Εκατομμύρια Αμερικανοί αντάλλαξαν τις καθημερινές μετακινήσεις τους προς την εργασία με το τραπέζι της κουζίνας τους και, χωρίς να το συνειδητοποιούν, ίσως αντάλλαξαν μαζί και ένα μέρος της ψυχικής τους υγείας.
Μια εκτεταμένη μελέτη διάρκειας δεκατριών ετών στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι όσοι μπορούν να εργάζονται εξ αποστάσεως περνούν περισσότερο χρόνο εντελώς μόνοι, αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα δυσφορίας και αναζητούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας συχνότερα από τους συναδέλφους τους που μεταβαίνουν στον χώρο εργασίας. Οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι αν και μεγάλο μέρος της έρευνας δείχνει πως οι εργαζόμενοι επιθυμούν την τηλεργασία, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να μην αντιλαμβάνονται το κόστος που έχει, καθώς οι επιπτώσεις συσσωρεύονται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science, βασίζονται στην ανάλυση δεδομένων από πέντε μεγάλες, εθνικά αντιπροσωπευτικές έρευνες σε 588.000 Αμερικανούς εργαζομένους, οι οποίες διεξήχθησαν μεταξύ 2011 και 2024, χωρίς να περιλαμβάνονται τα έτη 2020 και 2021, που ήταν περίοδος καραντίνας λόγω της πανδημίας COVID-19. Αυτό υποδηλώνει ότι οι επιδράσεις που καταγράφηκαν δεν αποτελούν απλώς μια ιδιαιτερότητα της πανδημικής περιόδου, αλλά μέρος μιας ευρύτερης και μακροχρόνιας διαρθρωτικής μεταβολής.
Η απομόνωση επιβαρύνει τους εργαζομένους
Οι ερευνητές συνέκριναν την ψυχική κατάσταση ατόμων που απασχολούνται σε επαγγέλματα τα οποία μπορούν να ασκηθούν εξ αποστάσεως, όπως η ανάπτυξη λογισμικού και το μάρκετινγκ, με εκείνη εργαζομένων σε επαγγέλματα που απαιτούν φυσική παρουσία, όπως η νοσηλευτική και η μηχανολογία, και διαπίστωσαν ότι οι πρώτοι παρουσίασαν διπλάσια δυσφορία σε σύγκριση με τους δεύτερους.
Την περίοδο της πανδημίας, περνούσαν κατά μέσο όρο περίπου μία επιπλέον ώρα μόνοι τους κατά τη διάρκεια κάθε εργάσιμης ημέρας, κοινωνικοποιούνταν λιγότερο εκτός ωραρίου και ανέφεραν περισσότερες ημέρες πλήρους απομόνωσης. Η πιθανότητα να περάσουν ολόκληρη την ημέρα χωρίς να έχουν καμία φυσική επαφή αυξήθηκε στο 83%, σημειώνοντας άνοδο επτά ποσοστιαίων μονάδων. Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν ότι η απομόνωση αυτή είναι ιδιαίτερα επιβαρυντική, καθώς τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πως ακόμη και οι πιο σύντομες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις ωφελούν τη διάθεση, συχνά περισσότερο απ’ όσο αναμένουν οι ίδιοι οι άνθρωποι.
Ο Δρ Άλεξ Δημητρίου, πιστοποιημένος στην ψυχιατρική και την ιατρική ύπνου και ιδρυτής του Menlo Park Psychiatry & Sleep Medicine, δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι οι άνθρωποι που τείνουν να απομονώνονται λόγω εσωστρέφειας, άγχους ή άλλων χαρακτηριστικών της προσωπικότητάς τους μπορεί μεν να βρίσκουν την τηλεργασία παρηγορητική, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι τους ωφελεί.
Τα ίδια άτομα ανέφεραν εντονότερα αισθήματα αναξιότητας, απελπισίας, νευρικότητας και θλίψης, ενώ ήταν πιθανότερο να αναζητήσουν υπηρεσίες ψυχικής υγείας ή να λάβουν φαρμακευτική αγωγή για άγχος ή κατάθλιψη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η τηλεργασία ευθύνεται για το ένα τρίτο περίπου της συνολικής αύξησης των προβλημάτων ψυχικής υγείας που έχει καταγραφεί από την περίοδο πριν από την πανδημία.
