Το κινεζικό καθεστώς λογόκρινε ένα δημοφιλές βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που περιείχε λίστα απαγορευμένων ντοκιμαντέρ στην Κίνα, γεγονός που προσέλκυσε εκ νέου την προσοχή του κοινού στον ενισχυμένο έλεγχο του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) επί τέτοιων έργων.
Το βίντεο, με τίτλο «Documentaries Shelved for Being Too Real» («Ντοκιμαντέρ που αποσύρθηκαν επειδή ήταν υπερβολικά αληθινά»), απαριθμεί 32 ντοκιμαντέρ που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, τα περισσότερα από τα οποία αποτυπώνουν την πραγματικότητα της ζωής των απλών ανθρώπων στην Κίνα. Τα έργα αυτά καλύπτουν θέματα όπως η δυσχερής κατάσταση των εργατών, τα δεινά των ασθενών με πνευμονοκονίαση, η σκληρότητα της επιβολής του νόμου από το ΚΚΚ σε τοπικό επίπεδο, οι δυσκολίες του μετακινούμενου πληθυσμού και τα ιστορικά τραύματα που υπέστη ο πληθυσμός μετά την εγκαθίδρυση του κομμουνιστικού καθεστώτος το 1949.
Στη λίστα των απαγορευμένων ντοκιμαντέρ περιλαμβάνονται βραβευμένα και διεθνώς αναγνωρισμένα έργα, όπως τα «Petition» (2009), «Please Vote for Me» (2007), «Tie Xi Qu: West of the Tracks» (2002), «Police Station» (2010), «Sanhe Human Resources Market» (2018, παραγωγή του ιαπωνικού δημόσιου φορέα NHK), και άλλα.
Αν και τα περισσότερα από τα ντοκιμαντέρ της λίστας έχουν προβληθεί σε φεστιβάλ κινηματογράφου ή έχουν κυκλοφορήσει σε περιορισμένους κύκλους, έχουν αντιμετωπίσει σημαντικές δυσκολίες στο να εξασφαλίσουν δημόσιες προβολές στην ηπειρωτική Κίνα.
Σήμερα, το βίντεο με τη λίστα των απαγορευμένων ντοκιμαντέρ, καθώς και περιεχόμενο όπως στιγμιότυπα οθόνης και κείμενα που την παρουσίαζαν, έχουν αφαιρεθεί από το διαδίκτυο στην Κίνα.
Παράλληλα, μια πιο εκτενής αλλά όχι εξαντλητική λίστα απαγορευμένων ταινιών, συμπεριλαμβανομένων ντοκιμαντέρ, στην ηπειρωτική Κίνα από το 1950 έως το 2013 έχει συγκεντρωθεί και αναρτηθεί στο China Digital Space, μια πλατφόρμα και βάση δεδομένων που ανήκει στον ανεξάρτητο, δίγλωσσο ειδησεογραφικό ιστότοπο και αρχείο China Digital Times, με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η λίστα περιλαμβάνει αρκετές εκατοντάδες καταχωρίσεις, τόσο ταινίες μεγάλου μήκους όσο και ντοκιμαντέρ που αγγίζουν την πραγματικότητα της Κίνας υπό την κυριαρχία του ΚΚΚ, δημιουργημένα από Κινέζους και διεθνείς δημιουργούς. Περιλαμβάνει επίσης ταινίες και ντοκιμαντέρ που είχαν στο παρελθόν απαγορευτεί — είτε στο σύνολό τους είτε εν μέρει — αλλά έκτοτε κυκλοφόρησαν μετά από επεξεργασία.
Σύμφωνα με το China Digital Space, η λίστα περιλαμβάνει ανεξάρτητες παραγωγές, έργα που αποτυπώνουν τη ζωή των απλών ανθρώπων σε τοπικό επίπεδο, καθώς και ταινίες και ντοκιμαντέρ που δεν ευθυγραμμίζονται με το επίσημο «κυρίαρχο» αφήγημα της Κίνας. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι η λίστα των απαγορευμένων ταινιών στην Κίνα δεν είναι πλήρης και καλείται το κοινό να συμβάλει με επιπλέον καταχωρίσεις.
Η λίστα του China Digital Space περιλαμβάνει και διεθνώς γνωστά ντοκιμαντέρ. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται τα «Journey Through Wind and Rain» (2004) του NTD, αδελφού μέσου της εφημερίδας The Epoch Times, που αποτυπώνει την πίστη και το θάρρος των ασκούμενων του Φάλουν Γκονγκ υπό τη δίωξη του ΚΚΚ· το «Decoded: Banned Books in China» (2013) της Voice of America· και το «Ai Weiwei: Never Sorry» (2012) της Άλισον Κλέιμαν (Alison Klayman), το οποίο καταγράφει τον ακτιβισμό του Κινέζου καλλιτέχνη και τις συγκρούσεις του με τις αρχές, συμπεριλαμβανομένης της έρευνας για τον σεισμό του Γουεντσουάν το 2008 και της μυστικής κράτησής του το 2011.
Οι καταχωρήσεις της λίστας του China Digital Space επικαλύπτονται με ορισμένες από εκείνες της λίστας που διαγράφηκε από το κινεζικό διαδίκτυο, όπως το ιδιαίτερα αναγνωρισμένο «Petition», ανεξάρτητο ντοκιμαντέρ σε σκηνοθεσία του Τζάο Λιανγκ (Zhao Liang), το οποίο θεωρείται έργο-ορόσημο στην ιστορία του ανεξάρτητου κινεζικού κινηματογράφου. Γυρισμένο σε διάστημα δώδεκα ετών, από το 1996 έως το 2008, παρακολουθεί την κοινότητα των πολιτών που υποβάλλουν αναφορές από όλη τη χώρα και διαμένουν στο λεγόμενο «Χωριό Αναφορών» στο Πεκίνο.
