Στις 21 Απριλίου, η Ιαπωνία ενέκρινε επισήμως την κατάργηση μιας μακροχρόνιας απαγόρευσης στις εξαγωγές όπλων, σηματοδοτώντας μια ιστορική στροφή στη μεταπολεμική της πολιτική ασφάλειας.
Η έγκριση από το υπουργικό συμβούλιο της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι αναθεωρεί τις «Τρεις αρχές για τη μεταφορά αμυντικού εξοπλισμού και τεχνολογίας», αίροντας ουσιαστικά ένα από τα τελευταία εμπόδια για τη συμμετοχή της Ιαπωνίας στις παγκόσμιες αγορές οπλισμού.
Το μεταπολεμικό σύνταγμα της Ιαπωνίας, διαμορφωμένο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περιόριζε τη στρατιωτική δραστηριότητα και τις εξαγωγές όπλων, καλλιεργώντας μια φιλειρηνική πολιτική και απαγορεύοντας ουσιαστικά τις πωλήσεις όπλων στο εξωτερικό.
Το 2014, η Ιαπωνία άρχισε να επιτρέπει περιορισμένες εξαγωγές μη επιθετικού εξοπλισμού. Νεότερες αλλαγές, το 2023, επέτρεψαν υπό προϋποθέσεις την πώληση ορισμένων εξαρτημάτων επιθετικών συστημάτων, μεταξύ των οποίων και πύραυλοι Patriot αμερικανικού σχεδιασμού, κυρίως με στόχο την υποστήριξη των εφοδιαστικών αλυσίδων των συμμάχων.
Η τελευταία αναθεώρηση προχωρά ένα βήμα παραπέρα, καταργώντας κατηγορηματικούς περιορισμούς και επιτρέποντας τις εξαγωγές προηγμένων συστημάτων, όπως μαχητικά αεροσκάφη και πολεμικά πλοία, αν και με κάποιους περιορισμούς.
Η Τακαΐτσι ανέφερε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X, στις 21 Απριλίου, ότι μέχρι τώρα οι μεταφορές στο εξωτερικό ολοκληρωμένων προϊόντων εγχώριας παραγωγής περιορίζονταν σε αποστολές διάσωσης, μεταφοράς, προειδοποίησης, επιτήρησης και ναρκοκαθάρισης, προσθέτοντας ότι με τη νέα αναθεώρηση καθίσταται πλέον δυνατή η μεταφορά όλων των αμυντικών εξοπλισμών. Παρουσίασε την αναθεώρηση ως ρεαλιστική και αμυντικού χαρακτήρα.
Σημείωσε ότι, καθώς το περιβάλλον ασφάλειας γίνεται ολοένα και πιο σοβαρό, καμία χώρα δεν μπορεί πλέον να προστατεύσει μόνη της την ειρήνη και την ασφάλειά της, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ύπαρξης εταίρων που να μπορούν να υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον στον τομέα του αμυντικού εξοπλισμού. Η δυνατότητα εξαγωγών θα ενισχύσει τις δυνατότητες των συμμάχων και θα συμβάλει στην αποτροπή συγκρούσεων.
Οι εξαγωγές θα περιορίζονται σε 17 χώρες-εταίρους με υφιστάμενες αμυντικές συμφωνίες και θα απαιτούν έγκριση από το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας της Ιαπωνίας. Το Τόκυο θα παρακολουθεί επίσης τη χρήση του εξοπλισμού, ενώ θα συνεχίσει να αποφεύγει την εξαγωγή επιθετικών όπλων σε χώρες που συμμετέχουν ενεργά σε πολεμικές συγκρούσεις.
Περιφερειακές και διεθνείς αντιδράσεις
Η αλλαγή πολιτικής έτυχε άμεσης στήριξης από βασικούς συμμάχους. Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Ιαπωνία, Τζορτζ Γκλας, ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X στις 21 Απριλίου ότι οι αναθεωρημένοι κανόνες θα συμβάλουν σημαντικά στην ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.
Σύμφωνα με τον Γκλας, η απόφαση συνιστά ιστορικό βήμα που θα ενισχύσει τη συλλογική αμυντική ικανότητα και θα διασφαλίσει την ελευθερία στην περιοχή.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας των Φιλιππίνων, Γκιλμπέρτο Τεοντόρο, χαιρέτισε την αλλαγή, αναφέροντας σε ανακοίνωσή του στις 21 Απριλίου ότι θα προσφέρει πρόσβαση σε αμυντικό υλικό «υψηλότατης ποιότητας» και θα συμβάλει στην ενίσχυση της εσωτερικής ανθεκτικότητας, ενώ παράλληλα θα προάγει τη σταθερότητα στην περιοχή μέσω της αποτροπής.
