Η Ευρωπαϊκή Ένωση συμφώνησε σε νέες δικλίδες ασφαλείας με στόχο να αποτραπούν απότομες αυξήσεις στο κόστος των καυσίμων και της θέρμανσης όταν τεθεί σε λειτουργία, το 2028, το νέο σύστημα τιμολόγησης του άνθρακα. Η συμφωνία θα επιτρέπει στις ρυθμιστικές αρχές να διαθέτουν στην αγορά επιπλέον δικαιώματα εκπομπών ρύπων εάν οι τιμές του άνθρακα αυξάνονται υπερβολικά γρήγορα. Σύμφωνα με αξιωματούχους, το μέτρο αυτό θα συμβάλει στον περιορισμό των έντονων διακυμάνσεων των τιμών, χωρίς να επηρεαστούν οι κλιματικοί στόχοι της Ένωσης.
Η συμφωνία, η οποία επετεύχθη στις 11 Ιουνίου, ενισχύει τον μηχανισμό ελέγχου τιμών στο νέο σύστημα εμπορίας άνθρακα της ΕΕ, το οποίο θα καλύπτει τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στα κτίρια και στις οδικές μεταφορές. Βάσει της συμφωνίας, η ΕΕ θα μπορεί να διαθέτει επιπλέον δικαιώματα εκπομπών στην αγορά εάν η τιμή του άνθρακα υπερβεί τα 45 ευρώ (σε τιμές του 2020) ανά μετρικό τόνο διοξειδίου του άνθρακα.
Αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η αύξηση της προσφοράς δικαιωμάτων θα συμβάλει στην αποτροπή αιφνίδιων εκτινάξεων των τιμών. Η συμφωνία διπλασιάζει τον αριθμό των δικαιωμάτων που μπορούν να διατεθούν στην αγορά, από 20 σε 40 εκατομμύρια. Ο μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιείται δύο φορές τον χρόνο, επιτρέποντας τη διάθεση έως και 80 εκατομμυρίων επιπλέον δικαιωμάτων ετησίως, εφόσον οι τιμές παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.
Η συμφωνία διατηρεί επίσης τον μηχανισμό ελέγχου τιμών της ΕΕ και μετά το 2030, δίνοντας στις ρυθμιστικές αρχές τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν σε περίπτωση απότομης αύξησης του κόστους άνθρακα τα επόμενα χρόνια.
Η υπουργός Γεωργίας της Κύπρου, Μαρία Παναγιώτου, δήλωσε ότι οι αλλαγές θα προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις, καθώς η Ευρώπη μεταβαίνει σε ενεργειακές πηγές με χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Σύμφωνα με την ίδια, οι συμφωνημένες προσαρμογές θα βελτιώσουν τη ρευστότητα της αγοράς, θα μειώσουν τη μεταβλητότητα των τιμών και θα ενισχύσουν την ικανότητα του συστήματος να ανταποκρίνεται σε αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών.
Τι σημαίνει η νέα αγορά άνθρακα
Η Παναγιώτου δήλωσε επίσης ότι η συμφωνία θα υποστηρίξει την «ομαλή και σταθερή έναρξη λειτουργίας του ETS2», του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ για τα κτίρια, τις οδικές μεταφορές και άλλους τομείς. Το σύστημα αυτό είναι ξεχωριστό από την υφιστάμενη αγορά άνθρακα της Ένωσης, η οποία καλύπτει σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Το πρόγραμμα θα εφαρμόζεται στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές, στη θέρμανση κατοικιών και σε ορισμένες μικρότερες βιομηχανίες. Οι εταιρείες που πωλούν βενζίνη, πετρέλαιο κίνησης, πετρέλαιο θέρμανσης και φυσικό αέριο θα υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα που αντιστοιχούν στις εκπομπές που παράγονται κατά τη χρήση των συγκεκριμένων καυσίμων. Το κόστος δεν θα επιβάλλεται απευθείας στα νοικοκυριά από την ΕΕ.
Οι αλλαγές γίνονται έπειτα από μήνες πιέσεων από αρκετές κυβερνήσεις κρατών-μελών της ΕΕ, οι οποίες ανησυχούσαν ότι η νέα αγορά άνθρακα θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος της βενζίνης και της θέρμανσης για τα νοικοκυριά.
Στις 2 Φεβρουαρίου, ο πρωθυπουργός της Τσεχίας, Αντρέι Μπάμπις, δήλωσε ότι η ΕΕ θα πρέπει να αναμορφώσει το σύστημα εμπορίας άνθρακα και να επιβάλει ανώτατο όριο στις τιμές των δικαιωμάτων, προκειμένου να μειωθεί το ενεργειακό κόστος και να προστατευθεί η ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας.
Η Σλοβακία υποστήριξε επίσης τις προσπάθειες για αναβολή ή τροποποίηση του σχεδίου, ενώ η Γαλλία ενώθηκε με άλλα κράτη-μέλη ζητώντας ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας έναντι απότομων αυξήσεων των τιμών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δηλώσει ότι το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να ενθαρρύνει επενδύσεις σε καθαρότερες μεταφορές, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια και συστήματα θέρμανσης με χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Η αγορά θα τεθεί πλήρως σε λειτουργία το 2028.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι όλα τα δικαιώματα του νέου συστήματος θα διατίθενται μέσω δημοπρασιών. Τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να χρησιμοποιούν τα έσοδα από τις πωλήσεις αυτές για επενδύσεις που σχετίζονται με το κλίμα και για προγράμματα κοινωνικής στήριξης.
Η προσωρινή συμφωνία θα πρέπει ακόμη να λάβει την επίσημη έγκριση τόσο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσο και των κρατών-μελών της ΕΕ. Το στάδιο αυτό θεωρείται γενικά τυπική διαδικασία, καθώς οι διαπραγματευτές ουσιαστικά έχουν ήδη συμφωνήσει.
Εφόσον εγκριθεί, οι αναθεωρημένες δικλίδες ασφαλείας θα τεθούν σε ισχύ πριν από την έναρξη λειτουργίας του νέου συστήματος το 2028, παρέχοντας στις ρυθμιστικές αρχές πρόσθετα εργαλεία για την αποτροπή απότομων αυξήσεων στις τιμές του άνθρακα, καθώς η ΕΕ επιδιώκει την επίτευξη των κλιματικών της στόχων.
Με πληροφορίες από το Reuters
