Οι νύχτες στην Τεχεράνη γίνονται ολοένα και πιο βίαιες, ανέφερε στην εφημερίδα The Epoch Times Ιρανή γυναίκα που έφυγε πρόσφατα από τη χώρα. Όπως είπε, δυνάμεις ασφαλείας συχνά κινούνται μέσα στα πλήθη με μηχανές και πυροβολούν αδιακρίτως, ενώ τα πρωινά έβλεπε πτώματα σε δημόσιους χώρους και αίμα στους δρόμους.
Σύμφωνα με την ίδια, κάθε απόγευμα οι δρόμοι γεμίζουν με πλήθη, μοιάζοντας με «γραμμές μετώπου», ενώ ο απόηχος των πυροβολισμών φτάνει μέσα στα σπίτια. Η γυναίκα ζήτησε να μην κατονομαστεί για λόγους ασφαλείας και ανέφερε ότι είχε μεταβεί στην Τεχεράνη για να επισκεφθεί την οικογένειά της λίγο πριν ξεκινήσουν οι διαδηλώσεις, και στις 12 Ιανουαρίου επέστρεψε στην Ολλανδία.
Όπως είπε, οι τωρινές κινητοποιήσεις είναι πολύ μεγαλύτερες και πιο έντονες από προηγούμενες περιόδους αναταραχής, συμπεριλαμβανομένων των διαδηλώσεων που ακολούθησαν τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022, της οποίας η σύλληψη και ο θάνατος πυροδότησαν διαδηλώσεις σε όλο τον κόσμο. Περιέγραψε το κλίμα στην Τεχεράνη ως ήσυχο και βαρύ, με τους ανθρώπους να δείχνουν εξαντλημένοι και θλιμμένοι.
Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη του Δεκέμβρη, εξαπλώνονται σε όλη τη χώρα παρά τους περιορισμούς στην επικοινωνία. Όταν οι κινητοποιήσεις άρχισαν να εντείνονται, το καθεστώς μπλόκαρε την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τις τηλεφωνικές υπηρεσίες, γεγονός που δυσκολεύει διεθνείς οργανισμούς να εκτιμήσουν τα γεγονότα και τις κυβερνητικές αντιδράσεις.
Περαιτέρω, σύμφωνα με αναφορές του Associated Press, κυβερνητικοί πράκτορες πήγαιναν από πόρτα σε πόρτα και αφαιρούσαν δορυφορικά πιάτα από σπίτια. Η δορυφορική τηλεόραση χρησιμοποιείται ευρέως στο Ιράν και πολλές οικογένειες βασίζονται σε αυτήν για να έχουν πρόσβαση σε ξένες ειδήσεις που δεν παρέχουν τα κρατικά ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης. Όπως αναφέρεται, οι ενέργειες αυτές, μαζί με τη διακοπή στο διαδίκτυο, δυσχεραίνουν την επικοινωνία και τη διάχυση πληροφοριών από το εσωτερικό της χώρας.
Από εχθές, 13 Ιανουαρίου, το Ιράν χαλάρωσε ορισμένους περιορισμούς στις επικοινωνίες· η Τεχεράνη επέτρεψε να γίνονται κλήσεις από το Ιράν προς το εξωτερικό, χωρίς όμως να έχει ενεργοποιήσει τις εισερχόμενες κλήσεις, ενώ οι περιορισμοί στις υπηρεσίες μηνυμάτων εξακολουθούν να ισχύουν.
Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των νεκρών διαφέρουν δραματικά, ενώ αναφέρεται ότι είναι δύσκολη η ανεξάρτητη επαλήθευση. Το τηλεοπτικό κανάλι Iran International, με έδρα το Λονδίνο, ανέφερε στις 13 Ιανουαρίου ότι, ύστερα από διαδικασία επαλήθευσης δύο ημερών από πολλαπλές πηγές, η οποία περιελάμβανε πληροφορίες από ανώτερες πηγές ασφάλειας και κυβέρνησης, αυτόπτες μάρτυρες, δεδομένα νοσοκομείων και επαγγελματίες υγείας, κατέληξε ότι έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 12.000 άνθρωποι, κυρίως μέσα σε δύο διαδοχικές νύχτες στις αρχές Ιανουαρίου, με πολλά από τα θύματα να είναι κάτω των 30 ετών.
Σύμφωνα με το ίδιο μέσο, οι θάνατοι προήλθαν από συντονισμένη επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε κυρίως από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και τις δυνάμεις Μπασίτζ, και όχι από αυθόρμητες συγκρούσεις. Κατά το Iran International, πηγές ανέφεραν ότι η επιχείρηση διεξήχθη με άμεσες εντολές του Ιρανού ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και με την έγκριση των ανώτατων οργάνων διακυβέρνησης.
