Ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκονται κοντά στην ολοκλήρωση ενός ειρηνευτικού πλαισίου με στόχο τον τερματισμό του πολέμου, ενώ Ιρανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν ότι μεγάλο μέρος του σχεδίου έχει ήδη ολοκληρωθεί, χωρίς όμως να έχει ληφθεί ακόμη η τελική απόφαση από την ηγεσία της Τεχεράνης.
Σε τηλεφωνική ενημέρωση στις 12 Ιουνίου, ο Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ένα μνημόνιο κατανόησης θα επιτρέψει τον διάπλου των Στενών του Ορμούζ για όλες τις πλευρές, συμπεριλαμβάνοντας την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων. Το σχέδιο προβλέπει επίσης να παραδώσει το Ιράν το πυρηνικό υλικό που έχει εμπλουτίσει σε υψηλό βαθμό, προκειμένου να καταστραφεί επιτόπου και εν συνεχεία να απομακρυνθεί από τη χώρα.
Απέρριψε παράλληλα δημοσιεύματα που ανέφεραν ότι η Τεχεράνη θα λάβει άμεσα έως και 12 δισεκατομμύρια δολάρια σε οικονομική ανακούφιση, διευκρινίζοντας ότι οποιαδήποτε ελάφρυνση θα εξαρτηθεί από την τήρηση των όρων από την ιρανική πλευρά. Όπως σημείωσε, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες διαπιστώσουν ότι το Ιράν τηρεί τις δεσμεύσεις του, η συμφωνία θα αποδειχθεί ιδιαίτερα επωφελής για τη χώρα, ενώ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης δεν θα υπάρξει κανένα όφελος για την Τεχεράνη.
Κοντά σε συμφωνία, αλλά χωρίς οριστική έγκριση από την Τεχεράνη
Οι δηλώσεις του Αμερικανού αξιωματούχου ακολούθησαν τις τοποθετήσεις του προέδρου Τραμπ, ο οποίος εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος για την πορεία των συνομιλιών. Κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Οβάλ Γραφείο στις 11 Ιουνίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι είχε επιτευχθεί σημαντική πρόοδος προς τη διευθέτηση του πολέμου με το Ιράν και ότι, εφόσον ολοκληρωθούν τα σχετικά έγγραφα μέσα στις επόμενες ημέρες, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί τελετή υπογραφής, πιθανότατα στην Ευρώπη, όπου τις Ηνωμένες Πολιτείες θα εκπροσωπήσει ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς.
Ο πρόεδρος Τραμπ υποστήριξε επίσης ότι ο Ιρανός ηγέτης Μοτσταμπά Χαμενεΐ έχει εγκρίνει τη συμφωνία και ότι, λόγω της προόδου των διαπραγματεύσεων, ακυρώθηκαν στρατιωτικά πλήγματα που είχαν προγραμματιστεί κατά του Ιράν. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social ανέφερε ότι οι συνομιλίες είχαν φτάσει στο ανώτατο επίπεδο της ιρανικής ηγεσίας και είχαν λάβει έγκριση, γεγονός που τον οδήγησε στην ακύρωση των προγραμματισμένων βομβαρδισμών για το ίδιο βράδυ.
Η Τεχεράνη εμφανίστηκε πιο επιφυλακτική. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε, σύμφωνα με το κρατικό Press TV και το πρακτορείο Tasnim News Agency, ότι σημαντικά τμήματα ενός πιθανού μνημονίου κατανόησης πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους, παρά τις δυσκολίες που, όπως υποστήριξε, προκλήθηκαν από τις μεταβαλλόμενες θέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και τη στρατιωτική πίεση.
Όπως ανέφερε, αν και τα βασικά μέρη του σχεδίου έχουν οριστεί κατά προσέγγιση, οι ιρανικές αρχές δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την αξιολόγηση του προτεινόμενου κειμένου. Οι αρμόδιες υπηρεσίες, είπε, εξετάζουν κάθε λεπτομέρεια και θα ανακοινώσουν την τελική τους θέση μόλις καταλήξουν σε συμπέρασμα που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα του ιρανικού έθνους.
Το Tasnim, το οποίο συνδέεται στενά με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), μετέδωσε επίσης ότι ο Μπαγκαεΐ χαρακτήρισε πρόωρα τα δημοσιεύματα περί επικείμενης συμφωνίας, τονίζοντας ότι τίποτα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Ο Ιρανός αξιωματούχος πρόσθεσε ότι μεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν εξακολουθούν να εργάζονται για τη γεφύρωση των εναπομενουσών διαφορών, κατηγορώντας παράλληλα την Ουάσιγκτον ότι μεταβάλλει επανειλημμένα τις απαιτήσεις της κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.
Επανέλαβε επίσης ότι το Ιράν δεν πρόκειται να συμβιβαστεί σε ζητήματα που αφορούν τα βασικά του συμφέροντα.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, επιβεβαίωσε την υποστήριξη της Τεχεράνης στις διαπραγματεύσεις και κάλεσε τα μέσα ενημέρωσης να αποφύγουν τις εικασίες σχετικά με τους όρους της συμφωνίας. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ανέφερε ότι, στο πλαίσιο της υπεύθυνης και διαφανούς προσέγγισης της χώρας του, όλες οι λεπτομέρειες θα δοθούν στη δημοσιότητα την κατάλληλη στιγμή.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος δήλωσε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι βρίσκεται σε εξέλιξη εκστρατεία παραπληροφόρησης από όσους επιδιώκουν να υπονομεύσουν την ειρηνευτική διαδικασία. Υποστήριξε ακόμη ότι έχει συμφωνηθεί το κείμενο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας και ότι το Πακιστάν συνεργάζεται με τις δύο πλευρές για την οριστικοποίηση των επόμενων βημάτων, εκτιμώντας ότι βρίσκονται πιο κοντά στη ειρήνη παρά ποτέ.
