Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έκρινε, με απόφαση που κοινοποιήθηκε στις 2 Ιουνίου 2026, ότι η Σερβία παραβίασε το δικαίωμα ειρηνικής συνάθροισης της Σερβο-κινεζικής Εταιρείας Φιλίας FDH, οργάνωσης με έδρα το Βελιγράδι, η οποία συνδέεται με την τοπική κοινότητα ασκούμενων του Φάλουν Ντάφα. Η υπόθεση αφορούσε την απαγόρευση ειρηνικών δημόσιων διαμαρτυριών που είχαν προγραμματιστεί τον Ιούνιο του 2016, με στόχο την ενημέρωση του κοινού για τη δίωξη του Φάλουν Γκονγκ στην Κίνα.
Η απόφαση, στην υπόθεση Serbian-Chinese Friendship Society FDH v. Serbia με αριθμό προσφυγής 54936/20, καταλήγει ότι οι σερβικές αρχές παραβίασαν το Άρθρο 11 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο προστατεύει την ελευθερία του συνέρχεσθαι. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι υπήρξε παραβίαση του Άρθρου 13, σε συνδυασμό με το Άρθρο 11, λόγω έλλειψης αποτελεσματικού εσωτερικού ένδικου μέσου.
Η υπόθεση έχει ευρύτερη σημασία, καθώς δεν αφορά μόνο ένα μεμονωμένο επεισόδιο απαγόρευσης διαδήλωσης, αλλά το πώς οι κρατικές αρχές οφείλουν να αντιμετωπίζουν ειρηνικές συναθροίσεις όταν υπάρχει πιθανότητα αντιδράσεων από τρίτους. Το ΕΔΔΑ δεν αμφισβήτησε ότι οι αρχές μπορούν, σε ορισμένες περιστάσεις, να λάβουν μέτρα για την προστασία της δημόσιας ασφάλειας. Έκρινε, όμως, ότι η απαγόρευση δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές υποθέσεις, σε αόριστους φόβους ή στην πιθανότητα ότι ένα μήνυμα μπορεί να ενοχλήσει άλλη ομάδα πολιτών.
Οι διαμαρτυρίες που απαγορεύθηκαν
Οι προγραμματισμένες συγκεντρώσεις επρόκειτο να πραγματοποιηθούν στο Βελιγράδι στις 17 και 18 Ιουνίου 2016, κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψης του Κινέζου προέδρου στη Σερβία. Η Σερβο-κινεζική Εταιρεία Φιλίας FDH είχε γνωστοποιήσει στις αρμόδιες αστυνομικές αρχές την πρόθεσή της να οργανώσει τρεις ειρηνικές δημόσιες εκδηλώσεις, οι οποίες θα έφερναν στο προσκήνιο τη δίωξη του Φάλουν Γκονγκ στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.
Οι σερβικές αρχές απαγόρευσαν τις συγκεντρώσεις επικαλούμενες λόγους δημόσιας ασφάλειας. Το σκεπτικό τους βασίστηκε κυρίως στην εκτίμηση ότι, λόγω της επίσημης επίσκεψης, θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν στην περιοχή Κινέζοι υπήκοοι ή άλλοι υποστηρικτές της επίσκεψης, γεγονός που ενδεχομένως θα οδηγούσε σε αντιπαραθέσεις ή επεισόδια. Ωστόσο, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν στοιχεία στον φάκελο που να δείχνουν ότι είχε προηγηθεί συγκεκριμένη εκτίμηση κινδύνου από τις αρμόδιες αρχές.
Το Δικαστήριο σημείωσε ότι οι απαγορευτικές αποφάσεις είχαν παρόμοια διατύπωση και δεν στηρίζονταν σε συγκεκριμένα, πραγματικά περιστατικά. Η πιθανότητα αντιπαράθεσης μεταξύ διαφορετικών ομάδων χαρακτηρίστηκε, στην ουσία, εικασία. Το κρίσιμο σημείο της απόφασης ήταν ότι ακόμη και αν υπήρχε πραγματικός κίνδυνος έντασης, αυτό δεν θα αρκούσε από μόνο του για να δικαιολογήσει τη γενική απαγόρευση μιας ειρηνικής συνάθροισης.