Το κινεζικό καθεστώς δημιούργησε το σύστημα αναφορών πριν από δεκαετίες, καλώντας τους πολίτες να απευθύνονται απευθείας στις κεντρικές αρχές για παράπονα κατά τοπικών αξιωματούχων. Κάθε χρόνο, πλήθος πολιτών από όλη τη χώρα ταξιδεύουν στο Πεκίνο για να καταθέσουν τις αναφορές τους. Ως απάντηση, τοπικοί αξιωματούχοι του ΚΚΚ συνήθως αποστέλλουν αστυνομικούς ή προσλαμβάνουν φρουρούς για να αναχαιτίσουν τους αιτούντες, να τους εμποδίσουν να εισέλθουν στην πρωτεύουσα και να τους οδηγήσουν σε παράνομα κέντρα κράτησης, όπου συχνά υφίστανται ξυλοδαρμούς ή βασανιστήρια.
Το ντοκιμαντέρ προσφέρει μια ολοκληρωμένη καταγραφή της πορείας τους, από την υποβολή παραπόνων σε τοπικό επίπεδο έως το ταξίδι στην πρωτεύουσα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους, και στη συνέχεια την επαναλαμβανόμενη διαδικασία υποβολής αναφορών, αναχαίτισης και εκ νέου υποβολής. Χωρίς υποκειμενικό σχολιασμό, αποκαλύπτει άμεσα τη δυσχερή κατάσταση αυτών των καταπιεσμένων ομάδων, καθώς παλεύουν σε έναν μακροχρόνιο και επίπονο αγώνα για δικαιοσύνη.
Το «Petition» απέσπασε εννέα βραβεία σε φεστιβάλ κινηματογράφου, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Ανθρωπιστικού Ντοκιμαντέρ στο 34ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Χονγκ Κονγκ, το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στο 29ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Χαβάης και το Βραβείο Επιτροπής στο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου στο Παρίσι.
Η προβολή του απαγορεύεται στην Κίνα.
Εντατικοποίηση της λογοκρισίας
Το κινεζικό καθεστώς ασκεί αυστηρή λογοκρισία στον πολιτισμό και τις τέχνες από όταν ανέλαβε τον έλεγχο της ηπειρωτικής Κίνας, το 1949. Το 2001, το Κρατικό Συμβούλιο της Κίνας εξέδωσε μια συνολική πολιτική για το ζήτημα — τον Κανονισμό για τη Διοίκηση των Ταινιών — στην οποία καθορίζονται τα πρότυπα που πρέπει να πληρούν οι ταινίες για να εγκριθούν.
Στην ενότητα περί «λογοκρισίας ταινιών», και τα δέκα κριτήρια αφορούν την ιδεολογία και την πολιτική ορθότητα, με μόνο μια σύντομη αναφορά ότι η τεχνική ποιότητα των ταινιών πρέπει να συμμορφώνεται με τα εθνικά πρότυπα.
Ο Φανγκ, ερευνητής που ειδικεύεται στη μελέτη της λογοκρισίας διαδικτυακού περιεχομένου στην Κίνα και ο οποίος ανέφερε μόνο το επώνυμό του φοβούμενος αντίποινα, δήλωσε στην Epoch Times ότι ο έλεγχος της πληροφόρησης από το ΚΚΚ έχει μετατοπιστεί από τη διαγραφή μεμονωμένων κομματιών περιεχομένου στον αποκλεισμό της διάδοσης ολόκληρων κατηγοριών.
Κατά τον Φανγκ, το πρόβλημα των αρχών με τα ντοκιμαντέρ έγκειται στο ότι συνολικά διαμορφώνουν μια συστημική κατανόηση της πραγματικότητας. Η σύντομη εμφάνιση και η γρήγορη διαγραφή της λίστας με τα 32 ντοκιμαντέρ καταδεικνύει πως, σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, όταν η πραγματικότητα δεν μπορεί να διαψευστεί πλήρως, οι αρχές επιλέγουν να καταστείλουν τα μέσα με τα οποία αυτή καταγράφεται.
Σε ένα περιβάλλον που δεν μπορεί να ανεχθεί αληθείς καταγραφές, οι ίδιες οι εικόνες αντιμετωπίζονται ως απειλή.
Ο Γιου Του, κινηματογραφιστής με έδρα το Σονγκτζουάνγκ, ο οποίος χρησιμοποίησε ψευδώνυμο φοβούμενος αντίποινα, δήλωσε στην Epoch Times ότι το περιβάλλον στην Κίνα έχει καταστεί εξαιρετικά εχθρικό για τους δημιουργούς.
Όπως εξήγησε, παρά το ότι οι κινηματογραφιστές έχουν παραγάγει πολυάριθμα ντοκιμαντέρ που αποτυπώνουν την πραγματικότητα της σύγχρονης Κίνας και τη ζωή των απλών ανθρώπων σε τοπικό επίπεδο, κάθε φορά που υπέβαλλαν τα έργα αυτά στις αρχές για έγκριση απορρίπτονταν. Οι αρχές του ΚΚΚ ελέγχουν τα πάντα, σημείωσε, και το προηγούμενο έτος πολλά ντοκιμαντέρ ανεξάρτητων δημιουργών απαγορεύτηκαν.
Με τη συμβολή του Wang Xin
