Ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Πητ Χέγκσεθ ανακοίνωσε στις 18 Ιουνίου εξάμηνη επανεξέταση της διάταξης δυνάμεων και των στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ στην Ευρώπη, προειδοποιώντας ότι τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ που δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους για αμυντικές δαπάνες ενδέχεται να αντιμετωπίσουν συνέπειες, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να οδηγήσει τη Συμμαχία σε μια νέα εποχή κατανομής βαρών.
Μιλώντας σε συνεδρίαση των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, ο Χέγκσεθ ανέφερε ότι η διαδικασία θα εξετάσει το αμερικανικό στρατιωτικό αποτύπωμα στην Ευρώπη και θα συμβάλει ώστε οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι να αναλάβουν την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου.
Η εξέταση αυτή πραγματοποιείται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ πιέζει τα μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους και να αναλάβουν δυνατότητες που επί δεκαετίες παρείχαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ γνωστοποίησαν ότι οι ΗΠΑ δεν θα εντάσσουν πλέον ορισμένες δυνατότητες — μεταξύ των οποίων ομάδα μάχης αεροπλανοφόρου, πλοία υποστήριξης, αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού και δεκάδες μαχητικά αεροσκάφη — στα σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων της Συμμαχίας.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να διατηρήσουν μεγαλύτερη στρατιωτική ευελιξία, καθώς προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο ταυτόχρονων συγκρούσεων, ιδιαίτερα στην περιοχή Ινδο-Ειρηνικού.
Ο Χέγκσεθ περιέγραψε την επανεξέταση ως μέρος μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης της Συμμαχίας σε «ΝΑΤΟ 3.0», δηλαδή μιας επιστροφής σε αυτό που χαρακτήρισε ως την αρχική αποστολή του ΝΑΤΟ· μια αμιγώς στρατιωτική συμμαχία με έμφαση στην αποτροπή και τη διεξαγωγή πολεμικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με τον υπουργό Πολέμου των ΗΠΑ, η διαδικασία αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι το ΝΑΤΟ προχωρά γρήγορα και αμετάκλητα προς ένα μοντέλο στο οποίο η Ευρώπη αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο και την κύρια ευθύνη για την άμυνά της, ενώ παράλληλα οι αμερικανικές δυνάμεις διαμορφώνονται με βάση τις παγκόσμιες ανάγκες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παρότι δεν αμφισβήτησε τη δέσμευση των ΗΠΑ στη ρήτρα συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5, ο Χέγκσεθ προειδοποίησε ότι οι αμερικανικές συνεισφορές προς το ΝΑΤΟ θα εξαρτώνται από το κατά πόσο τα κράτη-μέλη επιτυγχάνουν τους στόχους αμυντικών δαπανών τους. Όπου αυτό δεν συμβαίνει με την απαιτούμενη ταχύτητα και αποφασιστικότητα, πρόσθεσε, η αμερικανική συνεισφορά θα μειώνεται.
ΝΑΤΟ 3.0
Ο Χέγκσεθ άσκησε έντονη κριτική σε αυτό που χαρακτήρισε ως δεκαετίες ανεπαρκών επενδύσεων από τους Ευρωπαίους συμμάχους. Υποστήριξε ότι για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα το ΝΑΤΟ ήταν «χάρτινη τίγρη» και μια σχέση μονόπλευρης επιβάρυνσης, τονίζοντας ότι αυτό δεν θα συνεχιστεί.
Σύμφωνα με τον Χέγκσεθ, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου το ΝΑΤΟ απομακρύνθηκε από τη βασική στρατιωτική αποστολή του και στράφηκε σε ζητήματα που δεν σχετίζονταν με την αποτροπή και την άμυνα. Περιέγραψε μια περίοδο κατά την οποία η Συμμαχία έχασε τον προσανατολισμό της, εστιάζοντας σε θέματα όπως η ισότητα των φύλων, η κλιματική αλλαγή και η λιτότητα στις αμυντικές δαπάνες.
Υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να επιστρέψει στον ρόλο μιας πραγματικής στρατιωτικής συμμαχίας, επικεντρωμένης στη στρατιωτική ισχύ και στην ουσιαστική αποτροπή. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν σημειώσει πρόοδο στην αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, επικαλούμενος τον νέο στόχο του ΝΑΤΟ για δαπάνες ύψους 5% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος σε άμυνα και συναφείς επενδύσεις.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις προγραμματισμένες αυξήσεις των αμερικανικών αμυντικών δαπανών, λέγοντας ότι ο πρόεδρος Τραμπ έχει δεσμευθεί για αμυνικούς προϋπολογισμούς που θα υπερβαίνουν το 1 τρισ. δολάρια το 2026 και το 1,5 τρισ. δολάρια το 2027. Πρόσθεσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες όχι μόνο θα ηγηθούν, αλλά και θα υπερβούν τα δικά τους πρότυπα αμυντικών δαπανών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Οι πρώτες αλλαγές στην αμερικανική συμμετοχή
Η επανεξέταση έρχεται λίγες εβδομάδες αφότου η Ουάσιγκτον ενημέρωσε τους συμμάχους ότι θα μειώσει ορισμένες συνεισφορές της στο μοντέλο δυνάμεων του ΝΑΤΟ, ένα πλαίσιο σχεδιασμού που καθορίζει ποιες στρατιωτικές δυνατότητες διατίθενται για την αντιμετώπιση κρίσεων και την υπεράσπιση του εδάφους της Συμμαχίας.
Ο Χέγκσεθ δήλωσε ότι τον Μάιο το υπουργείο Πολέμου ενημέρωσε τους συμμάχους για τη μείωση της αμερικανικής συνεισφοράς στο μοντέλο δυνάμεων του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι ορισμένα κράτη-μέλη είχαν ήδη αρχίσει να καλύπτουν τα κενά.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούττε επιβεβαίωσε στις 18 Ιουνίου ότι οι μειώσεις αυτές έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή. Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων πριν από τη συνεδρίαση των υπουργών, ο Ρούττε δήλωσε ότι οι αλλαγές εφαρμόζονται άμεσα.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι αφορούν τις παραδοχές σχεδιασμού του ΝΑΤΟ και όχι πραγματικές δεσμεύσεις σε περίοδο πολέμου. Πρόκειται για εργαλείο σχεδιασμού και, σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης, όλοι οι σύμμαχοι, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, θα αξιοποιούσαν στο μέγιστο βαθμό τις δυνατότητές τους ώστε να διασφαλίσουν την αποτελεσματική διεξαγωγή των επιχειρήσεων.
Παρά τις αλλαγές στον σχεδιασμό δυνάμεων, αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ ανέφεραν ότι η πυρηνική αποτρεπτική στάση της Συμμαχίας παραμένει αμετάβλητη.
Σε ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά τη συνεδρίαση της Ομάδας Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ στις 18 Ιουνίου, οι σύμμαχοι επαναβεβαίωσαν ότι διατηρούν μια «ασφαλή, προστατευμένη, αποτελεσματική και αξιόπιστη πυρηνική στάση» με στόχο τη διατήρηση της ειρήνης, την αποτροπή εξαναγκασμού και την αποθάρρυνση επιθετικών ενεργειών.
Με τη συμβολή του Ryan Morgan
