Η υπόθεση της CVC στην Ελλάδα δεν χρειάζεται υπερβολές για να δημιουργήσει σοβαρό πολιτικό και ηθικό ζήτημα. Το τεκμηριωμένο γεγονός είναι ότι ένας μεγάλος διεθνής επενδυτικός όμιλος απέκτησε μέσα σε λίγα χρόνια ισχυρή παρουσία σε στρατηγικούς τομείς της ελληνικής οικονομίας: ιδιωτική υγεία, ασφάλιση, τρόφιμα, ψηφιακές υπηρεσίες, μαρίνες και ενέργεια. Η ίδια η Vivartia αναφέρει ότι η CVC έχει επενδύσει περίπου €1,5 δισ. στην Ελλάδα από το 2017 και ότι στο ελληνικό της χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται οι Hellenic Healthcare Group, D-Marin, Skroutz, Vivartia/Dodoni, Εθνική Ασφαλιστική και ΔΕΗ.
Στην υγεία, η CVC δεν απέκτησε ένα μικρό ή περιφερειακό περιουσιακό στοιχείο. Το Hellenic Healthcare Group παρουσιάζεται ως ο μεγαλύτερος ιδιωτικός πάροχος υγείας σε Ελλάδα και Κύπρο, με 10 νοσοκομεία, 16 διαγνωστικά κέντρα, πάνω από 1.600 κλίνες και περίπου 1,4 εκατομμύρια ασθενείς ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι οι πολιτικές αποφάσεις για τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στην υγεία, για τις συμβάσεις, τις αποζημιώσεις, τα νοσοκομεία και τη χρηματοδότηση δεν είναι αφηρημένες. Αγγίζουν άμεσα μια αγορά όπου η CVC είναι κεντρικός παίκτης.
Στην ασφάλιση, η CVC απέκτησε το 90,01% της Εθνικής Ασφαλιστικής, της παλαιότερης και ιστορικότερης ασφαλιστικής εταιρείας της χώρας, σε συναλλαγή που ολοκληρώθηκε το 2022 μετά από εγκρίσεις εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών. Το ότι η συναλλαγή εγκρίθηκε δεν ακυρώνει το πολιτικό ερώτημα: είναι θεμιτό κρίσιμα ελληνικά περιουσιακά στοιχεία, που συνδέονται με τράπεζες, ασφαλιστική κάλυψη και δημόσια εποπτεία, να περνούν σε funds με τόσο μεγάλη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος;
Στην ενέργεια, η CVC απέκτησε αρχικά 10% της ΔΕΗ και, μετά από εταιρική μεταβολή, κατείχε το 10,34% των δικαιωμάτων ψήφου μέσω της Selath Holdings, οντότητας έμμεσα ελεγχόμενης από την CVC plc. Η ΔΕΗ δεν είναι μια συνηθισμένη εταιρεία. Είναι επιχείρηση στρατηγικής σημασίας για το ηλεκτρικό ρεύμα, την ενεργειακή μετάβαση, τις τιμές και την καθημερινότητα των πολιτών.
Το ηθικό ζήτημα γίνεται οξύτερο επειδή η κόρη του πρωθυπουργού, Σοφία Μητσοτάκη, εμφανίστηκε το 2021 να εργάζεται στη CVC στο Λονδίνο, σε θέση Investor Relations. Ακόμη και αν η πρόσληψη ήταν απολύτως νόμιμη, ακόμη και αν η ίδια είχε τα προσόντα, ακόμη και αν δεν υπήρξε καμία άμεση παρέμβαση, το πρόβλημα της δημόσιας ηθικής παραμένει: όταν η οικογένεια του πρωθυπουργού έχει επαγγελματική σχέση με έναν όμιλο που επενδύει σε τομείς τους οποίους επηρεάζει η κυβερνητική πολιτική, ο πήχης διαφάνειας πρέπει να είναι πολύ ψηλότερος από το απλό «δεν αποδείχθηκε παρανομία».
Η υπόθεση Μαρέβας Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη προσθέτει δεύτερο επίπεδο δυσπιστίας. Η εμφάνιση της συζύγου του πρωθυπουργού στα Paradise Papers ως μετόχου κατά 50% offshore εταιρείας στα Κέιμαν δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει παρανομία· άλλωστε, η ίδια απάντησε ότι η δραστηριότητα ήταν νόμιμη και η υπόθεση του πόθεν έσχες τέθηκε στο αρχείο. Όμως η πολιτική ηθική δεν εξαντλείται στο αν μια επιτροπή ή ένας νόμος βρίσκει ποινική παράβαση. Για έναν πρωθυπουργό, το ζήτημα είναι αν ο πολίτης μπορεί να πιστέψει ότι η εξουσία ασκείται χωρίς ιδιωτικές σκιές, offshore δομές, οικογενειακές επαγγελματικές γέφυρες και προνομιακές προσβάσεις.
