Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κηρ Στάρμερ, ανακοίνωσε στις 22 Ιουνίου ότι παραιτείται από την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος, υποκύπτοντας στις αυξανόμενες πιέσεις από το εσωτερικό του κόμματός του και ανοίγοντας τον δρόμο για εσωκομματική αναμέτρηση με σκοπό την επιλογή διαδόχου. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Λονδίνο, ανέφερε ότι το ερώτημα που έθεσαν οι Εργατικοί είναι κατά πόσο παραμένει το καταλληλότερο πρόσωπο για να οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες γενικές εκλογές, προσθέτοντας ότι άκουσε την απάντηση της κοινοβουλευτικής του ομάδας και την αποδέχεται.
Ο Στάρμερ δήλωσε ότι θα παραμείνει πρωθυπουργός έως ότου επιλεγεί ο διάδοχός του και δεσμεύθηκε για ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας, καθώς η Βρετανία προετοιμάζεται να αποκτήσει τον έβδομο ηγέτη της μέσα σε μία δεκαετία. Διαβεβαίωσε ακόμη ότι θα προσφέρει στον διάδοχό του την πλήρη και αδιαμφισβήτητη στήριξή του, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι θα παραλάβει μια Βρετανία ισχυρότερη, δικαιότερη και καλύτερα προετοιμασμένη για τις μελλοντικές προκλήσεις, καθώς και περισσότερο ικανή να εξασφαλίσει για το Εργατικό Κόμμα δεύτερη συνεχόμενη θητεία στην εξουσία.
Η Εθνική Εκτελεστική Επιτροπή του κόμματος θα ανοίξει τη διαδικασία υποβολής υποψηφιοτήτων στις 9 Ιουλίου και θα ολοκληρώσει οποιαδήποτε εκλογική διαδικασία πριν από τη θερινή διακοπή των εργασιών του Κοινοβουλίου, ώστε ο νέος ηγέτης να έχει αναλάβει καθήκοντα πριν από την επιστροφή των βουλευτών τον Σεπτέμβριο.
Ο έβδομος πρωθυπουργός της μετα-Brexit εποχής
Η παραίτηση σηματοδοτεί εντυπωσιακή πτώση για έναν πολιτικό που οδήγησε τους Εργατικούς σε σαρωτική εκλογική νίκη λιγότερο από δύο χρόνια πριν και ανοίγει τον δρόμο για τον έβδομο ηγέτη του Ηνωμένου Βασιλείου από τότε που η χώρα ψήφισε υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ενδέχεται, πάντως, να μην υπάρξει εσωκομματική αναμέτρηση. Όλα τα βλέμματα στρέφονται πλέον στον Άντυ Μπέρναμ, πρώην δήμαρχο της μητροπολιτικής περιοχής του Μάντσεστερ, του οποίου η επιστροφή στο Κοινοβούλιο αύξησε την πίεση προς τον Στάρμερ, ενώ τα ποσοστά των Εργατικών στις δημοσκοπήσεις υποχωρούσαν και οι ανησυχίες των βουλευτών για τις εκλογικές προοπτικές του κόμματος εντείνονταν.
Ο Στάρμερ ανακοίνωσε την παραίτησή του το πρωί και ο Μπέρναμ μετέβη στο Λονδίνο το απόγευμα για να ορκιστεί στη Βουλή ως νεοεκλεγείς βουλευτής της περιφέρειας Μέικερφηλντ. Μετά από την ανακοίνωση του πρωθυπουργού, επιβεβαίωσε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι θα διεκδικήσει την ηγεσία του κόμματος.
Ο Μπέρναμ έκανε λόγο για σημαντική προσφορά του Στάρμερ στη χώρα και τον ευχαρίστησε για την ηγεσία και την αφοσίωσή του σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο. Πρόσθεσε ότι η απόφασή του σηματοδοτεί την έναρξη μιας μεταβατικής περιόδου και ότι η διαδικασία πρέπει να διεξαχθεί με τάξη και υπευθυνότητα, δηλώνοντας πως θα συμμετάσχει σε αυτήν ως υποψήφιος. Υπογράμμισε ότι η χώρα αναμένει σταθερότητα, σοβαρότητα και συνεχή προσήλωση στα ζητήματα που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία, τονίζοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι η κοινή προσπάθεια ώστε η Βρετανία να επιστρέψει εκεί όπου όλοι επιθυμούν να βρίσκεται.