Το σκεπτικό του Δικαστηρίου
Το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι οι απαγορεύσεις βασίζονταν σε εθνική νομοθεσία και ότι οι αρχές επικαλέστηκαν έναν θεμιτό σκοπό, την πρόληψη διατάραξης της δημόσιας τάξης. Ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα ήταν αν η παρέμβαση ήταν «αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία». Σε αυτό το σημείο, η απάντηση του Δικαστηρίου ήταν αρνητική.
Η απόφαση υπογραμμίζει ότι η ελευθερία της ειρηνικής συνάθροισης αποτελεί ένα από τα θεμέλια μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Για να περιοριστεί αυτό το δικαίωμα, οι αρχές πρέπει να παρουσιάζουν πειστικούς και επιτακτικούς λόγους. Στην προκειμένη περίπτωση, η επίκληση μιας πιθανής αντιπαράθεσης δεν συνοδεύθηκε από τεκμηριωμένη ανάλυση, συγκεκριμένα στοιχεία ή εναλλακτικά μέτρα που θα επέτρεπαν την πραγματοποίηση των συγκεντρώσεων με ασφαλή τρόπο.
Το Δικαστήριο επεσήμανε ακόμη ότι οι αρχές είχαν την υποχρέωση να προσπαθήσουν να διασφαλίσουν την ειρηνική διεξαγωγή των εκδηλώσεων και την ασφάλεια όλων των εμπλεκομένων. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει οργανωτικά μέτρα, αστυνομική επιτήρηση, κατάλληλη διαχείριση του χώρου ή ακόμη και πρόταση εναλλακτικής τοποθεσίας, πριν οι αρχές καταφύγουν σε πλήρη απαγόρευση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επισήμανση ότι μια διαδήλωση δεν παύει να προστατεύεται επειδή το περιεχόμενό της μπορεί να ενοχλεί ή να προκαλεί αντιδράσεις. Σε μια δημοκρατική κοινωνία, το δικαίωμα του κοινού να ακούει διαφορετικές απόψεις δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν οι απόψεις αυτές είναι ευχάριστες για όλους. Αν κάθε πιθανότητα έντασης αρκούσε για την απαγόρευση μιας δημόσιας εκδήλωσης, τότε ευαίσθητα ή αμφιλεγόμενα ζητήματα θα αποκλείονταν από τον δημόσιο χώρο.
Η έλλειψη αποτελεσματικής προσφυγής
Πέρα από την παραβίαση του Άρθρου 11, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε και παραβίαση του Άρθρου 13, επειδή η οργάνωση δεν είχε στη διάθεσή της αποτελεσματικό ένδικο μέσο πριν από την ημερομηνία των προγραμματισμένων συγκεντρώσεων. Οι διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες που ακολούθησαν είχαν, στην πράξη, εκ των υστέρων χαρακτήρα.
Η Σερβο-κινεζική Εταιρεία Φιλίας FDH προσέφυγε στα εσωτερικά ένδικα μέσα εγκαίρως. Παρ’ όλα αυτά, οι αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων εκδόθηκαν μετά τις ημερομηνίες κατά τις οποίες οι συγκεντρώσεις θα έπρεπε να είχαν πραγματοποιηθεί. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι σε υποθέσεις που αφορούν την ελευθερία συνάθροισης, η αποτελεσματική προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια μεταγενέστερη διαπίστωση. Οι διοργανωτές πρέπει, εφόσον έχουν ενημερώσει τις αρχές μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες, να έχουν τη δυνατότητα να λάβουν δικαστική κρίση πριν από την προγραμματισμένη εκδήλωση.
Στην υπόθεση αυτή, η συνταγματική προσφυγή επίσης δεν κρίθηκε αποτελεσματική ως πρακτικό μέσο προστασίας. Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Σερβίας εκδόθηκε χρόνια αργότερα, γεγονός που δεν μπορούσε να αποκαταστήσει την απώλεια της δυνατότητας πραγματοποίησης των συγκεκριμένων ειρηνικών διαμαρτυριών.
Ένα μήνυμα για τις δημόσιες ελευθερίες στην Ευρώπη
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είναι διεθνές δικαστήριο που ιδρύθηκε στο Στρασβούργο το 1959 και εξετάζει προσφυγές για παραβιάσεις των δικαιωμάτων που προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η απόφασή του στην υπόθεση της FDH επαναφέρει στο προσκήνιο μια βασική αρχή: οι ειρηνικές διαμαρτυρίες δεν πρέπει να απαγορεύονται απλώς επειδή αφορούν κάποιο ευαίσθητο ζήτημα ή επειδή συμπίπτουν χρονικά με επίσημη κρατική επίσκεψη.
