Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες της Ευρώπης όπου τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αισθητή αύξηση τόσο του κλασικού καπνίσματος όσο και της χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου (άτμισμα) μεταξύ των εφήβων, σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές χώρες καταγράφουν σταδιακή μείωση της χρήσης καπνού στις νεότερες ηλικίες.
Παρότι τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το κάπνισμα στους ενήλικες μειώνεται — αν και εξακολουθεί να κυμαίνεται γύρω στο 30% — στους εφήβους καταγράφονται ανησυχητικά επίπεδα χρήσης τόσο συμβατικών όσο και ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Το ποσοστό των 16χρονων στην Ελλάδα που δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει συμβατικά ή ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξήθηκε σημαντικά, από 43% το 2019 σε 54% το 2024, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των δύο τελευταίων κύκλων της Ευρωπαϊκής Έρευνας στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών και Άλλες Εξαρτητικές Συμπεριφορές (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs – ESPAD).
Η έρευνα ESPAD αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές επιδημιολογικές μελέτες για τις συμπεριφορές των εφήβων σε σχέση με τις εξαρτησιογόνες ουσίες και διεξάγεται περιοδικά σε δεκάδες χώρες της Ευρώπης.
Η αύξηση της χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων στους εφήβους αποτελεί τάση που απασχολεί όλο και περισσότερο τις αρχές δημόσιας υγείας διεθνώς.
Νέα προϊόντα νικοτίνης και προώθηση προς τους νέους
Η φαινομενική αυτή αντίφαση — μείωση του καπνίσματος στους ενήλικες αλλά αύξηση στους εφήβους — αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στις αλλαγές που έχουν σημειωθεί στην αγορά των προϊόντων νικοτίνης.
Ο Δρ Ζοάο Μπρέντα (Dr. João Breda), επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ για την Ποιότητα της Φροντίδας και την Ασφάλεια των Ασθενών στην Αθήνα, εξηγεί ότι οι πολιτικές δημόσιας υγείας σχεδιάστηκαν αρχικά για τα προϊόντα καπνού του παρελθόντος.
Όπως αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η φορολογία, οι αντικαπνιστικοί νόμοι και οι περιορισμοί στη διαφήμιση διαμορφώθηκαν κυρίως με γνώμονα τα συμβατικά τσιγάρα. Αντίθετα, τα νεότερα προϊόντα νικοτίνης αξιοποιούν συχνά τα κενά του νομοθετικού πλαισίου.
Στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ καταγράφεται επαναλαμβανόμενο μοτίβο προώθησης των προϊόντων προς τους νέους, με γλυκές γεύσεις, συνεργασίες με δημιουργούς περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χορηγίες που συνδέονται με τη μουσική και τα ψηφιακά παιχνίδια, καθώς και συσκευές που θυμίζουν οτιδήποτε άλλο εκτός από προϊόντα καπνού.
Παράλληλα, η πρόσβαση των ανηλίκων παραμένει ιδιαίτερα εύκολη, καθώς η εφαρμογή των ηλικιακών περιορισμών δεν είναι πάντα επαρκής.
Οι κίνδυνοι της νικοτίνης και οι προειδοποιήσεις των ειδικών
Ο ΠΟΥ εκφράζει έντονη ανησυχία για τη ραγδαία αύξηση της χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού, ιδίως μεταξύ παιδιών και εφήβων.
Σύμφωνα με τον Δρ Μπρέντα, τα προϊόντα αυτά περιέχουν νικοτίνη, μια ιδιαίτερα εθιστική ουσία που επηρεάζει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και αυξάνει τον κίνδυνο εξάρτησης σε νεαρή ηλικία.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι κατά την εφηβεία ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, γεγονός που καθιστά τη νικοτίνη ιδιαίτερα επικίνδυνη, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τον έλεγχο των παρορμήσεων.
Επιπλέον, το αερόλυμα των ηλεκτρονικών τσιγάρων μπορεί να περιέχει διάφορες χημικές ουσίες που ενδέχεται να είναι τοξικές για την υγεία.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς αυστηρότερους ελέγχους στην πρόσβαση των ανηλίκων και περιορισμό της προώθησης των προϊόντων, η χρήση νικοτίνης στις νεαρές ηλικίες ενδέχεται να συνεχίσει να αυξάνεται.
Για τις αρχές δημόσιας υγείας, η πρόληψη της πρώιμης έκθεσης στη νικοτίνη θεωρείται κρίσιμη, καθώς οι συμπεριφορές που διαμορφώνονται στην εφηβεία επηρεάζουν συχνά τις συνήθειες του ατόμου καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