Ο Μπέρναμ στο επίκεντρο της διαδοχής
Εάν οι βουλευτές των Εργατικών αποφασίσουν να συσπειρωθούν γύρω από τον 56χρονο Μπέρναμ, έναν επαγγελματία πολιτικό που υπηρέτησε στις κυβερνήσεις των Τόνυ Μπλαιρ και Γκόρντον Μπράουν, καθώς και στα σκιώδη υπουργικά συμβούλια των Εντ Μίλιμπαντ και Τζέρεμυ Κόρμπιν, δεν θα χρειαστεί να διεξαχθεί εσωκομματική εκλογική διαδικασία.
Οι κανόνες του κόμματος προβλέπουν ότι ένας υποψήφιος χρειάζεται τη στήριξη του 20% των βουλευτών των Εργατικών για να διεκδικήσει την ηγεσία. Αν κανένας άλλος δεν εξασφαλίσει επαρκή υποστήριξη, ο Μπέρναμ θα μπορούσε ουσιαστικά να αναλάβει την πρωθυπουργία χωρίς αντίπαλο. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι είναι ο δημοφιλέστερος πολιτικός των Εργατικών μεταξύ των μελών του κόμματος για τη διαδοχή.
Ο πρώην υπουργός Υγείας του Στάρμερ, Γουές Στρήτινγκ, ήταν ο πιο προβεβλημένος υπουργός που παραιτήθηκε μετά από τα καταστροφικά για τους Εργατικούς αποτελέσματα των τοπικών εκλογών του Μαΐου, δηλώνοντας τότε ότι σκόπευε να διεκδικήσει την ηγεσία. Μετά από την παραίτηση του πρωθυπουργού, ανακοίνωσε ότι δεν θα είναι υποψήφιος και εξέφρασε τη στήριξή του στον Μπέρναμ.
Ο Στρήτινγκ απέτισε φόρο τιμής στον Στάρμερ για τη νίκη των Εργατικών το 2024 και για το γεγονός ότι κράτησε το Ηνωμένο Βασίλειο εκτός του πολέμου με το Ιράν, εκτιμώντας παράλληλα ότι η νίκη του Μπέρναμ στο Μέικερφηλντ απέδειξε πως είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες γενικές εκλογές, οι οποίες δεν αναμένονται πριν από το 2029. Σε επιστολή που δημοσίευσε στο X, ο Στρήτινγκ έγραψε ότι ο Μπέρναμ έδειξε τι μπορεί να είναι το Εργατικό Κόμμα όταν είναι συμπεριληπτικό, ενωμένο και σε επαφή με τη ζωή των ανθρώπων που ιδρύθηκε για να εκπροσωπεί.
Η ανακοίνωση του Στάρμερ έγινε μία ημέρα αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προέβλεψε ότι ο Βρετανός ηγέτης θα αποχωρούσε. Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι του εύχεται τα καλύτερα, μιλώντας ωστόσο για «αποτυχία [του Στάρμερ] σε δύο πολύ σημαντικά ζητήματα: τη μετανάστευση και την ενέργεια».
Ο Στάρμερ πέρασε μέρος της προηγούμενης εβδομάδας στη σύνοδο κορυφής της G7 στις γαλλικές Άλπεις, όπου συναντήθηκε με τον πρόεδρο Τραμπ και άλλους παγκόσμιους ηγέτες, ενώ στη Βρετανία αυξάνονταν οι εκκλήσεις για την παραίτησή του. Οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν εκ νέου τον επόμενο μήνα στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου.
Μία δεκαετία πολιτικής αστάθειας
Στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν απαιτείται η διεξαγωγή γενικών εκλογών όταν αντικαθίσταται ο ηγέτης του κυβερνώντος κόμματος, γεγονός που σημαίνει ότι η χώρα θα αποκτήσει ακόμη έναν πρωθυπουργό χωρίς άμεση λαϊκή εντολή όταν αναλάβει ο νέος ηγέτης των Εργατικών. Ο νέος ηγέτης θα μπορούσε να προκηρύξει πρόωρες γενικές εκλογές, ωστόσο αυτό θεωρείται απίθανο λόγω της κακής επίδοσης των Εργατικών στις τοπικές εκλογές.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει περάσει μια ταραχώδη πολιτική δεκαετία από τότε που ψήφισε υπέρ του Brexit στις 23 Ιουνίου 2016. Το αποτέλεσμα προκάλεσε πολιτικό σεισμό και οδήγησε σε μια δεκαετία διχασμού, με συνεχιζόμενες εσωτερικές αντιπαραθέσεις τόσο στους Εργατικούς όσο και στους Συντηρητικούς, καθώς και με την άνοδο του κόμματος Reform του Νάιτζελ Φάρατζ.