Το Φάλουν Γκονγκ, γνωστό και ως Φάλουν Ντάφα, περιγράφεται ως πνευματική πρακτική με ρίζες στη βουδιστική παράδοση. Οι ασκούμενοι του Φάλουν Ντάφα σε διάφορες χώρες διοργανώνουν δημόσιες δράσεις για την ενημέρωση του. κοινού σχετικά με τη δίωξη που υφίστανται οι ασκούμενοι στην Κίνα. Η υπόθεση στη Σερβία δείχνει πώς μια διεθνής επίσκεψη υψηλού επιπέδου μπορεί να ασκήσει πίεση στις αρχές μιας χώρας, ιδίως όταν η δημόσια έκφραση αφορά παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζονται με μια ισχυρή ξένη κυβέρνηση.
Ο Ντέγιαν Μάρκοβιτς, πρόεδρος της Σερβικής Ένωσης Φάλουν Ντάφα, χαρακτήρισε την απόφαση σημαντική, παρότι εκδόθηκε ύστερα από δέκα χρόνια. Όπως ανέφερε στο Minghui, οι αρχές είχαν επανειλημμένα εμποδίσει ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ να ασκήσουν το συνταγματικό τους δικαίωμα στη συνάθροιση και να έχουν αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Εξέφρασε δε την ελπίδα ότι μελλοντικές δράσεις ενημέρωσης για τη δίωξη στην Κίνα δεν θα παρεμποδιστούν, τονίζοντας ότι πρόκειται για βασικά δικαιώματα που πρέπει να απολαμβάνει κάθε Ευρωπαίος πολίτης.
Σύμφωνα με το Minghui, περισσότερες από είκοσι δημόσιες συγκεντρώσεις που είχαν ανακοινωθεί από ασκούμενους του Φάλουν Ντάφα στη Σερβία έχουν απαγορευθεί μέχρι σήμερα. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι και το 2014, όταν ο τότε Κινέζος πρωθυπουργός Λι Κετσιάνγκ επισκέφθηκε τη Σερβία, αντίστοιχες διαμαρτυρίες δεν επιτράπηκαν, ενώ ασκούμενοι από ευρωπαϊκές χώρες είχαν τεθεί υπό κράτηση και αφέθηκαν ελεύθεροι έπειτα από επείγουσες παρεμβάσεις οργανισμών της ΕΕ. Το Minghui αναφέρει επίσης ότι κατά την επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στη Σερβία το 2024, επτά τοπικοί ασκούμενοι και υποστηρικτές τους κρατήθηκαν με τον ισχυρισμό ότι αποτελούσαν «απειλή για την κοινωνία», χωρίς να παρουσιαστούν αποδεικτικά στοιχεία.
Η απόφαση του ΕΔΔΑ δεν περιορίζεται, επομένως, στην αποκατάσταση μιας συγκεκριμένης νομικής διαφοράς. Θέτει ένα σαφές όριο στην πρακτική της προληπτικής απαγόρευσης ειρηνικών διαμαρτυριών με βάση γενικές εκτιμήσεις. Υπενθυμίζει ότι η προστασία της δημόσιας τάξης δεν πρέπει να μετατρέπεται σε εργαλείο φίμωσης, ιδίως όταν το αντικείμενο της διαμαρτυρίας αφορά καταγγελίες για παραβιάσεις θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς σχέσεις, οι οικονομικές εξαρτήσεις και οι διπλωματικές ισορροπίες συχνά επηρεάζουν τον δημόσιο διάλογο, η απόφαση του Στρασβούργου αναδεικνύει την ανάγκη να προστατεύονται σταθερά οι θεμελιώδεις ελευθερίες. Η ειρηνική συνάθροιση δεν είναι παραχώρηση των αρχών, αλλά δικαίωμα. Και το δικαίωμα αυτό έχει ιδιαίτερη αξία όταν χρησιμοποιείται για να ακουστούν φωνές που διαφορετικά θα έμεναν στο περιθώριο.
Με πληροφορίες από το Minghui.org