Από την πλευρά της, η αμερικανική οργάνωση Human Rights Activists News Agency (HRANA) δημοσίευσε διαφορετικά σύνολα στοιχείων σε ξεχωριστές ενημερώσεις. Σε ενημέρωση που αποδίδεται στην 12η Ιανουαρίου, η HRANA ανέφερε ότι έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 646 άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων 505 διαδηλωτών (εκ των οποίων οι εννέα ανήλικοι), ότι έχουν συλληφθεί περισσότεροι από 10.721 διαδηλωτές, και ότι παραμένουν υπό εξέταση 579 ακόμη αναφορές θανάτων.
Σε νεότερη ενημέρωση, η HRANA ανέφερε ότι έχουν περάσει 17 ημέρες από την έναρξη των μαζικών διαδηλώσεων και ότι έχουν καταγραφεί 614 συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας σε 17 πόλεις και στις 31 επαρχίες της χώρας, ενώ από τις διαθέσιμες καταγραφές περίπου 18.434 άτομα έχουν συλληφθεί. Σύμφωνα με αυτά τα επικαιροποιημένα στοιχεία, περίπου 2.403 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί, εκ των οποίων δώδεκα ανήλικοι, ενώ εικάζεται ότι ο πραγματικός αριθμός των θανάτων είναι πολύ υψηλότερος. Επιπλέον, πάνω από 1.100 άνθρωποι αναφέρονται ως σοβαρά τραυματισμένοι, εννέα μη διαδηλωτές έχουν καταγραφεί ως νεκροί από την έναρξη των κινητοποιήσεων, ενώ αναφέρεται επίσης ότι έχουν σκοτωθεί 147 μέλη των δυνάμεων ασφαλείας και υποστηρικτές της κυβέρνησης.
Η εφημερίδα The Epoch Times δεν μπορεί να επαληθεύσει ανεξάρτητα αυτούς τους αριθμούς.
Στις 13 Ιανουαρίου, Ιρανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε στο Reuters ότι έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 2.000 άνθρωποι, αποδίδοντας την ευθύνη σε «τρομοκράτες». Ακόμη και με συντηρητικές εκτιμήσεις, αναφέρεται ότι ο αριθμός των νεκρών από τις τωρινές διαδηλώσεις είναι ο υψηλότερος σε οποιονδήποτε κύκλο αναταραχών στο Ιράν εδώ και δεκαετίες.
Τις τελευταίες ημέρες, εικόνες και βίντεο που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δείχνουν μεγάλο αριθμό πτωμάτων σε ιατροδικαστικές εγκαταστάσεις, ενώ οικογένειες συγκεντρώνονται για να θρηνήσουν και να αναγνωρίσουν τους νεκρούς. Οι εξελίξεις εντείνουν τη διεθνή ανησυχία και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τον αυξανόμενο αριθμό νεκρών «φρικιαστικό» σε ανάρτησή της, στις 12 Ιανουαρίου.
Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εντάξει το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στο σύνολό του στο καθεστώς κυρώσεων για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ισπανία, η Γαλλία και το Βέλγιο, κάλεσαν Ιρανούς πρέσβεις για να διαμαρτυρηθούν για τα γεγονότα, ενώ η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα ανακοίνωσε στο X ότι απαγόρευσε την είσοδο σε όλο το ιρανικό διπλωματικό προσωπικό και τους εκπροσώπους του σε όλους τους χώρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Στο εσωτερικό, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν απέδωσε τη φονική βία σε αυτό που περιέγραψε ως τρομοκράτες και ταραχοποιούς και οργάνωσε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση στις 12 Ιανουαρίου. Υποστήριξε ότι οι δολοφονίες έγιναν από ένοπλες ομάδες και αρνήθηκε ευθύνη των κρατικών δυνάμεων ασφαλείας.
Οι ΗΠΑ εξετάζουν πιθανούς τρόπους παρέμβασης
Σε ανάρτησή του στο Truth Social στις 13 Ιανουαρίου, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θα πραγματοποιήσει συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους μέχρι να σταματήσει η δολοφονία διαδηλωτών και προειδοποίησε ότι όσοι ευθύνονται θα «πληρώσουν βαρύ τίμημα».
Σε συνέντευξη στο CBS News, που δημοσιεύτηκε διαδικτυακά στις 13 Ιανουαρίου, ο Τραμπ απείλησε τους ηγέτες του Ιράν με «πολύ ισχυρή δράση» εάν αποδειχθούν αληθινές αναφορές που τους κατηγορούν ότι κρεμούν διαδηλωτές. Όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο το καθεστώς να αρχίσει να «κρεμάει διαδηλωτές αύριο» και κατά πόσο αυτό σημαίνει ότι έχει ξεπεραστεί η «κόκκινη γραμμή», απάντησε ότι δεν έχει «ακούσει για κρεμάλες», προσθέτοντας ότι αν τους κρεμάσουν, οι ΗΠΑ θα αναλάβουν δυναμικά δράση.
