Στις 7 Δεκεμβρίου 1941, μια ημερομηνία που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη της ανθρωπότητας, 183 ιαπωνικά αεροσκάφη εμφανίστηκαν στον ουρανό του Περλ Χάρμπορ στις 07:55 π.μ., πιάνοντας εντελώς απροετοίμαστους τους Αμερικανούς. Αυτή η επίθεση δεν ήταν μια απλή στρατιωτική ενέργεια, αλλά το αποκορύφωμα μιας δεκαετίας ιαπωνικών φιλοδοξιών που τελικά οδήγησε στην είσοδο των ΗΠΑ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το όνειρο μιας αυτοκρατορίας
Η Ιαπωνία των αρχών του 20ού αιώνα είχε μεγάλες φιλοδοξίες. Όπως η Μεγάλη Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, ήθελε να χτίσει τη δική της αυτοκρατορία για να εκμεταλλευτεί φυσικούς πόρους, εργατικό δυναμικό και να δημιουργήσει νέες εμπορικές διαδρομές. Το πρόβλημα ήταν ότι η ιαπωνική χώρα δεν διέθετε τους απαραίτητους φυσικούς πόρους — χρειαζόταν περισσότερο κάρβουνο, περισσότερο σίδηρο και κυρίως περισσότερο πετρέλαιο για να πραγματοποιήσει τις φιλοδοξίες της.
Το 1931 η Ιαπωνία έκανε το πρώτο μεγάλο βήμα, εισβάλλοντας στην κινεζική επαρχία της Μαντζουρίας. Η περιοχή αυτή διέθετε πολλούς από τους πόρους που χρειαζόταν η Ιαπωνία και της έδωσε ισχυρότερη θέση στην ασιατική ήπειρο. Τον Ιούλιο του 1937, ξέσπασε ολοκληρωτικός πόλεμος μεταξύ Ιαπωνίας και Κίνας.
Αρχικά, τα πράγματα πήγαιναν εξαιρετικά καλά για τους Ιάπωνες. Κέρδιζαν νίκη μετά τη νίκη, ενώ παράλληλα διέπρατταν μεγάλες θηριωδίες όπως ο βιασμός της Νανκίνγκ και οι τρομοκρατικοί βομβαρδισμοί κατά Κινέζων αμάχων, που προκάλεσαν ευρεία διεθνή καταδίκη. Ωστόσο, μέχρι το 1939, ο πόλεμος είχε οδηγηθεί σε αδιέξοδο, καθώς η Κίνα γινόταν όλο και πιο ισχυρή.
Στην απέναντι πλευρά του Ειρηνικού, οι ΗΠΑ παρακολουθούσαν με αυξανόμενη ανησυχία. Μετά τη συμμετοχή τους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαν υιοθετήσει μια ανεπίσημη πολιτική απομονωτισμού και μη παρέμβασης. Ωστόσο, η έκρηξη του πολέμου στην Ευρώπη και οι ιαπωνικές θηριωδίες στην Κίνα άρχισαν σταδιακά να επηρεάζουν την κοινή γνώμη. Αυτό επέτρεψε στον τότε πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούζβελτ να υπογράψει νέο Νόμο Ουδετερότητας το 1939, ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να προμηθεύουν όπλα σε Βρετανία και Γαλλία, αν τα πλήρωναν και τα παραλάμβαναν με τα δικά τους πλοία.
Η κρίσιμη εξάρτηση από το πετρέλαιο
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ιαπωνίας ήταν η εξάρτησή της από το πετρέλαιο. Το 1939, μόλις το 6% της πετρελαϊκής προμήθειας της προερχόταν από εγχώρια παραγωγή, ενώ περίπου το 80% προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η έλλειψη πετρελαίου θα σήμαινε καταστροφή για τη στρατιωτική εκστρατεία στην Κίνα και τις άλλες εδαφικές φιλοδοξίες της.
Οι στρατηγικές επιλογές που είχε ήταν δύο:
• Βόρεια στρατηγική: Υποστηριζόταν από τον Αυτοκρατορικό Στρατό και περιελάμβανε την κατάληψη περιοχών πλούσιων σε πετρέλαιο, κάρβουνο και σίδηρο σε Κίνα, Μογγολία και Σιβηρία
• Νότια στρατηγική: Υποστηριζόταν από το Αυτοκρατορικό Ναυτικό και περιελάμβανε επίθεση προς τα νότια, στη Βρετανική Μαλαισία και τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες.
Η ήττα στη μάχη του Χαλχίν Γκολ από τις σοβιετικο-μογγολικές δυνάμεις πάγωσε τα σχέδια της προς Βορράν επέκτασης.
Με τον στρατό κολλημένο στην Κίνα, το Ναυτικό ανέλαβε τη σκυτάλη με τη Νότια Στρατηγική. Το 1940, η Ιαπωνία εισήλθε στα βόρεια τμήματα της Γαλλικής Ινδοκίνας. Οι ΗΠΑ απάντησαν επιβάλλοντας εμπάργκο σε σίδηρο, χάλυβα και χαλκό.