Ο Στάρμερ δέχθηκε επικρίσεις για σειρά πολιτικών αναδιπλώσεων και σκανδάλων. Η επιδεινούμενη κρίση στη νόμιμη και παράνομη μετανάστευση, καθώς και η κρίση του κόστους ζωής, οδήγησαν σε κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του στις δημοσκοπήσεις, ενώ το Reform ενίσχυσε σημαντικά την επιρροή του.
Η κρίση εμπιστοσύνης προς το πρόσωπό του εντάθηκε και εξαιτίας του διορισμού του Πήτερ Μάντελσον ως πρέσβη του Ηνωμένου Βασιλείου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η σύνδεση του Μάντελσον με τον καταδικασμένο για σεξουαλικά αδικήματα Τζέφρυ Έπσταϊν ήταν γνωστή όταν διορίστηκε, αν και ο Στάρμερ υποστήριξε ότι ο βετεράνος πολιτικός του Νέου Εργατικού Κόμματος τον είχε παραπλανήσει σχετικά με την έκταση της φιλίας τους.
Οι πιθανότητες για πολιτική επιβίωση του Στάρμερ έφθιναν επί μήνες, μέχρι τις 19 Ιουνίου, όταν η καθαρή νίκη του Μπέρναμ απέναντι στο Reform έδωσε ελπίδα στους βουλευτές των Εργατικών πως ο Μπέρναμ θα μπορούσε να αντιστρέψει την πτωτική πορεία του κόμματος.
Κάλεσμα για γενικές εκλογές
Αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο ο Μπέρναμ να αναλάβει την ηγεσία χωρίς αντίπαλο, ο Φάρατζ ζήτησε αμέσως τη διεξαγωγή γενικών εκλογών, κοινοποιώντας σύνδεσμο προς άρθρο του στο Substack. Σε αυτό έγραψε ότι οι Βρετανοί πολίτες κατέστησαν σαφές, τόσο τον Μάιο του τρέχοντος έτους όσο και τον προηγούμενο χρόνο, ότι η Βρετανία είναι διαλυμένη και ότι επιθυμούν μια ριζικά μεταρρυθμιστική κυβέρνηση που θα διορθώσει ουσιαστικά τη χώρα. Υποστήριξε, όμως, ότι το πολιτικό κατεστημένο του Ουέστμινστερ επιδιώκει να αναδείξει τον Άντυ Μπέρναμ πρωθυπουργό με αφορμή μία μόνο επαναληπτική εκλογή.
Ο Μπέρναμ, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Υγείας στην κυβέρνηση Μπράουν, δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει ποια θα ήταν η προσέγγισή του στην εξωτερική πολιτική, την οικονομία και την άμυνα. Στο παρελθόν είχε δηλώσει ότι θα επιθυμούσε την επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφόσον οι συνθήκες ήταν κατάλληλες, αν και πιο πρόσφατα έχει απομακρυνθεί από αυτή την αμφιλεγόμενη θέση.
Το αποτέλεσμα του Brexit οδήγησε στην άμεση παραίτηση του Συντηρητικού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, τον οποίο διαδέχθηκε η επίσης Συντηρητική Τερέζα Μέι. Εκείνη παραιτήθηκε τον Ιούλιο του 2019, αφού δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την έγκριση της συμφωνίας της για το Brexit με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τη διαδέχθηκε ο Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος ολοκλήρωσε μια τροποποιημένη συμφωνία για το Brexit ως πρωθυπουργός και παραιτήθηκε τον Ιούλιο του 2022, έπειτα από ανταρσία υπουργών κατά της ηγεσίας του, στον απόηχο σειράς σκανδάλων.
Η Λιζ Τρας διαδέχθηκε τον Τζόνσον και παρέμεινε πρωθυπουργός μόλις 49 ημέρες. Παραιτήθηκε μετά από τις οικονομικές αναταράξεις που προκάλεσε ο λεγόμενος «μίνι προϋπολογισμός» της και την επακόλουθη απώλεια εμπιστοσύνης από το ίδιο της το κόμμα. Τη διαδέχθηκε τον Οκτώβριο του 2022 ο Ρίσι Σούνακ, ο οποίος εξελέγη χωρίς αντίπαλο, έχοντας τερματίσει δεύτερος πίσω από την Τρας.
Ο Σούνακ παρέμεινε πρωθυπουργός έως τον Ιούλιο του 2024, όταν προκήρυξε πρόωρες εκλογές, στις οποίες οι Εργατικοί υπό τον Στάρμερ επικράτησαν με καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία 174 εδρών.
Των Rachel Roberts και Tom Ozimek