Ερωτηθείς για το «τελικό ζητούμενο», ο Τραμπ παρέπεμψε στα παραδείγματα του ηγέτη του ISIS Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι και του Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί, οι οποίοι εξουδετερώθηκαν κατά την πρώτη του θητεία. Υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν να δουν να συμβαίνει αυτό στο Ιράν και ότι άλλο πράγμα είναι να υπάρχουν διαδηλώσεις, όμως όταν αρχίζουν να σκοτώνονται χιλιάδες άνθρωποι και τίθεται ζήτημα κρεμάλας, προειδοποίησε ότι τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν καλά για το καθεστώς.
Ο Τραμπ δημοσίευσε σχόλιο για τα γεγονότα στο Ιράν την έκτη ημέρα των διαδηλώσεων. Σε ανάρτησή του στο Truth Social στις 2 Ιανουαρίου, έγραψε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες είναι σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα και έτοιμες να δράσουν, θα συνδράμουν τους διαδηλωτές αν η αντίδραση του καθεστώτος γίνει πολύ σκληρή. Την επομένη, αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον πρώην ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στην κατοικία του στο Καράκας, στη Βενεζουέλα, και τον μετέφεραν στις ΗΠΑ για να αντιμετωπίσει ποινική δίωξη για τον ρόλο του στη διακίνηση και εμπορία ναρκωτικών.
Δημόσια πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ο γερουσιαστής Λίντσεϋ Γκράχαμ (R-S.C.) και ο εξόριστος Ιρανός διάδοχος του θρόνου Ρεζά Παχλαβί, εξέφρασαν την ελπίδα ότι ο Τραμπ θα λάβει παρόμοια αποφασιστική δράση κατά του Ιράν. Ο Παχλαβί ανήρτησε στο X στις 12 Ιανουαρίου ότι ο πρόεδρος είναι άνθρωπος της δράσης και άνθρωπος της ειρήνης και ότι μπορεί να φέρει τη μεγαλύτερη ειρήνη που έχει δει ποτέ ο κόσμος, βοηθώντας τους Ιρανούς να τερματίσουν αυτό που χαρακτήρισε εγκληματικό καθεστώς. Ο Γκράχαμ ανήρτησε στο X στις 13 Ιανουαρίου ότι το «θανατηφόρο πλήγμα» στον Χαμενεΐ θα προέλθει από έναν συνδυασμό της «απίστευτης πατριωτικής γενναιότητας» των διαδηλωτών και της «αποφασιστικής δράσης» του προέδρου Τραμπ.
Όπως αναφέρεται, ο Παχλαβί έχει αναδειχθεί σε κεντρική μορφή του κινήματος διαμαρτυρίας και το όνομά του βρίσκεται σε συνθήματα τόσο μέσα όσο και έξω από το Ιράν.
Αν και αναφέρθηκε στην πιθανότητα διαπραγματεύσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν απέκλεισε την περίπτωση στρατιωτικής παρέμβασης, ενώ μόλις την επόμενη ημέρα, ανακοίνωσε την εφαρμογή δασμού 25% στο εμπόριο του Ιράν και απέρριψε κάθε ενδεχόμενο διπλωματικών επαφών. είπε σε δημοσιογράφους ότι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για διαπραγματεύσεις, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο συνομιλιών, ενώ παράλληλα προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να απαντήσουν στη δολοφονία διαδηλωτών. Στις 12 Ιανουαρίου, ανακοίνωσε δασμό 25% σε κάθε χώρα που πραγματοποιεί εμπόριο με το Ιράν, ενώ την επόμενη ημέρα δήλωσε ότι δεν θα υπάρξουν διαπραγματεύσεις με το ισλαμικό καθεστώς του Ιράν.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Κάρολαϊν Λέβιτ είπε σε δημοσιογράφους στις 12 Ιανουαρίου ότι όσον αφορά το Ιράν οι ΗΠΑ εξετάζουν πολλές επιλογές και παρόλο που τα αεροπορικά πλήγματα παραμένουν μία πιθανή οδός δράσης, η διπλωματία είναι πάντα η πρώτη επιλογή για τον πρόεδρο.
