Μια σπάνια εικόνα του τρόπου λειτουργίας του μηχανισμού διαδικτυακής λογοκρισίας του Πεκίνου προσφέρει η διαρροή εκατοντάδων εσωτερικών οδηγιών, οι οποίες αποκαλύπτουν ένα αυστηρά οργανωμένο σύστημα ελέγχου του περιεχομένου και παρακολούθησης της συμμόρφωσης των διαδικτυακών πλατφορμών.
Το υλικό δείχνει ότι οι ρυθμιστικές αρχές και οι υπηρεσίες ασφαλείας του κινεζικού καθεστώτος έδιναν εντολές στις πλατφόρμες να αφαιρούν ή να αποκλείουν περιεχόμενο, ενώ παράλληλα τις υποχρέωναν να υποβάλλουν, σε προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα, αναλυτικά στατιστικά στοιχεία για την εφαρμογή των εντολών.
Τα έγγραφα — 718 οδηγίες λογοκρισίας που εστάλησαν στην πλατφόρμα βίντεο Le.com από τον Μάρτιο του 2017 έως τον Μάρτιο του 2020 — δημοσιεύθηκαν στις 22 Ιουνίου από το China Digital Times, οργανισμό με έδρα την Καλιφόρνια που αρχειοθετεί και αναλύει τους μηχανισμούς ελέγχου του διαδικτύου στην Κίνα.
Παρατηρητής της διαδικτυακής λογοκρισίας με έδρα την Κίνα δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι τα έγγραφα καταδεικνύουν πως η λογοκρισία στη χώρα δεν εφαρμόζεται αποσπασματικά, αλλά μέσω μιας ιδιαίτερα οργανωμένης και ακριβούς γραφειοκρατικής διαδικασίας.
Όπως ανέφερε, δεν πρόκειται για τυχαίες διαγραφές αναρτήσεων, αλλά για έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό εφαρμογής: μόλις εκδίδεται μια εντολή, οι πλατφόρμες την εκτελούν με ακρίβεια, υποβάλλουν στατιστικά στοιχεία και αποστέλλουν αντιπροσωπευτικά δείγματα. Στην πράξη, λειτουργούν ως εξωτερικοί βραχίονες της κρατικής λογοκρισίας.
Η άμεση πρόσβαση στον μηχανισμό διαδικτυακής λογοκρισίας του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας (ΚΚΚ), γνωστού ως «Μεγάλο Τείχος Προστασίας» (Firewall) , είναι εξαιρετικά περιορισμένη λόγω του αυστηρού καθεστώτος ελέγχου. Το ΚΚΚ άρχισε να αναπτύσσει το σύστημα το 1998, προκειμένου να ελέγχει το περιεχόμενο στο οποίο έχουν πρόσβαση οι χρήστες του διαδικτύου στη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό έχουν αποκλειστεί μεγάλες ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μεταξύ των οποίων οι Google, Facebook, YouTube και Yahoo.
Τα έγγραφα που διέρρευσαν καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η διάδοση πληροφοριών για την COVID-19, οι αναφορές στην ηγετική ομάδα του ΚΚΚ, ζητήματα εθνοτήτων και θρησκείας, η εξωτερική πολιτική, οι φιλοδημοκρατικές διαδηλώσεις στο Χονγκ Κονγκ, περιστατικά που αφορούν στη δημόσια υγεία, ο κοινωνικός ακτιβισμός και άλλα ζητήματα που υπόκεινται σε λογοκρισία.
Η Epoch Times επισημαίνει ότι δεν κατέστη δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τη γνησιότητα των οδηγιών.
Διαγραφή και φιλτράρισμα
Οι οδηγίες υποχρέωναν τις πλατφόρμες όχι μόνο να διαγράφουν ήδη δημοσιευμένο περιεχόμενο, αλλά και να φιλτράρουν αναρτήσεις προτού αυτές γίνουν δημόσια διαθέσιμες.
Παράλληλα, όφειλαν να υποβάλλουν τακτικές αναφορές, οι οποίες συνήθως συνόψιζαν τη δραστηριότητα εποπτείας του προηγούμενου 24ώρου. Οι αναφορές περιελάμβαναν στατιστικά στοιχεία για το περιεχόμενο που είχε διαγραφεί ή αποκλειστεί, καθώς και επιλεγμένα αντιπροσωπευτικά δείγματα και τυποποιημένους πίνακες.
Οι οδηγίες έχουν αρχειοθετηθεί από το China Digital Times στη βάση δεδομένων «China Digital Space», όπου κάθε εντολή καταγράφεται με βάση την ημερομηνία έκδοσής της και φέρει την ένδειξη «Le.com directive + date».
Σημαντικό μέρος των οδηγιών λογοκρισίας αφορούσε περιεχόμενο σχετικό με τον ηγέτη του ΚΚΚ, Σι Τζινπίνγκ. Η λογοκρισία περιελάμβανε αναφορές στην υγεία, την εκπαίδευση, την περιουσία, τον προσωπικό τρόπο ζωής και τα μέλη της οικογένειάς του, καθώς και σχόλια που τον συνέδεαν με πολιτικές αποφάσεις, αλλαγές σε κρατικές θέσεις, επισκέψεις στο εξωτερικό ή την τρέχουσα επικαιρότητα. Οι οδηγίες στόχευαν επίσης ρητά αναφορές προερχόμενες από το εξωτερικό, καθώς και αναδημοσιεύσεις σχολίων ξένων μέσων ενημέρωσης.
