Πολύχρωμες συσκευές, γλυκές γεύσεις και φρουτώδη αρώματα έχουν συμβάλει στην εξάπλωση των ηλεκτρονικών τσιγάρων μεταξύ των νέων, καλλιεργώντας συχνά την εντύπωση ότι το άτμισμα δεν είναι παρά η εισπνοή αρωματισμένων υδρατμών. Εργαστηριακές αναλύσεις, ωστόσο, έχουν εντοπίσει σε προϊόντα που κυκλοφορούν στα σχολεία νικοτίνη, κανναβινοειδή και άλλες ουσίες, ενώ επιστημονικές μελέτες εξετάζουν τις πιθανές επιπτώσεις τους στους πνεύμονες, στην ανάπτυξη εξάρτησης και στη λειτουργία του εγκεφάλου.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μόνο συγκεκριμένα ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν λάβει άδεια νόμιμης διάθεσης από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), μεταξύ άλλων ορισμένα με γεύσεις όπως ο καφές και η κανέλα. Αντίθετα, ο οργανισμός έχει τηρήσει αυστηρότερη στάση απέναντι στα προϊόντα με φρουτώδεις γεύσεις, λόγω της απήχησής τους στους ανηλίκους. Η άδεια εμπορίας, πάντως, δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν θεωρείται ασφαλές ούτε ισοδυναμεί με φαρμακευτική έγκριση.
Παρά τους περιορισμούς, μεγάλος αριθμός μη αδειοδοτημένων προϊόντων εξακολουθεί να διατίθεται στην αμερικανική αγορά. Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών, σε συγκεκριμένη περίοδο έως και το 85% των ηλεκτρονικών τσιγάρων που πωλούνταν στο λιανεμπόριο δεν διέθετε τη νόμιμη άδεια διάθεσης.
Ο Τσεν Μου-Γιουνγκ, ειδικός ιατρός της Ακαδημίας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Άσθματος και Ανοσολογίας της Ταϊβάν και διευθυντής της κλινικής Ren-Ai Yuzu, υποστήριξε στην εκπομπή «She Health» του NTD, αδελφού μέσου της εφημερίδας The Epoch Times, ότι τόσο τα συμβατικά όσο και τα ηλεκτρονικά τσιγάρα απειλούν την υγεία των χρηστών και όσων εκτίθενται παθητικά στα εκπεμπόμενα αερολύματα.
Κατά την εκτίμησή του, και οι δύο μορφές καπνίσματος είναι επιβλαβείς, χωρίς ουσιαστική διαφορά ως προς τον κίνδυνο που ενέχουν. Επέκρινε επίσης την προώθηση ορισμένων συσκευών ως πολύχρωμων «στικ χυμού», χαρακτηρισμό που τις κάνει να φαίνονται αθώες και επιτρέπει σε χρήστες να υποστηρίζουν ότι δεν καπνίζουν ακόμη και σε χώρους όπου το κάπνισμα απαγορεύεται.
Η εικόνα αυτή ενισχύει την εσφαλμένη αντίληψη ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα παράγουν μόνο αρωματισμένους υδρατμούς. Στην πραγματικότητα, θερμαίνουν υγρά και πρόσθετες ουσίες, δημιουργώντας αερόλυμα που μπορεί να περιέχει νικοτίνη και πλήθος άλλων συστατικών.
Τι εισπνέουν οι χρήστες
Σε αντίθεση με τα συμβατικά τσιγάρα, στα οποία η καύση του καπνού παράγει καπνό σε υψηλή θερμοκρασία, οι ηλεκτρονικές συσκευές θερμαίνουν ένα υγρό και το μετατρέπουν σε αερόλυμα.
Μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Virginia Commonwealth, που δημοσιεύθηκε το 2025, ανέλυσε σχεδόν 1.300 προϊόντα ατμίσματος τα οποία είχαν κατασχεθεί σε σχολεία της Βιρτζίνια κατά το σχολικό έτος 2024-2025. Από αυτά, το 83% περιείχε νικοτίνη και το 14% κανναβινοειδή. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι τα αερολύματα που εκπέμπουν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα περιείχαν αυξημένα επίπεδα βακτηρίων, μεταξύ των οποίων και το Escherichia coli (E. coli).
Ο Τσεν επισήμανε ακόμη ότι τα σωματίδια του αερολύματος είναι εξαιρετικά μικρά, αντίστοιχα με τα αιωρούμενα μικροσωματίδια PM2.5, και μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, γεγονός που, κατά τον ίδιο, ενδέχεται να επιβαρύνει τη λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος ύστερα από μακροχρόνια έκθεση.
Πρόσθετη ανησυχία προκαλούν οι αρωματικές ουσίες. Ορισμένες ενδέχεται να μην πληρούν ούτε τις προδιαγραφές για χρήση σε τρόφιμα. Ακόμη όμως και όσες θεωρούνται ασφαλείς για κατάποση δεν έχουν κατ’ ανάγκην αξιολογηθεί για εισπνοή και θέρμανση, επομένως η ασφάλειά τους υπό αυτές τις συνθήκες παραμένει ασαφής.
