Τα τελευταία χρόνια η Κίνα προσπαθεί να μετατρέψει τον τομέα της υγείας σε εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής επιρροής. Εκτός από τη μείωση του ελλείματος στο εμπόριο υπηρεσιών, η ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού θεωρείται μέσον ενίσχυσης της διεθνούς εικόνας της χώρας και προσέλκυσης ξένου συναλλάγματος.
Ωστόσο, η προσπάθεια αυτή συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, όπως η περιορισμένη εμπιστοσύνη των ξένων ασθενών, η ανισότητα πρόσβασης για τους ίδιους τους Κινέζους πολίτες και οι σοβαρές διεθνείς ανησυχίες για το σύστημα μεταμοσχεύσεων.
Ο ιατρικός τουρισμός ως στρατηγικό εργαλείο
Η Κίνα επιδιώκει να εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγέα ιατρικών υπηρεσιών, προσφέροντας ταχεία διάγνωση και θεραπεία, σύγχρονο εξοπλισμό, χαμηλότερο κόστος από τη Δύση, ευκολότερη είσοδο στη χώρα μέσω χαλάρωσης των θεωρήσεων.
Η ανάπτυξη διεθνών τμημάτων σε μεγάλα νοσοκομεία αποτελεί βασικό στοιχείο αυτής της πολιτικής. Τα τμήματα αυτά διαθέτουν αγγλόφωνο προσωπικό, προσφέρουν υπηρεσίες υψηλού επιπέδου, συνεργάζονται με ξένες ασφαλιστικές εταιρείες, και εξυπηρετούν κυρίως ξένους και εύπορους ασθενείς.
Ο στόχος είναι διπλός: Αφ’ ενός επιδιώκεται η εισροή ξένου συναλλάγματος αφ’ ετέρου η βελτίωση της διεθνούς εικόνας της χώρας.
Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια μετάβασης από οικονομία παραγωγής χαμηλού κόστους σε οικονομία υπηρεσιών υψηλής αξίας.
Η λειτουργία του υγειονομικού συστήματος
Το σύστημα υγείας της Κίνας είναι ένα υβριδικό μοντέλο που συνδυάζει κρατική οργάνωση με ιδιωτική χρηματοδότηση.
Τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι:
- Τα περισσότερα μεγάλα νοσοκομεία είναι δημόσια
- Οι ασθενείς πληρώνουν σημαντικό μέρος των εξόδων
- Η ασφάλιση καλύπτει μόνο βασικές υπηρεσίες
- Οι τιμές των φαρμάκων και των εξετάσεων συχνά είναι υψηλές
Η πρόσβαση εξαρτάται στενά από την περιοχή κατοικίας, το εισόδημα, το καθεστώς ασφάλισης. Το σύστημα ασφάλισης είναι κατακερματισμένο: ασφάλιση εργαζομένων στις πόλεις, ασφάλιση αγροτικού πληθυσμού, ασφάλιση ανέργων. Οι διαφορές στην κάλυψη είναι μεγάλες.
Παρά τη βελτίωση των νοσοκομείων, πολλοί Κινέζοι πολίτες δυσκολεύονται να αντέξουν το κόστος. Οι κύριοι λόγοι είναι:
Υψηλές ιδιωτικές πληρωμές: Υψηλό ποσοστό ιδιωτικής συμμετοχής, υψηλότερο από πολλές ανεπτυγμένες χώρες. Οι ασθενείς συχνά πληρώνουν εξετάσεις, φάρμακα, νοσηλεία.
Υπερφόρτωση νοσοκομείων: Τα μεγάλα νοσοκομεία των μεγάλων πόλεων συγκεντρώνουν τους καλύτερους γιατρούς. Αυτό οδηγεί σε μεγάλες ουρές, υπερβολικό φόρτο εργασίας, μικρό χρόνο εξέτασης.