Πρώην εργαζόμενη σε κινεζική διαδικτυακή πλατφόρμα δήλωσε στην Epoch Times, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι τέτοια συστήματα ταξινόμησης αντικατοπτρίζουν τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η λογοκρισία μέσω της συνεργασίας των ρυθμιστικών αρχών με τις ομάδες εποπτείας των ίδιων των πλατφορμών.
Εξήγησε ότι καθημερινά προστίθονταν νέες απαγορευμένες λέξεις στη σχετική βάση δεδομένων και οποιοδήποτε άρθρο τις περιείχε δεν περνούσε τον έλεγχο. Ο μεγαλύτερος φόβος, πρόσθεσε, ήταν να επισημανθεί άμεσα το περιεχόμενο από τις ρυθμιστικές αρχές που εποπτεύουν το διαδίκτυο.
Έγκαιρος έλεγχος
Τα έγγραφα περιλαμβάνουν επίσης οδηγίες που εκδόθηκαν στα πρώτα στάδια της επιδημίας COVID-19 στη Γούχαν.
Οδηγία της 2ας Ιανουαρίου 2020 αναφερόταν σε πληροφορίες για ένα «άγνωστο είδος πνευμονίας» στη Γούχαν και έδινε εντολή στις πλατφόρμες να βασίζονται αποκλειστικά σε επίσημες πηγές, αποφεύγοντας κάθε μορφή εικασίας. Μεταγενέστερη οδηγία, που εκδόθηκε τον Φεβρουάριο, ζητούσε από τα μέσα ενημέρωσης να μην χρησιμοποιούν τον όρο «πληροφοριοδότης».
Κινέζος καθηγητής, ο οποίος σήμερα ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε στην Epoch Times, επίσης υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι οι πρώτες οδηγίες σχετικά με την COVID-19 αποκαλύπτουν ποιες ήταν οι βασικές προτεραιότητες του ΚΚΚ εκείνη την περίοδο.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, η πρώτη αντίδραση των αρχών δεν ήταν η διαφάνεια, αλλά η διαμόρφωση του αφηγήματος. Ακόμη και ο όρος «πληροφοριοδότης» κατέστη ευαίσθητος μετά την υπόθεση του Λι Γουενλιάνγκ, επειδή βρήκε απήχηση στην κοινή γνώμη.

Ο Δρ Λι Γουενλιάνγκ πέθανε από COVID-19 τον Φεβρουάριο του 2020, λίγες ημέρες αφότου είχε συλληφθεί από την κινεζική αστυνομία επειδή προειδοποίησε το κοινό για την εμφάνιση μιας επιδημίας «παρόμοιας με αυτή του SARS».
Πρόσθετοι στόχοι της λογοκρισίας
Μεταξύ των θεμάτων που επισημάνθηκαν προς διαγραφή ή φιλτράρισμα περιλαμβάνονταν επίσης φήμες ότι ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι διαθέτει ακίνητη περιουσία στον Καναδά, σχόλια για την υπόθεση της οικονομικής διευθύντριας της Huawei, Μενγκ Γουαντζόου, καθώς και σατιρικό περιεχόμενο για τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.
Οι πλατφόρμες υποχρεώνονταν επίσης να παρακολουθούν δείκτες αλληλεπίδρασης των χρηστών, όπως τον αριθμό προβολών των άρθρων, τα σχόλια, τα ποσοστά διαγραφής και τον αριθμό των στοιχείων που καταγράφονταν ως «αρνητικές πληροφορίες».
Στις οδηγίες για την εποπτεία περιεχομένου που σχετιζόταν με το Θιβέτ, το υλικό ταξινομούνταν σε κατηγορίες όπως φήμες, αποσχιστικές ενέργειες, θρησκευτικός εξτρεμισμός, κριτική κατά ξένων μέσων ενημέρωσης και παράνομες συγκεντρώσεις. Οι οδηγίες στόχευαν επίσης ρητά στη διάδοση υπηρεσιών VPN και άλλων εργαλείων παράκαμψης των περιορισμών του διαδικτύου, καθώς και οδηγιών για τη χρήση τους.
Αντίστοιχοι κανόνες εφαρμόζονταν και στο περιεχόμενο που αφορούσε τo Σιντζιάνγκ, με το καθεστώς να διατάσσει την αφαίρεση πληροφοριών που προωθούσαν ή περιέγραφαν μεθόδους παράκαμψης των περιορισμών πρόσβασης στο διαδίκτυο.
Τους τελευταίους μήνες, το κινεζικό καθεστώς έχει εντείνει τη διαδικτυακή λογοκρισία, επιδιώκοντας να περιορίσει ακόμη περισσότερο την πρόσβαση των χρηστών σε ξένες ιστοσελίδες και διαδικτυακό περιεχόμενο.
Του Michael Zhuang
Με τη συμβολή του Sun Chen








