Το 2026 επιταχύνεται και μια ακόμη μετάβαση· η Ευρώπη περνά σταδιακά από τον πειραματισμό με την τεχνητή νοημοσύνη στη συστηματική εφαρμογή της με κανόνες και ευθύνη.
Η επιλογή της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να λειτουργήσει ως ρυθμιστικός παράγοντας, θέτοντας πλαίσιο συμμόρφωσης για χρήσεις της ΑΙ που επηρεάζουν ανθρώπους, δικαιώματα ή κρίσιμες αποφάσεις, όπως στην εργασία, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες ή στον δημόσιο τομέα. Για πολλές επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι αλλάζει όχι μόνο το τι μπορούν να κάνουν τεχνολογικά, αλλά και το τι καλούνται να τεκμηριώνουν: διαφάνεια, αξιολόγηση κινδύνου και έλεγχο λειτουργίας.
Στην Ελλάδα, η τεχνητή νοημοσύνη παύει σταδιακά να αντιμετωπίζεται ως εργαλείο ευκολίας και μετατρέπεται σε τεχνολογία που απαιτεί οργανωτική ωριμότητα, σαφείς πολιτικές χρήσης και ανθρώπινο δυναμικό που γνωρίζει τα όρια και τις ευθύνες της εφαρμογής της.
Μια Ευρώπη πιο απαιτητική
Το 2026 διαμορφώνεται ως χρονιά κατά την οποία η Ευρώπη επιχειρεί να γίνει πιο αυτάρκης και πιο θωρακισμένη. Αυτό μεταφράζεται σε αυστηρότερους κανόνες και περισσότερες υποχρεώσεις, αλλά χρειάζεται να συνοδεύεται και από προσπάθεια εξισορρόπησης, ώστε οι αλλαγές να μην οδηγήσουν σε νέο κύμα οικονομικής πίεσης ή κοινωνικής ανασφάλειας.
Το πραγματικό στοίχημα της χρονιάς είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία, την ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή, χωρίς η καθημερινότητα του μέσου πολίτη να γίνει ακόμη πιο δύσκολη.