Οι εργαζόμενοι που είναι πιθανότερο να δυσκολευτούν
Η Σανάμ Χαφίζ, νευροψυχολόγος και διευθύντρια του οργανισμού Comprehend the Mind στη Νέα Υόρκη, προσδιόρισε τέσσερις ομάδες που θεωρεί πιο ευάλωτες:
• Άτομα που ζουν μόνα ή διαθέτουν περιορισμένες κοινωνικές σχέσεις
• Νεότερους εργαζομένους και όσους βρίσκονται στα πρώτα στάδια της σταδιοδρομίας τους και στερούνται καθοδήγησης και επαγγελματικών σχέσεων στον χώρο εργασίας
• Άτομα με άγχος, κατάθλιψη ή έντονη ανάγκη για κοινωνική αλληλεπίδραση
• Άτομα που δυσκολεύονται να θέσουν όρια ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή
Η Χαφίζ, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε στην Epoch Times ότι τα άτομα αυτά συχνά δεν κοινωνικοποιούνται ιδιαίτερα και ενδέχεται να ωφελούνται από τη φυσική παρουσία στον χώρο εργασίας, καθώς περιβάλλονται από άλλους ανθρώπους και έχουν περισσότερες ευκαιρίες να δημιουργήσουν φιλίες.
Πέρα από την απομόνωση, όταν κάποιος εργάζεται από το σπίτι ενδεχομένως να δυσκολεύεται να θέσει και να διατηρήσει σαφή όρια μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Όταν το γραφείο βρίσκεται μέσα στο σπίτι, ο εργάσιμος και ο προσωπικός χρόνος εύκολα συγχέονται, και ο εγκέφαλος δεν αποδεσμεύεται από τη νοοτροπία της εργασίας.
Στην πρόκληση αυτή συμβάλλει και η απουσία της καθημερινής μετακίνησης, καθώς χάνεται ο χρόνος που βοηθούσε τους εργαζομένους να αποσυμπιεστούν, μεταβαίνοντας από τον έναν χώρο και ρόλο στον άλλον. Η συνεχής επαφή με αντικείμενα που σχετίζονται με την εργασία, όπως ο φορητός υπολογιστής ή τα αρχεία, κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου επίσης κρατά τη σκέψη στραμμένη στα επαγγελματικά καθήκοντα και εμποδίζει τη βαθύτερη ψυχική αποδέσμευση.
Πρακτικά βήματα για όσους εργάζονται εξ αποστάσεως
Για όσους εργάζονται εξ αποστάσεως, υπάρχουν πρακτικά μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό των πιθανών επιπτώσεων στην ψυχολογική υγεία. Ο Δρ Δημητρίου συνιστά να βγαίνει κανείς από το σπίτι και να συναντά φίλους τουλάχιστον μία ή δύο φορές την εβδομάδα, θέτοντας σαφή όρια ανάμεσα στον χρόνο εργασίας και τον προσωπικό χρόνο.
Ο ξεκάθαρος διαχωρισμός ξεκούρασης και εργασίας είναι εκ των ων ουκ άνευ, τονίζει, θυμίζοντας ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της καραντίνας η σύγχυση των ορίων υπήρξε χαρακτηριστικό εκείνης της περιόδου: πολλοί άνθρωποι συμμετείχαν σε επαγγελματικές κλήσεις, εκτελώντας ταυτόχρονα οικιακές εργασίες, με αποτέλεσμα να μην είναι ουσιαστικά παρόντες σε καμία από τις δύο δραστηριότητες και να αισθάνονται ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς ούτε στη μία ούτε στην άλλη.
Η λύση βρίσκεται στη θέσπιση σαφών ορίων μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, ώστε να περιορίζονται οι παρεμβολές της εργασίας στον ελεύθερο χρόνο. Η αποφυγή περισπασμών κατά τη διάρκεια της εργασίας είναι ένας κανόνας, ενώ η φυσική άσκηση σε εξωτερικό χώρο σηματοδοτεί με ευκρίνεια το τέλος της εργασίας και την έναρξη του προσωπικού χρόνου. Η τήρηση της διαχωριστικής γραμμής και ο επαρκής χρόνος χαλάρωσης συμβάλουν στη μείωση του στρες, στην πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης και στη διατήρηση της ενέργειας που απαιτείται για ουσιαστική επαφή με άλλους ανθρώπους.
Σύμφωνα με τον Δρα Δημητρίου, τα σαφή όρια και ένας βαθμός πειθαρχίας μπορούν να καταστήσουν την εργασία από το σπίτι διαχειρίσιμη.
