Η Ευρωπαϊκή Ένωση διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της πολιτικής κυρώσεων κατά της Λευκορωσίας, στις 15 Δεκεμβρίου, θεσπίζοντας νέα κριτήρια που περιλαμβάνουν υβριδικές ενέργειες με στόχο την υπονόμευση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου ή της ασφάλειας των κρατών-μελών. Όπως δήλωσε το Συμβούλιο της ΕΕ, «το νέο αυτό κριτήριο επιτρέπει στην ΕΕ να επιβάλλει περιοριστικά μέτρα σε όσους σχεδιάζουν, κατευθύνουν, υποστηρίζουν ή διευκολύνουν ξένη χειραγώγηση και παρέμβαση στην πληροφορία».
Παράλληλα, η ΕΕ αποκτά πλέον τη δυνατότητα να στοχεύει την παράτυπη είσοδο στην επικράτεια των κρατών-μελών, καθώς και ενέργειες που ζημιώνουν κρίσιμες υποδομές. Μέχρι στιγμής, η ΕΕ έχει επιβάλει κυρώσεις σε 310 άτομα και 46 οντότητες στη Λευκορωσία, με αφορμή τη στρατιωτική στήριξη της χώρας προς τη Ρωσία στον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα αποτελέσματα των προεδρικών εκλογών του 2020, που οι Βρυξέλλες θεωρούν νοθευμένα.
Η απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ ελήφθη ύστερα από πρόσφατες παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Λιθουανίας από μετεωρολογικά μπαλόνια που χρησιμοποιήθηκαν για λαθρεμπόριο. Αξιωματούχοι της ΕΕ σημείωσαν ότι η Λιθουανία καταγράφει αύξηση τέτοιων περιστατικών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και μετεωρολογικά μπαλόνια από την 1η Ιανουαρίου. Η πρωθυπουργός της Λιθουανίας Ίνγκα Ρουγινιένε υπογράμμισε στις 9 Δεκεμβρίου: «Στην αντιμετώπιση της υβριδικής επίθεσης από τη Λευκορωσία, οφείλουμε να λάβουμε τα αυστηρότερα μέτρα και να υπερασπιστούμε τις περιοχές που πλήττονται περισσότερο».
Η Λευκορωσία αρνείται κάθε ευθύνη για τις παραβιάσεις από μπαλόνια, κατηγορώντας το Βίλνιους για πολιτικοποίηση της υπόθεσης. Μετά την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης από τη Λιθουανία, ο πρόεδρος της Λευκορωσίας Αλεξάντρ Λουκασένκο κάλεσε σε διαπραγματεύσεις, δηλώνοντας: «Η κυβέρνησή μου είναι έτοιμη να συζητήσει την κατάσταση».
Σύμφωνα με το Συμβούλιο της ΕΕ, τα μετεωρολογικά μπαλόνια δύνανται να μεταφέρουν ως και 50 κιλά λαθραίων εμπορευμάτων, πετώντας σε ύψος 8-15 χιλιομέτρων με ταχύτητα 100-200 χλμ/ώρα, κάτι που εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την πολιτική αεροπορία. «Οι παραβιάσεις αυτές στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση κράτους-μέλους της ΕΕ και στον εκφοβισμό των Ευρωπαίων πολιτών μέσω άμεσων απειλών προς την πολιτική αεροπορία», αναφέρεται στη σχετική δήλωση.
Ο όρος «υβριδικές ενέργειες» και ειδικότερα η «υβριδική απειλή» χρησιμοποιείται ολοένα συχνότερα από Ευρωπαίους αξιωματούχους στις συζητήσεις για τη Λευκορωσία, αλλά και αναφορικά με τις καταγγελλόμενες παραβιάσεις του εναέριου χώρου από ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τις οποίες η Μόσχα διαψεύδει.
Στις 8 Οκτωβρίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε: «Ήρθε η ώρα να μιλήσουμε με το όνομά του: αυτή είναι μια υβριδική επίθεση και πρέπει να την εκλάβουμε πολύ σοβαρά». Υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να απαντήσει με μέτρα που υπερβαίνουν την παραδοσιακή στρατιωτική άμυνα.
Το ΝΑΤΟ ορίζει την υβριδική απειλή ως συνδυασμό συμβατικών και μη συμβατικών τακτικών, συμπεριλαμβανομένων ενεργειών υπονόμευσης και αποσταθεροποίησης, οι οποίες δυσχεραίνουν τον εντοπισμό των υπαίτιων. Συνήθως εκδηλώνεται στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη», κάτω από το όριο του συμβατικού πολέμου.
Το ζήτημα της ευθύνης για το λαθρεμπόριο με μπαλόνια προκαλεί έντονη αντιπαράθεση μεταξύ αξιωματούχων της Λευκορωσίας και της Λιθουανίας. Η Λευκορωσία επιμένει πως το πρόβλημα είναι παλιό και καλεί το Βίλνιους να εντείνει τη δράση του κατά του οργανωμένου εγκλήματος εντός Λιθουανίας.
Στον αντίποδα, η Λιθουανία κατηγορεί το Μινσκ για ανεπαρκή αντιμετώπιση των εγκληματικών δραστηριοτήτων που εκκινούν από το έδαφός του. Στις 13 Δεκεμβρίου, ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Τζον Κόουλ, δήλωσε πως ο Λουκασένκο συμφώνησε πρόσφατα να σταματήσει τη χρήση των μπαλονιών: «Πιστεύω πως ο πρόεδρος της Λευκορωσίας επιθυμεί ειλικρινά να αποκλιμακώσει την κατάσταση. Θα χρειαστεί χρόνος, αλλά νομίζω πως μπορεί να λυθεί. Θέλει φυσιολογικές σχέσεις με τους γείτονές του, αυτό διαβεβαιώνει».
Ο Κόουλ επεσήμανε ακόμη πως η Λιθουανία λαμβάνει μέτρα κατά όσων παραλαμβάνουν το λαθραίο εμπόρευμα και πως οι δύο χώρες συνεργάζονται. Ο ίδιος βρέθηκε στη Λευκορωσία για διαπραγματεύσεις σχετικά με την απελευθέρωση 123 πολιτικών κρατουμένων, σε συμφωνία που συνδέεται με τη μερική άρση αμερικανικών κυρώσεων.
Στις 13 Δεκεμβρίου εξέφρασε την αισιοδοξία του για την αποφυλάκιση περίπου 1.000 ακόμη πολιτικών κρατουμένων, δηλώνοντας: «Πιστεύω ότι είναι περισσότερο από πιθανό να το πετύχουμε· νομίζω ότι θα συμβεί. Βρισκόμαστε στη σωστή κατεύθυνση, η δυναμική υπάρχει».
Με πληροφορίες από το Reuters