Το ίδιο ισχύει και στο πεδίο των ΜΚΟ και της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Δεν είναι ανήθικο από μόνο του ένας άνθρωπος με γνωστό επώνυμο να δραστηριοποιείται στην κοινωνία των πολιτών. Δεν είναι ανήθικο από μόνο του μια ΜΚΟ να λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ή να συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς. Γίνεται όμως πολιτικά ευαίσθητο όταν οι ίδιοι οικογενειακοί και κοινωνικοί κύκλοι εμφανίζονται επανειλημμένα σε κόμβους όπου συναντώνται κράτος, ευρωπαϊκοί πόροι, ιδιωτικά συμφέροντα και δημόσιες πολιτικές. Η ActionAid Ελλάς συνδέεται ιστορικά με την Αλεξάνδρα Μητσοτάκη, ενώ το SolidarityNow έχει τεκμηριωμένες συνεργασίες με ευρωπαϊκούς και κρατικούς φορείς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο ΟΟΣΑ αντιμετωπίζουν τις συγκρούσεις συμφερόντων όχι μόνο ως πραγματικές, αλλά και ως πιθανές ή φαινόμενες. Η Κομισιόν τονίζει ότι ακόμη και οι θεωρούμενες ως τέτοιες συγκρούσεις συμφερόντων πρέπει να αποφεύγονται ή να αντιμετωπίζονται, διότι επηρεάζουν την αμεροληψία του δημόσιου τομέα και την αξιοπιστία του κράτους δικαίου. Ο ΟΟΣΑ αντίστοιχα επισημαίνει ότι ανεπαρκώς διαχειριζόμενες συγκρούσεις συμφερόντων μπορούν να οδηγήσουν σε «σύλληψη» της δημόσιας πολιτικής από ιδιωτικά συμφέροντα.
Άρα το ερώτημα ξεπερνά το «είναι νόμιμο;». Το ερώτημα είναι: Έγιναν όλα με τέτοιο επίπεδο διαφάνειας ώστε ο πολίτης να μην έχει εύλογη αμφιβολία; Υπήρξαν δημόσιες δηλώσεις συμφερόντων επαρκώς αναλυτικές; Υπήρξαν κανόνες αποχής από αποφάσεις; Υπήρξε δημοσιοποίηση επαφών κυβέρνησης με funds; Υπήρξε πλήρης διαφάνεια για το ποιοι ωφελήθηκαν από αποκρατικοποιήσεις, αυξήσεις κεφαλαίου, συμβάσεις, νομοθετικές αλλαγές και δημόσιες χρηματοδοτήσεις;
Αν η απάντηση είναι «όλα είναι νόμιμα, άρα τελείωσε», τότε η απάντηση είναι ανεπαρκής. Σε μια δημοκρατία, η ηθική της εξουσίας δεν μετριέται μόνο με το ποινικό δίκαιο. Μετριέται με το αν η κυβέρνηση αποτρέπει ακόμη και την εύλογη εντύπωση ότι η δημόσια πολιτική λειτουργεί σαν διάδρομος ευκαιριών για συγκεκριμένους ιδιωτικούς ομίλους και για ανθρώπους που κινούνται κοντά στην πολιτική οικογένεια της εξουσίας.
Νόμιμο μεν, ηθικά αμφιλεγόμενο δε
Δεν είναι ανήθικο μια ξένη επενδυτική εταιρεία να επενδύει στην Ελλάδα. Δεν είναι ανήθικο ένα ενήλικο παιδί πολιτικού να εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Δεν είναι ανήθικο μια ΜΚΟ να παίρνει ευρωπαϊκά κονδύλια. Δεν είναι ανήθικο από μόνο του να υπάρχουν νόμιμες διεθνείς εταιρικές δομές.
Ανήθικο — ή τουλάχιστον βαθιά αντιδεοντολογικό — γίνεται όταν όλα αυτά συναντώνται γύρω από την ίδια κυβερνητική περίοδο, τους ίδιους στρατηγικούς κλάδους και την ίδια πολιτική οικογένεια, χωρίς ένα εξαιρετικά αυστηρό καθεστώς διαφάνειας που να πείθει τον πολίτη ότι δεν υπάρχει ούτε προνομιακή πρόσβαση ούτε σύγκρουση συμφερόντων ούτε πολιτική αιχμαλωσία.
Ο κόσμος δεν ψήφισε μια κυβέρνηση με λευκή επιταγή να μεταφέρει κρίσιμες λειτουργίες της χώρας σε ιδιωτικά funds χωρίς εξαντλητική δημόσια λογοδοσία. Και σίγουρα δεν ψήφισε για να πρέπει να πιστεύει απλώς το «εμπιστευθείτε μας», όταν συγγενικά πρόσωπα του πρωθυπουργού εμφανίζονται επαγγελματικά ή οικονομικά γύρω από περιοχές που αγγίζουν δημόσια πολιτική, κρατική εποπτεία, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και στρατηγικές υποδομές.
Η καθαρή ηθική απάντηση είναι: όχι, ως πολιτικό πρότυπο δεν είναι ηθικά επαρκές. Ακόμη κι αν δεν αποδεικνύεται παρανομία, το πλέγμα σχέσεων είναι τέτοιο που θα απαιτούσε πολύ πιο αυστηρή διαφάνεια, δημόσια λογοδοσία και θεσμικές αποστάσεις από όσες φαίνεται να υπάρχουν.
Οι απόψεις που διατυπώνονται στο παρόν δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