Ο Μπιτζάν Κιαν, αναλυτής εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, είπε στην Epoch Times ότι μια αντιπαράθεση των ΗΠΑ με το σύστημα που κυβερνά το Ιράν δεν απαιτεί κατ’ ανάγκη χερσαίες δυνάμεις. Υποστήριξε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία κατανοεί ότι είναι σήμερα πιο αδύναμη από ό,τι στο παρελθόν και γνωρίζει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να την αποδυναμώσουν περαιτέρω, στοχεύοντας την κορυφή του συστήματος. Κατά τον Κιαν, τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πλήγματα σε κέντρα διοίκησης και ελέγχου, σε κόμβους συντονισμού που χρησιμοποιούνται για εσωτερική καταστολή, στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας και σε άλλες τοποθεσίες που είναι ταυτόχρονα συμβολικά σημαντικές και επιχειρησιακά κρίσιμες.
Ο Κιαν υποστήριξε ακόμη ότι το ζήτημα του Ιράν υπερβαίνει τις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, λέγοντας ότι η κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την οποία περιέγραψε ως υποστηρικτή τρομοκρατικών ομάδων και στρατηγικό υποστηρικτή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, θα ευθυγραμμιζόταν με τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι ο ιρανικός λαός θα επικρατήσει τελικά, επειδή, όπως είπε, η Ισλαμική Δημοκρατία είναι θεσμικά χρεοκοπημένη και δεν εκπροσωπεί πλέον τη βούληση του πληθυσμού.
Η κατάσταση στην Τεχεράνη
Ο Παχλαβί, επίσης στις 12 Ιανουαρίου, υποστήριξε ότι το ιρανικό καθεστώς είναι αδύναμο και «στα τελευταία του», προειδοποιώντας ότι οι διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να δώσουν στις αρχές χρόνο να ανασυνταχθούν. Ανέφερε ότι οι Ιρανοί είναι έτοιμοι να φέρουν την αλλαγή οι ίδιοι και δεν ζητούν ξένα στρατεύματα, αλλά αποφασιστική διεθνή δράση για να αποτραπεί περαιτέρω αιματοχυσία.
Η Ιρανή που μίλησε στην Epoch Times ανέφερε ότι η συμμετοχή στις διαδηλώσεις αυξήθηκε απότομα αφού ο Παχλαβί απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για δράση, προσθέτοντας ότι ακούγονται ευρέως συνθήματα που ζητούν την επιστροφή του στο Ιράν και συνθήματα κατά των κυβερνώντων. Είπε επίσης ότι πιστεύει πως ορισμένες από τις δυνάμεις που εμπλέκονται στην καταστολή έχουν μεταφερθεί από το Ιράκ, σημειώνοντας ότι άκουσε προσωπικά άτομα να μιλούν αραβικά.
Πέρα από τη βία, περιέγραψε ελλείψεις σε όλη την πόλη· βασικά τρόφιμα όπως ρύζι και μαγειρικό λάδι δεν είναι πλέον διαθέσιμα, ακόμη και με κρατικά δελτία· πολλά καταστήματα είναι μισοάδεια, καθώς οι παραδόσεις έχουν επιβραδυνθεί και ορισμένοι ιδιωτικοί παραγωγοί ενδέχεται να βρίσκονται σε απεργία.
Μίλησε ακόμη για τακτικές εκφοβισμού, όπως μηνύματα κειμένου που στέλνουν οι αρχές προειδοποιώντας ότι μέσα στα πλήθη υπάρχουν τρομοκράτες, και είπε ότι οικογένειες όσων σκοτώνονται ή τραυματίζονται μερικές φορές πιέζονται να πληρώσουν τέλη πριν τους παραδοθούν τα σώματα των νεκρών. Τέλος, σημείωσε ότι κάτοικοι έχουν αναφέρει ζάλη και πονοκεφάλους από λευκό καπνό που απελευθερώνεται πάνω από τμήματα της Τεχεράνης, κάτι που, όπως πιστεύει, έχει στόχο να κρατήσει τους ανθρώπους μέσα και να τους αποτρέψει από το να βγουν έξω.
Στο μεταξύ, η εικονική πρεσβεία των ΗΠΑ στο Ιράν απηύθυνε προειδοποίηση προς όλους τους Αμερικανούς που παραμένουν στο Ιράν να εγκαταλείψουν τη χώρα αμέσως. Ανέφερε ότι πρέπει να φύγουν χωρίς καθυστέρηση και να έχουν σχέδιο αναχώρησης που να μην βασίζεται στη βοήθεια της αμερικανικής κυβέρνησης, προσθέτοντας ότι αν δεν μπορούν να φύγουν, πρέπει να βρουν ασφαλές σημείο μέσα στην κατοικία τους ή σε άλλο ασφαλές κτίριο και να έχουν προμήθειες τροφίμων, νερού, φαρμάκων και άλλων βασικών ειδών. Η πρεσβεία εξήγησε ότι οι διαδηλώσεις κλιμακώνονται και ενδέχεται να γίνουν βίαιες, κάτι που θα οδηγήσει σε συλλήψεις και τραυματισμούς.
Των Shahrzad Ghanei και Naveen Athrappully