Τον Ιούλιο του 1941, η Ιαπωνία κατέλαβε περισσότερες περιοχές της Γαλλικής Ινδοκίνας. Αυτή τη φορά, η αμερικανική απάντηση ήταν ακόμη πιο σκληρή:
• Πάγωμα όλων των ιαπωνικών περιουσιών στις ΗΠΑ
• Εμπάργκο πετρελαίου από ΗΠΑ, Βρετανία και Ολλανδία
• Η Ιαπωνία έχασε το 94% της πετρελαϊκής προμήθειάς της
Η Ιαπωνία βρέθηκε σε κρίση. Οι ΗΠΑ απαιτούσαν άμεση αποχώρηση από την Κίνα και το Τριμερές Σύμφωνο. Για την Ιαπωνία, η αποδοχή αυτών των απαιτήσεων ισοδυναμούσε με πλήρη ήττα. Μη θέλοντας να εγκαταλείψει τις επεκτατικές φιλοδοξίες της, η Ιαπωνία έκρινε ότι η μόνη επιλογή της ήταν να καταλάβει με τη βία τους φυσικούς πόρους που χρειαζόταν. Αυτό σήμαινε επίθεση στη Βρετανική Μαλαισία και τις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες.
Καθώς πίστευε ότι οι ΗΠΑ θα απαντούσαν με βία, αποφάσισε να αιφνιδιάσει τον Αμερικανικό Στόλο του Ειρηνικού στο Περλ Χάρμπορ. Η στρατηγική τους, που αποσκοπούσε σε έναν σύντομο πόλεμο, βασιζόταν στους εξής υπολογισμούς:
• Ο αμερικανικός στόλος θα παρέλυε
• Θα κέρδιζαν χρόνο για να οχυρωθούν αμυντικά
• Οι ΗΠΑ θα απέφευγαν να εμπλακούν σε έναν κοστοβόρο πόλεμο χιλιάδες μίλια μακριά
• Θα διαπραγματεύονταν ειρήνη που θα επέτρεπε στην Ιαπωνία να κρατήσει μέρος των ή και όλα τα κατεχόμενα εδάφη
Συνέπεια των παραπάνω, ήταν η οργάνωση της ιστορικής επίθεσης. Στις 07:55 π.μ. της 7ης Δεκεμβρίου 1941, τα ιαπωνικά αεροσκάφη εμφανίστηκαν στον ουρανό του Περλ Χάρμπορ. Η έκπληξη ήταν απόλυτη. Το πρώτο κύμα των 183 αεροσκαφών χωρίστηκε σε τρεις ομάδες: δύο ομάδες στόχευσαν τα αεροδρόμια και τα σταθμευμένα αεροσκάφη, ενώ η τρίτη επιτέθηκε στα πλοία στο λιμάνι, εστιάζοντας στα θωρηκτά.
Οι Αμερικανοί πίστευαν ότι το νερό ήταν πολύ ρηχό για επίθεση με τορπίλες, αλλά οι Ιάπωνες είχαν δημιουργήσει μία νέα τορπίλη ειδικά για τα νερά του Περλ Χάρμπορ. Μέσα στα πρώτα πέντε λεπτά, τέσσερα θωρηκτά χτυπήθηκαν, συμπεριλαμβανομένων των USS Oklahoma και USS Arizona. Το Arizona εξερράγη 10 λεπτά αργότερα, με αποτέλεσμα τον θάνατο 1.175 μελών του πληρώματος.
Σε λίγο περισσότερο από μια ώρα, οι Ιαπωνέζοι είχαν βυθίσει ή βλάψει 18 αμερικανικά πολεμικά πλοία, χτυπήσει και τα οκτώ θωρηκτά του στόλου, καταστρέψει 188 αεροσκάφη, βλάψει σοβαρά την υποδομή της βάσης. Ωστόσο, τους διέφυγαν τα τρία σημαντικότερα αμερικανικά αεροπλανοφόρα, τα οποία βρίσκονταν εκείνη την ώρα σε ασκήσεις.
Λάθη που κόστισαν ακριβά
Παρά το εντυπωσιακό πρώτο αποτέλεσμα, το ότι η Ιαπωνία επικεντρώθηκε στα θωρηκτά και όχι στις δεξαμενές καυσίμων και τα εργαστήρια επισκευών που θα επέτρεπαν στην Αμερική να συνεχίσει έναν μακρύ πόλεμο ήταν μία στρατηγική αστοχία με καταστροφικά αποτελέσματα. Επιπλέον, δεν υπολόγισαν ότι χάρη στα ρηχά νερά του λιμανιού τα βυθισμένα πλοία δεν θα βυθίζονταν βαθιά και θα ήταν εύκολο να ανακτηθούν.
Η επίθεση στο Περλ Χάρμπορ είχε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που ήλπιζε η Ιαπωνία. Την επομένη, ο πρόεδρος Ρούζβελτ εκφώνησε την περίφημη ομιλία στο Κογκρέσο, ζητώντας επίσημη κήρυξη πολέμου κατά της Ιαπωνίας.
Η υποστήριξη στον απομονωτισμό εξαφανίστηκε γρήγορα. Εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες εθελοντικά εντάχθηκαν στον στρατό και η αμερικανική οικονομία μπήκε σε πολεμικό καθεστώς.
Αυτό έσβησε τις ελπίδες της Ιαπωνίας για έναν σύντομο πόλεμο και κατέδειξε τους λανθασμένους υπολογισμούς που τελικά επέφεραν την ολοκληρωτική ήττα της.
