Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν υπέγραψαν στις 14 Ιουνίου προκαταρκτική συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη δίμηνων διαπραγματεύσεων με στόχο τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
Αν και το μνημόνιο κατανόησης δεν είχε δημοσιοποιηθεί έως τις 15 Ιουνίου, ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι παρουσίασαν βασικές λεπτομέρειές του σε ενημέρωση δημοσιογράφων την ίδια ημέρα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε επίσης συνοπτικά στο περιεχόμενό του μετά τη συνάντησή του με τον Γάλλο πρόεδρο Εμμανουέλ Μακρόν στο Εβιάν-λε-Μπαιν της Γαλλίας, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7.
Ακολουθούν πέντε βασικά συμπεράσματα από την αρχική συμφωνία.
Υπογραφή της συμφωνίας
Ο Τραμπ και ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς υπέγραψαν ψηφιακά το μνημόνιο κατανόησης μαζί με τον πρόεδρο του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ. Η επίσημη τελετή υπογραφής αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη Γενεύη, στις 19 Ιουνίου.
Μετά από τη συνάντηση που είχε με τον Μακρόν, στις 15 Ιουνίου, ο Τραμπ δήλωσε ότι το Ιράν αποδέχθηκε μηχανισμούς αυστηρής επιτήρησης και ελέγχου, που θα διασφαλίζουν ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, και ανακοίνωσε ότι το πλήρες κείμενο της συμφωνίας θα κοινοποιηθεί πολύ σύντομα κατά πάσα πιθανότητα.
Σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο πλευρές θα ξεκινήσουν δίμηνες διαπραγματεύσεις, με επικεφαλής τον Βανς, ο οποίος θα αναλάβει τη διευθέτηση των τεχνικών λεπτομερειών. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν την τρέχουσα στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή. Όπως σημείωσε άλλος αξιωματούχος, οι αποφάσεις που θα λάβει η ιρανική ηγεσία τις επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν εάν η συμφωνία θα αποδειχθεί τελικά επιτυχής.
Άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
Ο Τραμπ δήλωσε στις 15 Ιουνίου ότι αν και τα Στενά του Ορμούζ είναι ήδη μερικώς ανοικτά, θα ανοίξουν πλήρως μέσα στις επόμενες πέντε ημέρες. Όπως ανέφερε, βρίσκονται σε εξέλιξη επιχειρήσεις εντοπισμού και απομάκρυνσης ιρανικών ναρκών, ενώ «στην ουσία τα πλοία έχουν ήδη αρχίσει να εξέρχονται».
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο διάπλους θα γίνεται χωρίς διόδια τους δύο μήνες που θα εξελίσσονται οι διαπραγματεύσεις, ενώ ενδέχεται η απαγόρευση επιβολής διοδίων να καταστεί μόνιμη. Εκτίμησαν ακόμη ότι σύντομα θα μπορούν να διέρχονται καθημερινά σαράντα έως πενήντα πλοία και ότι εντός τριάντα ημερών από την ολοκλήρωση της αποναρκοθέτησης η ναυσιπλοΐα θα επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα.
Στην επιχείρηση αποναρκοθέτησης ενδέχεται να συμμετάσχουν και άλλες χώρες. Τον Απρίλιο, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία ανακοίνωσαν τη δημιουργία διεθνούς συμμαχίας για την εκκαθάριση των ναρκών μόλις οι συνθήκες το επιτρέψουν, μετά από μια βιώσιμη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Άρση κυρώσεων κατά του Ιράν
Παραμένουν πολλά ερωτήματα σχετικά με το μέλλον των υφιστάμενων κυρώσεων κατά του Ιράν, όπως το εάν θα αρθούν και πότε θα μπορούσε να αρχίσει μια διαδικασία ελάφρυνσης.
Ερωτηθείς σχετικά από δημοσιογράφους, ο Τραμπ απάντησε ότι το ζήτημα εξαρτάται από τις ενέργειες της ιρανικής πλευράς, σημειώνοντας ότι η διαδικασία θα αρχίσει να εφαρμόζεται εφόσον το Ιράν τηρήσει όσα προβλέπονται.
Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να προσφέρει σημαντικά οικονομικά κίνητρα, ευρεία ελάφρυνση κυρώσεων και στήριξη για το άνοιγμα της ιρανικής οικονομίας, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της. Οι δύο πλευρές συζήτησαν επίσης το ενδεχόμενο δημιουργίας ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη στήριξη της ανοικοδόμησης του Ιράν, με Αμερικανούς αξιωματούχους να τονίζουν ότι και αυτό θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της συμφωνίας.
Παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία. Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι δεν έχει αποδεσμευθεί κανένα ποσό βάσει του μνημονίου κατανόησης και ότι περίπου 24 δισεκατομμύρια δολάρια παραμένουν δεσμευμένα.
Τόνισαν ότι οποιαδήποτε αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων ή ελάφρυνση κυρώσεων θα γίνει σταδιακά και θα συνδέεται με επαληθεύσιμα ορόσημα και την τήρηση των δεσμεύσεων του Ιράν. Όπως ανέφερε ένας αξιωματούχος, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πρόθυμες να προχωρήσουν σε περιορισμένες κινήσεις καλής θέλησης εφόσον η Τεχεράνη κάνει το πρώτο βήμα και αποδείξει ότι είναι έτοιμη να τηρήσει τις υποχρεώσεις της.
Παράλληλα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει εξετάσει το ενδεχόμενο χρήσης παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων για την αποζημίωση χωρών του Κόλπου για ζημίες που υπέστησαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν, αν και παραμένει ασαφές εάν το σχέδιο εξακολουθεί να βρίσκεται υπό συζήτηση.
Πιθανή μελλοντική στρατιωτική δράση
Η κυβέρνηση Τραμπ αναμένει να διαπιστώσει εάν το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το μνημόνιο κατανόησης. Για τον λόγο αυτό, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Ουάσιγκτον θα διατηρήσει την υφιστάμενη στρατιωτική της διάταξη στην περιοχή καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους, παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν να μειώσουν την παρουσία των δυνάμεών τους, οποιαδήποτε αποχώρηση θα εξαρτηθεί από την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και την επικύρωση μιας τελικής συμφωνίας με το ιρανικό καθεστώς.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι είναι πιθανό οι Ηνωμένες Πολιτείες να επαναλάβουν στρατιωτικές επιχειρήσεις εάν οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε οριστική συμφωνία. Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα απαιτεί από το Ιράν δεσμευτικές υποχρεώσεις για την εγκατάλειψη των πυρηνικών του φιλοδοξιών και τον τερματισμό της υποστήριξης προς τον ριζοσπαστισμό και την τρομοκρατία στην ευρύτερη περιοχή.
Των Jacob Burg και Emel Akan