Νικοτίνη και εξάρτηση
Αρκετοί καπνιστές στρέφονται στα ηλεκτρονικά τσιγάρα στην προσπάθειά τους να εγκαταλείψουν τα συμβατικά. Η χρήση τους, ωστόσο, μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα μορφή εξάρτησης.
Η νικοτίνη διεγείρει την απελευθέρωση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, προκαλώντας αίσθημα ευχαρίστησης. Με τη συστηματική χρήση αναπτύσσεται ανοχή, με αποτέλεσμα να απαιτούνται ολοένα μεγαλύτερες ποσότητες για να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα.
Ακόμη και προϊόντα που διαφημίζονται ως απαλλαγμένα από νικοτίνη μπορεί να οδηγήσουν, κατά τη θέρμανσή τους, στον σχηματισμό επιβλαβών ενώσεων, όπως η φορμαλδεΰδη και η ακεταλδεΰδη.
Ο Τσεν σημείωσε ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα λειτουργούν ουσιαστικά ως συσκευές εισπνοής και μπορούν να περιέχουν μεγάλη ποικιλία πρόσθετων ουσιών, η σύνθεση των οποίων είναι συχνά δύσκολο να ελεγχθεί. Πρόσθεσε ακόμη ότι οι ίδιες συσκευές μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την εισπνοή παράνομων ναρκωτικών ουσιών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο οι έφηβοι να χρησιμοποιήσουν, χωρίς να γνωρίζουν το ακριβές περιεχόμενο, υγρά αναπλήρωσης που τους έχουν δοθεί από συνομηλίκους τους. Αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εξάρτησης και να τους εκθέσει σε ουσίες των οποίων η κατοχή ή η διακίνηση ενδέχεται να είναι παράνομη.
Τι δείχνουν οι μελέτες για τον εγκέφαλο
Εκτός από τις πιθανές επιπτώσεις στο αναπνευστικό σύστημα, οι επιστήμονες εξετάζουν κατά πόσο το άτμισμα μπορεί να επηρεάζει και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Mελέτη του 2018 σε ποντίκια έδειξε ότι η επταήμερη έκθεση σε ηλεκτρονικά τσιγάρα συνδέθηκε με μειωμένη πρόσληψη γλυκόζης στον εγκέφαλο. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το εύρημα θα μπορούσε να σχετίζεται με μηχανισμούς ισχαιμικής εγκεφαλικής βλάβης.
Παρατηρησιακή μελέτη κοόρτης του 2022, στην οποία συμμετείχαν 116 παιδιά που είχαν χρησιμοποιήσει προϊόντα καπνού — εκ των οποίων τα 80 χρησιμοποιούσαν ηλεκτρονικά ή συμβατικά τσιγάρα — διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ της χρήσης αυτών των προϊόντων, χαμηλότερων επιδόσεων στις γνωστικές δοκιμασίες και μικρότερου όγκου σε ορισμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού.
Οι συσχετίσεις παρέμειναν στατιστικά σημαντικές ακόμη και μετά την προσαρμογή για παράγοντες όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η γονική επίβλεψη και η χρήση άλλων ουσιών.
Άλλη μελέτη, σε μαθητές της τελευταίας τάξης του λυκείου στις Ηνωμένες Πολιτείες την περίοδο 2015-2021, έδειξε ότι το 13,2% χρησιμοποιούσε αποκλειστικά ηλεκτρονικά τσιγάρα, το 3,7% αποκλειστικά συμβατικά και το 4,4% και τα δύο.
Ανεξάρτητα από το είδος του καπνίσματος, οι μαθητές που χρησιμοποιούσαν τα προϊόντα αυτά εμφάνιζαν κατά μέσο όρο χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις, πιο αρνητική στάση απέναντι στο σχολείο και χαμηλότερα επίπεδα αυτοαναφερόμενης ευτυχίας.
Πώς μπορούν οι γονείς να προστατεύσουν τα παιδιά
Ο Τσεν συνιστά στους γονείς να υιοθετήσουν προληπτική και υποστηρικτική στάση, βοηθώντας τα παιδιά να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και τις παρανοήσεις που συνοδεύουν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Προτείνει η ενημέρωση να βασίζεται σε αξιόπιστες επιστημονικές πηγές και να εξηγεί με σαφήνεια τις πιθανές επιπτώσεις στους πνεύμονες, στον εγκέφαλο και τον κίνδυνο εξάρτησης από τη νικοτίνη.
Θεωρεί επίσης χρήσιμη τη χρήση πραγματικών παραδειγμάτων και οπτικού υλικού, ώστε τα παιδιά να κατανοούν καλύτερα τις συνέπειες της χρήσης, καθώς και την καλλιέργεια κριτικής σκέψης, ώστε να μπορούν να αντιστέκονται αποτελεσματικότερα στην πίεση των συνομηλίκων.
Για όσους επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα ή το άτμισμα, ο Τσεν συνιστά την αναζήτηση εξατομικευμένης βοήθειας από επαγγελματία υγείας, αντί της ανεξέλεγκτης μετάβασης από το ένα προϊόν στο άλλο.
Των Leo Cheung και Dannie Cheng