Η Κίνα εξέφρασε έντονη αντίθεση. Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στις 20 Απριλίου, ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκουό Τζιακούν, προειδοποίησε ότι οι κινήσεις της Ιαπωνίας προς την κανονικοποίηση του στρατού ενέχουν τον κίνδυνο αναζωπύρωσης παλαιών εντάσεων.
Ο Τζιακούν ανέφερε ότι η αποτροπή της επανεμφάνισης του μιλιταρισμού αποτελεί υποχρέωση της Ιαπωνίας, καλώντας το Τόκυο να αντλήσει διδάγματα από την ιστορία και να παραμείνει στην πορεία της ειρηνικής ανάπτυξης.
Η Τακαΐτσι υπογράμμισε στην ανάρτησή της ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως αλλαγή στη δέσμευση της Ιαπωνίας να διατηρήσει την πορεία και τις θεμελιώδεις αρχές της ως ειρηνόφιλο έθνος, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί τα περισσότερα από 80 χρόνια μετά τον πόλεμο, επισημαίνοντας ότι, υπό το νέο σύστημα, η χώρα θα προωθεί στρατηγικά τις μεταφορές εξοπλισμού, λαμβάνοντας ακόμη πιο αυστηρές και προσεκτικές αποφάσεις σχετικά με το εάν αυτές επιτρέπονται.
Στρατηγική ασφάλειας
Ο υπουργός Άμυνας της Ιαπωνίας, Σιντζίρο Κοϊζούμι, υπέδειξε ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να προωθήσει ενεργά τις εξαγωγές όπλων ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ασφάλειας.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στις 21 Απριλίου, ανέφερε ότι η Ιαπωνία προτίθεται να προωθήσει αποτελεσματικά και στρατηγικά τη μεταφορά αμυντικού εξοπλισμού ως σημαντικό εργαλείο πολιτικής, με στόχο την ενίσχυση των συμμαχιών στον Ινδο-Ειρηνικό. Σημείωσε ότι οι μεταφορές αυτές θα συμβάλουν στη βελτίωση των δυνατοτήτων αποτροπής και αντίδρασης των συμμάχων και των χωρών με παρόμοια αντίληψη, εξυπηρετώντας τελικά και την ίδια την ασφάλεια της Ιαπωνίας.
Ο επικεφαλής γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου, Μινόρου Κιχάρα, εξέφρασε παρόμοια άποψη, δηλώνοντας ότι η νέα πολιτική θα διασφαλίσει την ασφάλεια της Ιαπωνίας και θα συμβάλει περαιτέρω στην ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή και τη διεθνή κοινότητα.
Η μεταβολή της πολιτικής ευθυγραμμίζεται με τη γενικότερη στρατιωτική ενίσχυση της Ιαπωνίας υπό την κυβέρνηση της Τακαΐτσι. Τον Δεκέμβριο του 2025, το υπουργικό συμβούλιο ενέκρινε αμυντικό προϋπολογισμό-ρεκόρ ύψους 784 δισεκατομμυρίων δολαρίων, στο πλαίσιο πενταετούς σχεδίου για την ενίσχυση της αποτροπής.
Η εθνική στρατηγική ασφάλειας της Ιαπωνίας, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2022, προσδιορίζει την Κίνα ως «άνευ προηγουμένου και τη μεγαλύτερη στρατηγική πρόκληση». Οι αυξανόμενες εντάσεις στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των ανησυχιών για την Ταϊβάν και των θαλάσσιων διαφορών, έχουν ωθήσει το Τόκυο να ενισχύσει τη συνεργασία με συμμάχους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιταλία.
Πρόσφατες πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν την κοινή ανάπτυξη ενός μαχητικού αεροσκάφους επόμενης γενιάς και μια συμφωνία δισεκατομμυρίων δολαρίων για φρεγάτες με την Αυστραλία, που αποτελεί τη μεγαλύτερη εξαγωγική συμφωνία αμυντικού εξοπλισμού στην ιστορία της Ιαπωνίας.
Με πληροφορίες από το Associated Press