Ανισότητες πόλης–υπαίθρου: Στις αγροτικές περιοχές οι γιατροί είναι λιγότεροι, ο εξοπλισμός παλαιότερος και η ποιότητα των υπηρεσιών χαμηλότερη
Τα μεγάλα νοσοκομεία διαθέτουν ειδικά διεθνή τμήματα που λειτουργούν σχεδόν ως ξεχωριστά ιδιωτικά νοσοκομεία. Σε αυτά τα νοσοκομεία οι τιμές είναι υψηλές, οι χρόνοι αναμονής είναι μικροί, διαθέτουν άνετες εγκαταστάσεις και το προσωπικό μιλά αγγλικά. Τα τμήματα αυτά συχνά είναι απρόσιτα για τον μέσο Κινέζο ασθενή. Έτσι δημιουργείται ένα σύστημα δύο επιπέδων: βασική περίθαλψη για τον πληθυσμό και υπηρεσίες πολυτελείας για εύπορους και ξένους.
Το σύστημα μεταμοσχεύσεων της Κίνας υπό το πρίσμα διεθνών εκθέσεων και ελέγχων
Παρά την πρόοδο, η εμπιστοσύνη προς το κινεζικό σύστημα υγείας παραμένει περιορισμένη. Οι κύριοι λόγοι είναι :
1. Περιορισμένη διαφάνεια: Πολλές πληροφορίες για κλινικά αποτελέσματα, ποσοστά επιτυχίας και επιπλοκές δεν δημοσιοποιούνται πλήρως.
2. Πολιτικοί παράγοντες: Το μονοκομματικό πολιτικό σύστημα της χώρας, υπό την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, δημιουργεί ανησυχίες στη Δύση σχετικά με τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία των θεσμών και τη δημόσια λογοδοσία, λόγω του κρατικού ελέγχου, της έλλειψης ανεξάρτητης εποπτείας και της περιορισμένης ελευθερίας πληροφόρησης.
3. Πολιτισμικά και γλωσσικά εμπόδια: Πολλοί ασθενείς δεν γνωρίζουν το σύστημα δυσκολεύονται στη γλώσσα, δεν έχουν εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους δυσπιστίας είναι το σύστημα μεταμοσχεύσεων. Η Κίνα διαθέτει πολύ μικρούς χρόνους αναμονής, οι μεταμοσχεύσεις είναι προγραμματισμένες και γίνονται κατόπιν ραντεβού, και υπάρχει άμεση διαθεσιμότητα οργάνων.
Καθώς η μεταμόσχευση εξαρτάται από τους δωρητές, τυπικά ο χρόνος αναμονής είναι απρόβλεπτος. Ωστόσο, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις όπου οι ασθενείς ταξιδεύουν στην Κίνα με ραντεβού και η μεταμόσχευση γίνεται άμεσα. Στις δυτικές χώρες, οι ασθενείς μπορεί να χρειαστεί να περιμένουν μήνες ή και χρόνια, λόγω της εξάρτησης από τη διαθεσιμότητα κατάλληλων δοτών. Αυτό έχει δημιουργήσει ερωτήματα για την προέλευση των οργάνων, και έχει οδηγήσει τους αναλυτές να ζητούν μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τη διαδικασία εντοπισμού των δοτών, τον μηχανισμό κατανομής, τα στατιστικά στοιχεία των δωρεών.
Διεθνείς οργανώσεις κατηγορούν την Κίνα ότι χρησιμοποιεί όργανα από κρατουμένους. Μεταξύ των ομάδων που έχουν αναφερθεί είναι οι ασκούμενοι της πνευματικής πρακτικής Φάλουν Γκονγκ, που αποτελούν και την πολυπληθέστερη ομάδα, Χριστιανοί, Ουιγούροι, Θιβετιανοί. Η κινεζική κυβέρνηση αρνείται τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι από το 2015 το σύστημα βασίζεται αποκλειστικά σε εθελοντές πολίτες, που γίνονται δωρητές μέσω εθνικού μητρώου. Ωστόσο, ανεξάρτητοι ερευνητές και οργανώσεις αναφέρουν ότι τα επίσημα στατιστικά στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτή την εξήγηση.
