Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αρμενία υπέγραψαν κοινή διακήρυξη που τις φέρνει πιο κοντά και στηρίζει την «κυριαρχία, ανθεκτικότητα και συνολική μεταρρυθμιστική ατζέντα» της πρώην σοβιετικής δημοκρατίας.
Η διακήρυξη, μαζί με την υπογραφή συμφωνίας εταιρικής σχέσης για τη συνδεσιμότητα, αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η Αρμενία απομακρύνεται σταδιακά από τη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας.
Η διακήρυξη υπογράφηκε στο τέλος συνόδου κορυφής στην αρμενική πρωτεύουσα, το Ερεβάν, στην οποία συμμετείχαν ηγέτες της ΕΕ, καθώς και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κηρ Στάρμερ, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϋ. Η σύνοδος αποτέλεσε την όγδοη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (EPC) και περιελάμβανε συζητήσεις για ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας και τον πόλεμο στο Ιράν.
Στις 4 Μαΐου, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ευχαρίστησε τον πρωθυπουργό της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν για «τις θαρραλέες πολιτικές αποφάσεις που έλαβε ώστε να φέρει την Αρμενία πιο κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση».
Ο Κόστα δήλωσε ότι «η κατεύθυνση είναι πλέον ξεκάθαρη», προσθέτοντας πως είναι «ζωτικής σημασίας να ενισχυθεί η αρμενική δημοκρατία και να αντιμετωπιστούν οι εξωτερικές παρεμβάσεις και η παραπληροφόρηση». Στις 5 Μαΐου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπέγραψε συμφωνία ψηφιακής συνδεσιμότητας με την Αρμενία, αναφέροντας ότι η Αρμενία πρέπει να αντιμετωπίσει τη χειραγώγηση της πληροφόρησης, τους κυβερνοεισβολείς και τις παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων.
Όπως δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, «η νέα αποστολή εταιρικής σχέσης της ΕΕ θα στηρίξει την Αρμενία στην αντιμετώπιση των κυβερνοαπειλών και της παραπληροφόρησης». Η ΕΕ ήδη χορηγεί στο Ερεβάν 270 εκατομμύρια ευρώ για την «προώθηση της κοινωνικοοικονομικής μεταρρυθμιστικής ατζέντας της Αρμενίας, την ενίσχυση της τομεακής συνεργασίας και την προώθηση επενδύσεων στην ενέργεια, τις μεταφορές και τον ιδιωτικό τομέα».
Η ανακοίνωση αναφέρει ότι το ποσό θα αυξηθεί και ότι οι επενδύσεις της ΕΕ στην Αρμενία αναμένεται να φτάσουν τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η κληρονομιά του πολέμου του 2020
Η διακήρυξη έρχεται λίγες ημέρες μετά την έγκριση της ΕΕ ευρείας κλίμακας ψηφίσματος, το οποίο υποστήριζε τα δικαιώματα των Αρμενίων της περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ και καταδίκαζε αυτό που χαρακτήρισε «άδικη κράτηση Αρμενίων αιχμαλώτων πολέμου» από το Αζερμπαϊτζάν.
Το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον έλεγχο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ κατά τη διάρκεια σύγκρουσης έξι εβδομάδων το 2020, στην οποία σκοτώθηκαν χιλιάδες στρατιώτες και από τις δύο πλευρές. Η σύγκρουση τερματίστηκε με κατάπαυση του πυρός που διαμεσολαβήθηκε από τη Ρωσία, η οποία ιστορικά θεωρεί την περιοχή του Νοτίου Καυκάσου ως δική της ζώνη επιρροής.
Τον Αύγουστο του 2025, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φιλοξένησε στον Λευκό Οίκο τους ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν, οι οποίοι υπέγραψαν από κοινού διακηρύξεις που έβαλαν τέλος σε δεκαετίες σύγκρουσης. Την 1η Μαΐου, το Αζερμπαϊτζάν κάλεσε τον πρέσβη της ΕΕ και διαμαρτυρήθηκε για το ευρωπαϊκό ψήφισμα.
Το υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν χαρακτήρισε το ψήφισμα «αβάσιμο και μεροληπτικό», υποστηρίζοντας ότι οι Αρμένιοι του Καραμπάχ εγκατέλειψαν την περιοχή με δική τους βούληση.
Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ συμμετείχε εξ αποστάσεως στη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας.
Η Αρμενία, η οποία είναι κατά πλειονότητα χριστιανική χώρα, ιστορικά επιζητούσε ρωσική προστασία από τους γείτονές της — την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν — χώρες με μουσουλμανική ηγεσία. Υπήρξε σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία μεταξύ 1920 και 1990 και παρέμεινε στενά συνδεδεμένη με τη Μόσχα για τρεις δεκαετίες μετά την κατάρρευση της κομμουνιστικής αυτοκρατορίας.
Ωστόσο, μετά την ήττα της στον Δεύτερο Πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η Αρμενία έχει απομακρυνθεί από τη Μόσχα, κατηγορώντας τους Ρώσους ειρηνευτές στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ ότι απέτυχαν να προστατεύσουν τους Αρμένιους της περιοχής που παρέμειναν εκεί μετά την ανακατάληψή της από το Αζερμπαϊτζάν.
Η Μόσχα απέρριψε τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι η ειρηνευτική εντολή δεν εξουσιοδοτούσε τις δυνάμεις της να παρέμβουν. Η Αρμενία πάγωσε τη συμμετοχή της στον υπό ρωσική ηγεσία Οργανισμό της Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας το 2024. Την επόμενη χρονιά, το κοινοβούλιο στο Ερεβάν ψήφισε νόμο που διακηρύσσει επίσημα την πρόθεση της χώρας να επιδιώξει ένταξη στην ΕΕ.
Η Αρμενία εντάχθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023, κίνηση που το Κρεμλίνο χαρακτήρισε «μη φιλικό βήμα». Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, κατηγορώντας τον ότι φέρει ευθύνη για την απαγωγή χιλιάδων παιδιών από την Ουκρανία.
Το ψήφισμα της ΕΕ που εγκρίθηκε στις 28 Απριλίου καλούσε την Ένωση να «ενισχύσει τη χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια προς την Αρμενία», δίνοντας έμφαση στην «ενίσχυση της θεσμικής ανθεκτικότητας, της ενεργειακής ασφάλειας, της ψηφιακής διακυβέρνησης και της οικονομικής διαφοροποίησης».
Η Αρμενία παραμένει μέλος της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (EEU), μιας ενιαίας αγοράς που περιλαμβάνει τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, το Καζακστάν και το Κιργιστάν. Όταν ο Πασινιάν συναντήθηκε με τον Πούτιν στη Μόσχα φέτος, ο Ρώσος πρόεδρος τον προειδοποίησε ότι θα πρέπει να επιλέξει αν θα παραμείνει στην EEU ή αν θα ενταχθεί στην ΕΕ.
Ο Πασινιάν βρίσκεται στην εξουσία από το 2018 και αναμένεται να διεκδικήσει την επανεκλογή του τον Ιούνιο.
Η στροφή της Αρμενίας έρχεται σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν στη γειτονική Γεωργία, όπου ο πρωθυπουργός Ιρακλί Κομπαχίτζε ανέστειλε τις ενταξιακές συνομιλίες με την ΕΕ τον Νοέμβριο του 2024.
Του Chris Summers
Με πληροφορίες από Reuters και Associated Press
