Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κατέληξαν σε δίμηνο μνημόνιο συνεννόησης για την παράταση της υφιστάμενης εκεχειρίας και τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σύμφωνα με αμερικανική κυβερνητική πηγή που επιβεβαίωσε την πληροφορία στην εφημερίδα The Epoch Times.
Η συμφωνία αναμένει την τελική έγκριση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ανέφερε η πηγή στις 28 Μαΐου, ενώ την εξέλιξη μετέδωσε πρώτη η Axios.
Η συμφωνία επετεύχθη έπειτα από τριάντα οκτώ ημέρες εκτεταμένων συγκρούσεων που ακολούθησαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν από Ισραήλ και ΗΠΑ, πριν από την επίτευξη εκεχειρίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης στις 7 Απριλίου. Οι εντάσεις παρέμειναν υψηλές παρά την εκεχειρία, ενώ αμερικανικές και ιρανικές δυνάμεις αντάλλαξαν πυρά σε αρκετές περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων πολλαπλών επιθέσεων κατά τη διάρκεια της νύχτας της 27ης Μαΐου.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ [U.S. Central Command] ανέφερε ότι οι τελευταίες ενέργειες του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων εκτοξεύσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών με στόχο τα Στενά του Ορμούζ και πυραυλικών εκτοξεύσεων με στόχο το Κουβέιτ, συνιστούν «κατάφωρες παραβιάσεις της εκεχειρίας».
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη έχει εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για τον συνεχιζόμενο αμερικανικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, τον οποίο επέβαλε η Ουάσιγκτον μόλις λίγες ημέρες μετά την εκεχειρία της 7ης Απριλίου.
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε στις 28 Μαΐου ότι οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν ανακατευθύνει 111 πλοία στο πλαίσιο της επιχείρησης αποκλεισμού, ενώ έχουν επίσης χρησιμοποιήσει πυρά με στόχο την ακινητοποίηση πολλών ιρανικών φορτηγών πλοίων.
Ο πρόεδρος Τραμπ έχει δεσμευτεί να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη και επικαλείται αυτή την απειλή για να δικαιολογήσει την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Μέλη της κυβέρνησής του, μεταξύ των οποίων και ο υπουργός Πολέμου Πητ Χέγκσεθ, έχουν περιγράψει τις πρόσφατες αμερικανικές στρατιωτικές ενέργειες ως προσπάθεια διάλυσης της στρατιωτικής ασπίδας που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Ιράν για να αποκρούσει επιθέσεις κατά τη διάρκεια μιας πιθανής επιτάχυνσης προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα είναι ειρηνικό, αν και διεθνείς παρατηρητές εξακολουθούν να διατηρούν επιφυλάξεις, δεδομένης της προόδου που έχει σημειωθεί μέχρι σήμερα.
Μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν το 2018 και την επιβολή νέων οικονομικών κυρώσεων στο πλαίσιο της πολιτικής «μέγιστης πίεσης», η Τεχεράνη αύξησε τα αποθέματα ουρανίου της και ανέβασε τα επίπεδα εμπλουτισμού. Αυτό την έφερε πιο κοντά στην παραγωγή ουρανίου κατάλληλου για χρήση σε πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Πέρυσι, ο Ντόναλντ Τραμπ διέταξε αμερικανικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων βομβαρδιστικών χαμηλής παρατηρησιμότητας B-2 Spirit, να πραγματοποιήσουν σειρά αεροπορικών πληγμάτων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στο Ισφαχάν, το Φορντό και τη Νατάνζ.
Στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις, η αμερικανική πλευρά έχει επικεντρωθεί στο ζήτημα της απομάκρυνσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου σε υψηλό επίπεδο ουρανίου από τον έλεγχο του Ιράν, τα οποία ενδέχεται να παραμένουν θαμμένα στις εγκαταστάσεις που αποτέλεσαν στόχο των περσινών επιθέσεων.
Κατά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στις 27 Μαΐου, ο Τραμπ απέρριψε την ιδέα να επιτραπεί στο Ιράν να μεταφέρει τα αποθέματα ουρανίου του στην Κίνα ή στη Ρωσία, οι οποίες διαθέτουν πυρηνικά όπλα. «Δεν θα αισθανόμουν άνετα με μια τέτοια εξέλιξη», δήλωσε.
