Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα παρακολουθεί με αυξανόμενο ενδιαφέρον μια σημαντική και σταθερή άνοδο των καρκίνων του γαστρεντερικού συστήματος που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, ακόμη και κάτω των 50 ετών. Αν και ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτέλεσε το πρώτο «καμπανάκι κινδύνου», νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο σε αυτόν, αλλά επεκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα γαστρεντερικών κακοηθειών, όπως οι νευροενδοκρινείς όγκοι και ο καρκίνος του παγκρέατος, του στομάχου, του οισοφάγου, της σκωληκοειδούς απόφυσης, των χοληφόρων.
Με βάση δημοσίευση του The ASCO Post τον Ιανουάριο του 2026, η καθηγήτρια Θεραπευτικής–Επιδημιολογίας–Προληπτικής Ιατρικής και παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Θεραπευτική Κλινική, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (βιολόγος) αναφέρουν ότι, σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, η συχνότητα των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αυξήθηκε κατά σχεδόν 15% την περίοδο 2010–2019. Η αύξηση αυτή φαίνεται να είναι ταχύτερη σε σύγκριση με άλλους καρκίνους που εμφανίζονται σε νεαρότερες ηλικίες, όπως ο καρκίνος του μαστού, ενώ σε ορισμένες αναλύσεις καταγράφεται εντονότερη επίδραση σε γυναίκες και σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες.
Ένα φαινόμενο που ξεκίνησε δεκαετίες πριν
Η αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών καταγράφεται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, με ετήσιο ρυθμό αύξησης 1% έως 2%. Σήμερα, ο συγκεκριμένος τύπος καρκίνου συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων αιτιών θανάτου από καρκίνο σε άνδρες και γυναίκες κάτω των 50 ετών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δεδομένα σύμφωνα με τα οποία τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 εμφανίζουν υψηλότερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και καρκίνο του ορθού, σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.
Παρότι τα υψηλότερα ποσοστά διάγνωσης παρατηρούνται σε ηλικίες 40–49 ετών, η ταχύτερη αύξηση φαίνεται να καταγράφεται σε άτομα 20 και 30 ετών. Όσο νεότερη είναι η ηλικία τόσο πιο απότομη εμφανίζεται η τάση ανόδου.
Ιδιαίτερη προσοχή συγκεντρώνει και η αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεότερες ηλικίες, κυρίως σε γυναίκες. Σε διεθνές επίπεδο, καταγράφεται αυξητική τάση σε διαγνώσεις πρώιμης έναρξης, με δεκάδες χιλιάδες νέες περιπτώσεις ετησίως. Η πρόγνωση παραμένει δυσμενής και η διάγνωση μεταστατικής νόσου σε άτομα 30 ή 40 ετών μπορεί να έχει σημαντικό ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Παρότι δεν έχουν εντοπιστεί σαφείς βιολογικοί δείκτες ή ανατομικές διαφορές που να εξηγούν πλήρως την αύξηση αυτή, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πρόκειται για πραγματικό και εντεινόμενο φαινόμενο.
Κληρονομικότητα, περιβάλλον, συνήθειες
Ένα μέρος αυτών των καρκίνων σχετίζεται με γενετική προδιάθεση. Υπολογίζεται ότι το 15% έως 30% των περιπτώσεων φέρει παθογόνες κληρονομικές μεταλλάξεις, όπως το σύνδρομο Lynch. Ωστόσο, η κληρονομικότητα από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει τη ραγδαία αύξηση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον των ερευνητών σε περιβαλλοντικούς και βιολογικούς παράγοντες.
Παράγοντες όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου. Ωστόσο, ένα μέρος των νεαρών ασθενών δεν εμφανίζει αυτούς τους κλασικούς παράγοντες κινδύνου. Πολλοί είναι φυσιολογικού βάρους, σωματικά δραστήριοι και ακολουθούν έναν γενικά υγιεινό τρόπο ζωής, στοιχείο που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες του σύγχρονου περιβάλλοντος.
Μία από τις πιο πρόσφατες ερευνητικές κατευθύνσεις αφορά τον ρόλο του εντερικού μικροβιώματος. Μελέτες έχουν δείξει ότι η παρουσία συγκεκριμένων στελεχών του βακτηρίου E. coli, τα οποία παράγουν την τοξίνη colibactin, είναι συχνότερη σε ασθενείς κάτω των 40 ετών με καρκίνο του παχέος εντέρου σε σύγκριση με μεγαλύτερους ασθενείς.
Η colibactin είναι μια γονιδιοτοξική ουσία που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων του εντέρου, αφήνοντας χαρακτηριστικά «μοριακά αποτυπώματα», που εντοπίζονται συχνότερα σε καρκίνους πρώιμης έναρξης. Επιπλέον, εξετάζεται το ενδεχόμενο το συγκεκριμένο βακτήριο να εγκαθίσταται στο μικροβίωμα ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανόν υπό την επίδραση μιας διατροφής δυτικού τύπου και χαμηλής πρόσληψης φυτικών ινών.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, της ενημέρωσης και της έρευνας
Παρά τις επιθετικότερες θεραπείες που συχνά λαμβάνουν οι νεότεροι ασθενείς, τα ποσοστά επιβίωσης δεν είναι κατ’ ανάγκη καλύτερα από εκείνα των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε ασθενείς κάτω των 35 ετών, η πρόγνωση είναι δυσμενέστερη, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για έγκαιρη διάγνωση.
Σήμερα, ο προσυμπτωματικός έλεγχος για καρκίνο του παχέος εντέρου συνιστάται από την ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου, ενώ για τους υπόλοιπους γαστρεντερικούς καρκίνους δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες. Νέες εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου βρίσκονται υπό ανάπτυξη, ωστόσο δεν είναι ακόμη έτοιμες για ευρεία χρήση.
Η κατανόηση των αιτιών που οδηγούν στην αύξηση των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης αποτελεί κρίσιμη ανάγκη. Η ανακάλυψη αξιόπιστων και οικονομικά προσιτών βιοδεικτών, καθώς και η ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης, αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την πρόληψη και τις πιθανότητες επιβίωσης.
Η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τα πρώιμα συμπτώματα και η αλλαγή της αντίληψης ότι «ο καρκίνος αφορά μόνο μεγαλύτερες ηλικίες» αποτελούν βασικά βήματα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος που αφορά ολοένα και περισσότερους νέους ανθρώπους.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