Έχουν διατυπωθεί προβληματισμοί ότι οι αριθμοί των δηλωμένων δωρητών και των πραγματοποιημένων μεταμοσχεύσεων εμφανίζουν ασυνήθιστα σταθερά μοτίβα αύξησης, ότι η μαθηματική κατανομή δημοσιευμένων δεδομένων έχει χαρακτηριστεί από αναλυτές ως «στατιστικά μη φυσική» και ότι δεν υπάρχει πλήρης πρόσβαση σε ανεξάρτητους διεθνείς ελεγκτικούς μηχανισμούς που να επιβεβαιώνουν τα στοιχεία σε πραγματικό χρόνο.
Στα συστήματα μεταμοσχεύσεων, η κοινωνική αποδοχή και η διαφάνεια είναι καθοριστικοί παράγοντες. Η έλλειψη διεθνούς πρόσβασης σε δεδομένα, σε συνδυασμό με το πολιτικό πλαίσιο της χώρας, ενισχύει τις επιφυλάξεις δυτικών κυβερνήσεων και θεσμών.
Γεωπολιτικές βλέψεις μέσω της υγείας
Η υγεία αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής της Κίνας. Η ανάπτυξη του ιατρικού τομέα επιδιώκει οικονομικά οφέλη, τεχνολογική ανάπτυξη, διεθνές κύρος, πολιτική επιρροή.
Με την υγεία ως εργαλείο οικονομικής αναβάθμισης, η Κίνα επιδιώκει να μειώσει το έλλειμμα στο εμπόριο υπηρεσιών προσελκύοντας ξένους ασθενείς, να αναπτύξει εξαγώγιμες υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας, να ενισχύσει τη φαρμακευτική και τεχνολογική της βιομηχανία, να καταστήσει κινεζικές ιατρικές εταιρείες διεθνείς παίκτες. Η δημιουργία διεθνών πτερύγων σε μεγάλα νοσοκομεία, η αδειοδότηση νοσοκομείων ξένης ιδιοκτησίας και η ανάπτυξη κέντρων αριστείας εντάσσονται σε αυτό το πλαίσιο.
Η υγεία αποτελεί επίσης εργαλείο ήπιας ισχύος. Μέσω αποστολών γιατρών στο εξωτερικό, ιατρικών συνεργασιών, επενδύσεων σε νοσοκομεία σε αναπτυσσόμενες χώρες, προγραμμάτων εκπαίδευσης ξένων ιατρών, η Κίνα καλλιεργεί δίκτυα επιρροής.
Η υγειονομική διπλωματία ενισχύθηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πανδημίας, όταν το Πεκίνο επεδίωξε να προβάλλει την εικόνα υπεύθυνης δύναμης παγκόσμιας υγείας.
Ο τομέας της υγείας συνδέεται επίσης άμεσα με την τεχνητή νοημοσύνη, τη γονιδιωματική, τα βιοϊατρικά δεδομένα, τη ρομποτική χειρουργική. Η επένδυση σε αυτά τα πεδία ενισχύει την τεχνολογική αυτονομία της χώρας και μειώνει την εξάρτηση από δυτικές εταιρείες.
Τα ιατρικά δεδομένα θεωρούνται στρατηγικός πόρος. Η ανάπτυξη μεγάλων βάσεων βιοϊατρικών δεδομένων μπορεί να προσφέρει πλεονέκτημα σε φαρμακευτική έρευνα και καινοτομία.
Η υγειονομική συνεργασία συνδέεται με ευρύτερες γεωοικονομικές πρωτοβουλίες όπως η Πρωτοβουλία «Μία ζώνη, ένας δρόμος» (Belt and Road Initiative). Στο πλαίσιο αυτό χρηματοδοτούνται ιατρικές υποδομές, δημιουργούνται δίκτυα νοσοκομειακής συνεργασίας, ενισχύονται οι διακρατικές εξαρτήσεις. Η υγεία γίνεται τμήμα μιας συνολικής διασύνδεσης, που στοχεύει στην οικονομική αναβάθμιση, στην τεχνολογική κυριαρχία, στην ενίσχυση της διεθνούς επιρροής, στη διαμόρφωση μιας νέας εικόνας παγκόσμιας δύναμης.