Την Παρασκευή 12 Ιουνίου, ο Τραμπ κατηγόρησε την ιρανική πλευρά ότι διοχέτευσε στα μέσα ενημέρωσης ανακριβείς πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο της προκαταρκτικής συμφωνίας.
Οι βασικοί όροι και τα ανοιχτά μέτωπα
Η ιρανική ηγεσία είχε συμφωνήσει το 2015 να περιορίσει τις πυρηνικές της δραστηριότητες με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Ο πρόεδρος Τραμπ αποχώρησε από εκείνη τη συμφωνία κατά την πρώτη του θητεία και ενέτεινε τις κυρώσεις, εκφράζοντας την ανησυχία ότι η συμφωνία δεν περιόριζε το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε τη στήριξή του προς οργανώσεις που έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατικές.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, η νέα συμφωνία προβλέπει ότι το Ιράν δεν θα χρηματοδοτεί πλέον τη βία στην περιοχή, ενώ όλες οι πλευρές θα σέβονται την εδαφική κυριαρχία της χώρας. Ένα από τα βασικά σημεία τριβής υπήρξε η στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ στον Λίβανο κατά της Χεζμπολάχ, οργάνωσης που οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική και η οποία διατηρεί στενούς δεσμούς με το Ιράν.
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα ζητήσει η ειρηνευτική συμφωνία να καλύπτει και τον Λίβανο, ενώ έχει απειλήσει ότι θα αποχωρήσει από τις συνομιλίες εάν συνεχιστούν οι ισραηλινές επιχειρήσεις εκεί.
Σε ανακοίνωσή του την Παρασκευή, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατς, αναγνώρισε τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ για την προώθηση του πλαισίου, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι το Ισραήλ πρέπει να διατηρήσει τη δυνατότητα να πλήξει εκ νέου το Ιράν εάν κρίνει ότι υφίσταται άμεση πυρηνική απειλή.
Όπως δήλωσε, το Ισραήλ οφείλει να διασφαλίσει πως θα μπορεί και στο μέλλον να ενεργεί ανεξάρτητα για να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων, προσθέτοντας ότι ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο ίδιος έχουν δώσει σχετικές οδηγίες στις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις να προετοιμαστούν αναλόγως.
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις δεν θα αποχωρήσουν από τα εδάφη που ελέγχουν σήμερα στον Λίβανο, τη Συρία και τη Λωρίδα της Γάζας.
Ο Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η συμφωνία θα καλύπτει και τον Λίβανο, αν και το Ισραήλ θα διατηρεί το δικαίωμα να απαντά σε παραβιάσεις της ειρήνης.
Θετική αντίδραση των αγορών, αλλά με επιφυλάξεις
Παρά την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να περιβάλλει τις συνομιλίες, οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντέδρασαν θετικά στις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ και στις ενδείξεις ότι οι διαπραγματεύσεις πλησιάζουν σε συμφωνία. Οι παγκόσμιες μετοχές κατέγραψαν άνοδο την Παρασκευή, ακολουθώντας τα ισχυρά κέρδη της Γουώλ Στρητ, ενώ οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν περισσότερο από 4%, φτάνοντας κοντά στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών μηνών.
Οι επενδυτές εκτιμούν ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και στην αποκατάσταση των ενεργειακών ροών.
Στην Ευρώπη, γύρω στο μεσημέρι της 12ης Ιουνίου, ο γερμανικός δείκτης DAX ενισχυόταν κατά 1,6%, ο γαλλικός CAC 40 κατά 1,8% και ο βρετανικός FTSE 100 κατά 1,1%. Στην Ασία, ο νοτιοκορεατικός Kospi κατέγραψε άνοδο 4,6%, ο ιαπωνικός Nikkei 225 2,8%, ο Hang Seng του Χονγκ Κονγκ 1,7% και ο κινεζικός Shanghai Composite 1,1%.
Άνοδος προβλεπόταν επίσης και για το άνοιγμα της Γουώλ Στρητ, με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του S&P 500 να ενισχύονται κατά 0,48%, του Dow Jones Industrial Average κατά 0,59% και του Nasdaq κατά 0,44%.
Αναλυτές, ωστόσο, προειδοποίησαν ότι οι επενδυτές ενδέχεται να προτρέχουν των εξελίξεων. Οι αναλυτές εμπορευμάτων της ING, Γουώρρεν Πάτερσον και Ήγουα Μάνθεϋ, σημείωσαν ότι ο πρόεδρος Τραμπ έχει επανειλημμένα στο παρελθόν δηλώσει πως βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία, πριν ακολουθήσει νέα κλιμάκωση των εχθροπραξιών. Αν και εκτιμούν ότι αυτή τη φορά υπάρχουν περισσότερες θετικές ενδείξεις, επισημαίνουν ότι υπάρχει αβεβαιότητα τόσο ως προς την πιθανή υπογραφή του μνημονίου όσο και ως προς τη διάρκειά του. Ακόμη και αν επιτευχθεί παράταση της εκεχειρίας, προειδοποίησαν, αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί εύθραυστη.
Των Ryan Morgan και Tom Ozimek