Αντ’ αυτού, πρότεινε τρεις επιλογές: το Ιράν είτε να παραδώσει το απόθεμα ουρανίου του στις Ηνωμένες Πολιτείες ή να το καταστρέψει επιτόπου ή να συμφωνήσει να το καταστρέψει υπό την επίβλεψη διεθνών ελεγκτικών μηχανισμών για τα πυρηνικά.
Καθ’ όλη τη διάρκεια των πρόσφατων συνομιλιών, Ιρανοί αξιωματούχοι υποστήριζαν ότι η ανάπτυξη πυρηνικού προγράμματος αποτελεί κυριαρχικό δικαίωμα της χώρας και εξέφρασαν την επιθυμία να διατηρήσουν κάποια εγχώρια δυνατότητα εμπλουτισμού στο τελικό αποτέλεσμα.
Πρόσθετα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις
Αρκετοί ακόμη παράγοντες θα μπορούσαν να δυσκολέψουν την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να καταλήξουν στο δίμηνο μνημόνιο συνεννόησης και να προωθήσουν μια διαρκή επίλυση της τρέχουσας αντιπαράθεσης στη Μέση Ανατολή.
Το σαββατοκύριακο, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε ότι το υπό διαμόρφωση μνημόνιο συνεννόησης θα δίνει προτεραιότητα στον τερματισμό των εχθροπραξιών και του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων, πριν ανοίξει ο δρόμος για την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και άλλα ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Οι ιρανικές δυνάμεις άρχισαν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ και στον γειτονικό Περσικό Κόλπο μετά από τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας και του αμερικανικού αποκλεισμού, η Τεχεράνη κινήθηκε για να θεσμοθετήσει τον ιρανικό έλεγχο της διέλευσης από τα Στενά, ανακοινώνοντας μια νέα διοίκηση διοδίων.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε στις 28 Μαΐου νέες οικονομικές κυρώσεις στο νεοσύστατο ιρανικό γραφείο διοδίων. Ο Μπαγκαεΐ άφησε να εννοηθεί ότι το υπό διαμόρφωση μνημόνιο συνεννόησης θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μελλοντική χαλάρωση των κυρώσεων κατά του Ιράν.
Κατά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στις 27 Μαΐου, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε ότι δεν εξετάζει άμεση άρση κυρώσεων, άφησε πάντως ανοικτό το ενδεχόμενο αποδέσμευσης παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων σε μεταγενέστερο στάδιο. Σύμφωνα με τον Τραμπ, η Ουάσιγκτον διατηρεί τον έλεγχο χρημάτων τα οποία η Τεχεράνη θεωρεί δικά της και θα συνεχίσει να τα ελέγχει. Πρόσθεσε ότι όταν το Ιράν συμπεριφερθεί σωστά και πράξει το ορθό, τότε θα του επιτραπεί να αποκτήσει ξανά πρόσβαση στα χρήματά του.
Η υποστήριξη του Ιράν προς οργανώσεις που έχουν χαρακτηριστεί διεθνώς ως τρομοκρατικές, και ιδιαίτερα προς τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τη σημασία των διαπραγματεύσεων. Σε τηλεοπτικό διάγγελμα υψηλής τηλεθέασης την 1η Απριλίου, ο πρόεδρος Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν αποσκοπούσαν και στην αποδυνάμωση της στήριξης που προσφέρει η Τεχεράνη στην τρομοκρατία.
Λίγο μετά την έναρξη των επιχειρήσεων κατά του Ιράν, η Χεζμπολάχ ξεκίνησε νέο κύμα επιθέσεων εναντίον του Ισραήλ. Ως απάντηση, η ισραηλινή αεροπορία ενέτεινε τα πλήγματα σε ολόκληρο τον Λίβανο, ενώ οι ισραηλινές χερσαίες δυνάμεις που ήδη βρίσκονταν στο νότιο τμήμα της χώρας αύξησαν τις περιπολίες και τις επιχειρήσεις εφόδου.
Οι ισραηλινές δυνάμεις συνέχισαν να πλήττουν στόχους στον Λίβανο ακόμη και μετά τη συμφωνία εκεχειρίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στις 7 Απριλίου, ενέργειες τις οποίες η Τεχεράνη καταδίκασε. Στη συνέχεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαμεσολάβησαν για μια παράλληλη συμφωνία εκεχειρίας στον Λίβανο, αν και οι συγκρούσεις εκεί δεν έπαψαν.
Των Ryan Morgan και Emel Akan
