Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέβαλαν στην κατασκευή και χρηματοδότηση σαράντα έξι βιολογικών εργαστηρίων στην Ουκρανία, μεταξύ των οποίων και μία εγκατάσταση στο Χάρκοβο, που πιθανότατα φιλοξενεί «επικίνδυνους παθογόνους παράγοντες», σύμφωνα με έγγραφα που αποχαρακτηρίστηκαν από τη διευθύντρια των Εθνικών Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τάλσι Γκάμπαρντ, και δόθηκαν στη δημοσιότητα στις 12 Ιουνίου.
Σε βιντεοσκοπημένη δήλωσή της, η Γκάμπαρντ, η οποία έχει ανακοινώσει την αποχώρησή της από τη θέση της στις 30 Ιουνίου για οικογενειακούς λόγους, ανέφερε ότι τα εργαστήρια στην Ουκρανία ενδέχεται να διατρέχουν κίνδυνο παραβίασης των μέτρων ασφαλείας τους εξαιτίας του συνεχιζόμενου πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.
Το Γραφείο του Διευθυντή των Εθνικών Πληροφοριών (Office of the Director of National Intelligence – ODNI) είχε δηλώσει στην εφημερίδα The Epoch Times τον Μάιο ότι οι αρχικές αναζητήσεις στα αρχεία των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών έδειξαν πως η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει χρηματοδοτήσει περισσότερα από 120 βιολογικά εργαστήρια σε περισσότερες από τριάντα χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας.
Αξιωματούχοι είχαν αναφέρει τότε ότι ορισμένα από τα εργαστήρια είχαν διεξαγάγει έρευνες σε ιδιαίτερα μεταδοτικούς παθογόνους παράγοντες, χωρίς ωστόσο να δώσουν περισσότερες λεπτομέρειες.
Ζητήματα βιοασφάλειας
Ένα από τα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν στις 12 Ιουνίου αναφέρει ότι το Ινστιτούτο Πειραματικής και Κλινικής Κτηνιατρικής Ιατρικής στο Χάρκοβο, το οποίο υποστηρίζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, «πιθανότατα φιλοξενεί ορισμένους επικίνδυνους παθογόνους παράγοντες και είναι σχεδόν βέβαιο ότι παραμένει ευάλωτο σε μακροχρόνιες επιχειρήσεις επιρροής, κατάληψη ή ζημιές».
Σύμφωνα με το έγγραφο, στις αρχές της δεκαετίας του 2010 το ινστιτούτο διέθετε εκατοντάδες παθογόνους οργανισμούς και ήταν ένα από τα σαράντα έξι εργαστήρια στην Ουκρανία που έλαβαν υποστήριξη στο πλαίσιο προγράμματος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας για τη μείωση των βιολογικών απειλών.
Η ίδια αναφορά σημειώνει ότι αν και η εγκατάσταση έχει αναβαθμίσει ορισμένους χώρους με σύγχρονο εξοπλισμό και υποδομές, ακόμη και το 2019 παρουσίαζε ελλείψεις σε θέματα βιοασφάλειας και βιοπροστασίας. Οι σημαντικότερες αδυναμίες, σύμφωνα με το αποχαρακτηρισμένο έγγραφο, εντοπίζονταν στους χώρους όπου γινόταν διαχείριση μεταδοτικών βακτηρίων Brucella.
Δεύτερο έγγραφο των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών που δημοσιοποίησε η Γκάμπαρντ αναφέρει ότι εγκαταστάσεις στην Ουκρανία έχουν εργαστεί με παθογόνους παράγοντες όπως ο άνθρακας, ο ιός Έμπολα και ο κορωνοϊός SARS. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν εκπαίδευση σε Ουκρανούς επιστήμονες σχετικά με διαδικασίες βιολογικού περιορισμού.
Τρίτο αρχείο αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επένδυσαν 9,1 εκατομμύρια δολάρια σε τέσσερα από τα εργαστήρια, μεταξύ των οποίων και το Ουκρανικό Ερευνητικό Αντιπανωλικό Ινστιτούτο στην Οδησσό.
Πειράματα ενίσχυσης λειτουργιών
Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας είχε αναφέρει σε έγγραφο του 2022, το οποίο είχε δημοσιοποιηθεί παλαιότερα, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επενδύσει περίπου 200 εκατομμύρια δολάρια από το 2005 για τη στήριξη σαράντα έξι ουκρανικών εργαστηρίων, υγειονομικών εγκαταστάσεων και διαγνωστικών κέντρων.
Αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών δεν έδωσαν στοιχεία για εργαστήρια εκτός Ουκρανίας. Ωστόσο, υποστήριξαν ότι τα έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν καταρρίπτουν τους ισχυρισμούς περί ανυπαρξίας βιολογικών εργαστηρίων που χρηματοδοτούνται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Γκάμπαρντ είχε ξεκινήσει την έρευνα για τα εργαστήρια έπειτα από εκτελεστικό διάταγμα του προέδρου Τραμπ το 2025, το οποίο απαγόρευσε την ομοσπονδιακή χρηματοδότηση επικίνδυνων ερευνών ενίσχυσης λειτουργιών παθογόνων χωρίς επαρκή εποπτεία, ενώ είχε ήδη εκδώσει οδηγίες που αναβάθμιζαν τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τα συγκεκριμένα εργαστήρια.
Σύμφωνα με δήλωσή της, το ODNI και η ίδια θα συνεχίσουν να συνεργάζονται στενά με εταίρους σε ολόκληρη την αμερικανική κυβέρνηση προκειμένου να εντοπιστούν με ακρίβεια η τοποθεσία αυτών των εργαστηρίων και οι παθογόνοι παράγοντες που περιέχουν, με στόχο τον τερματισμό επικίνδυνων ερευνών ενίσχυσης λειτουργιών, οι οποίες απειλούν την υγεία και την ευημερία τόσο των Αμερικανών πολιτών όσο και ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο.
