Ντομάτες, σιτάρι ή καλαμπόκι που έχουν αναπτυχθεί με σύγχρονες τεχνικές γενετικής μηχανικής θα μπορούσαν στο μέλλον να διατίθενται στην αγορά χωρίς σχετική αναφορά στη συσκευασία τους. Αυτό είναι ένα από τα βασικά σημεία της μεταρρύθμισης που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για ορισμένα προϊόντα που προκύπτουν από νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGT).
Οι υποστηρικτές της πρότασης εκτιμούν ότι θα επιταχυνθεί η καινοτομία στη γεωργία και η ανάπτυξη νέων ποικιλιών. Οι επικριτές, από την άλλη πλευρά, προειδοποιούν για μειωμένη διαφάνεια, δυσκολότερη ιχνηλασιμότητα και ενίσχυση της θέσης των μεγάλων εταιρειών του κλάδου των σπόρων και της βιοτεχνολογίας.
Η μεταρρύθμιση είχε ήδη εξασφαλίσει τη στήριξη της πλειοψηφίας των 27 κρατών-μελών της ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καλείται να ψηφίσει επί της πρότασης.
Νέες κατηγορίες γενετικά τροποποιημένων φυτών
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προτείνει σημαντική χαλάρωση των κανόνων για τη χρήση νέων γονιδιωματικών τεχνικών, δημιουργώντας δύο διακριτές κατηγορίες γενετικά τροποποιημένων φυτών.
Στην πρώτη κατηγορία θα εντάσσονται ποικιλίες που έχουν υποστεί περιορισμένες και στοχευμένες γενετικές παρεμβάσεις, όπως εκείνες που πραγματοποιούνται μέσω εργαλείων επεξεργασίας γονιδιώματος όπως το CRISPR-Cas.
Για φυτά που έχουν υποστεί εκτενέστερες γενετικές τροποποιήσεις θα εξακολουθήσει να ισχύει αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο.
Οι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης υποστηρίζουν ότι οι νέες τεχνικές μπορούν να επιταχύνουν την ανάπτυξη ποικιλιών καλύτερα προσαρμοσμένων στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με χαμηλότερες ανάγκες σε νερό ή μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε ασθένειες. Σύμφωνα με τους ίδιους, οι τεχνολογίες αυτές λειτουργούν ως εργαλείο επιτάχυνσης των διαδικασιών συμβατικής βελτίωσης των φυτών.
Περιορισμός της υποχρεωτικής επισήμανσης
Σύμφωνα με την πρόταση, τα τρόφιμα που προέρχονται από φυτά της πρώτης κατηγορίας δεν θα υπόκεινται σε υποχρεωτική επισήμανση για τον καταναλωτή. Η σχετική σήμανση θα παραμένει υποχρεωτική μόνο για τους σπόρους.
Παράλληλα, προβλέπεται η κατάργηση των περιβαλλοντικών αξιολογήσεων κινδύνου που απαιτούνται σήμερα πριν από την έγκριση των συγκεκριμένων ποικιλιών. Ωστόσο, οι ποικιλίες αυτές θα εξακολουθήσουν να μην επιτρέπονται στη βιολογική γεωργία.
Για τα φυτά της πρώτης κατηγορίας προβλέπεται επίσης σημαντική μείωση των απαιτήσεων τεκμηρίωσης και παρακολούθησης. Μέχρι σήμερα, η αλυσίδα εφοδιασμού έπρεπε να είναι πλήρως ιχνηλάσιμη, με καταγραφή των παραγωγών, των ποικιλιών και των εκτάσεων καλλιέργειας.
Επικριτές της μεταρρύθμισης υποστηρίζουν ότι η χαλάρωση αυτών των υποχρεώσεων θα μπορούσε να δυσκολέψει τον έλεγχο της διάδοσης των νέων ποικιλιών. Επισημαίνουν επίσης ότι γενετικά τροποποιημένο γενετικό υλικό θα μπορούσε να μεταφερθεί σε γειτονικές καλλιέργειες μέσω φυσικών μηχανισμών, όπως ο άνεμος, χωρίς να είναι εύκολος ο εντοπισμός της προέλευσής του.
Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και νομικό πλαίσιο
Η ΕΕ προτείνει τη δυνατότητα κατοχύρωσης με διπλώματα ευρεσιτεχνίας νέων ποικιλιών και τεχνολογιών που προκύπτουν από τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές, σε αντίθεση με όσα ισχύουν για τους συμβατικούς σπόρους.
Στο πλαίσιο του συμβιβασμού προβλέπεται η δημιουργία δημόσιας βάσης δεδομένων, στην οποία θα καταγράφονται όλα τα σχετικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας που αφορούν μεθόδους και σπόρους γενετικής μηχανικής. Στόχος είναι να περιοριστεί ο κίνδυνος οι παραγωγοί σπόρων να παραβιάζουν ακούσια δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και να βρεθούν αντιμέτωποι με νομικές διεκδικήσεις.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, αρκετά κράτη-μέλη και ευρωβουλευτές εξέφρασαν ανησυχίες ότι οι μεγάλες εταιρείες του κλάδου των σπόρων και της βιοτεχνολογίας θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση τους μέσω των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, εις βάρος μικρότερων και μεσαίων παραγωγών σπόρων.
Οι ενστάσεις αυτές δεν οδήγησαν σε αλλαγές της πρότασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίστηκε σε δήλωση με την οποία διαβεβαίωσε ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου.
Μετά την ψηφοφορία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η μεταρρύθμιση θα πρέπει να ολοκληρώσει τη θεσμική διαδικασία έγκρισης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εφόσον εγκριθεί οριστικά, οι νέοι κανόνες θα μπορούν να τεθούν σε ισχύ σε ολόκληρη την ΕΕ.
