Οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισήλθαν σε νέα φάση έντασης αυτή την εβδομάδα, καθώς η πτώση αμερικανικού επιθετικού ελικοπτέρου Apache κοντά στα Στενά του Ορμούζ πυροδότησε αλυσιδωτές στρατιωτικές και διπλωματικές εξελίξεις, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την πορεία των συνομιλιών που είχαν ξεκινήσει μετά την κατάπαυση του πυρός του Απριλίου.
Η κατάπαυση του πυρός είχε ανακοινωθεί στις αρχές Απριλίου και συνοδεύτηκε από σχέδια για διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Οι διπλωματικές προσπάθειες επικεντρώνονταν στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, στον τερματισμό του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και στη διαμόρφωση πλαισίου συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει επανειλημμένα ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα έπρεπε να προσφέρει εγγυήσεις πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης, που υποστηρίζει σταθερά ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η Ουάσιγκτον ενίσχυσε την οικονομική και ναυτική πίεση προς το Ιράν, ενώ τον Απρίλιο διεύρυνε τους θαλάσσιους περιορισμούς, στοχεύοντας πλοία που συνδέονταν με την ιρανική οικονομία και μετέφεραν βιομηχανικά υλικά, ηλεκτρονικό εξοπλισμό και άλλα αγαθά διπλής χρήσης. Ο Τραμπ υποστήριξε επανειλημμένα ότι η οικονομική πίεση έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική από τις παρατεταμένες στρατιωτικές εκστρατείες, τονίζοντας ότι έχει περιορίσει σημαντικά τις οικονομικές δυνατότητες της Τεχεράνης.
Η κρίση κλιμακώθηκε όταν αμερικανικό επιθετικό ελικόπτερο Apache κατέπεσε σε ύδατα κοντά στις ακτές του Ομάν κατά τη διάρκεια περιπολίας. Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), τα δύο μέλη του πληρώματος διασώθηκαν περίπου δύο ώρες αργότερα από μη επανδρωμένο πλωτό μέσο του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού και μεταφέρθηκαν σε ασφαλές σημείο σε σταθερή κατάσταση.
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι το ελικόπτερο καταρρίφθηκε από το Ιράν και δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες όφειλαν να απαντήσουν. Παράλληλα, κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι κωλυσιεργούσε σκόπιμα στις διαπραγματεύσεις και δεν προχωρούσε στην ολοκλήρωση μιας συμφωνίας που, σύμφωνα με τον ίδιο, θα ήταν προς όφελός της.
Ως απάντηση, σύμφωνα με τη CENTCOM, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν ιρανικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, σταθμούς ελέγχου εδάφους, θέσεις ραντάρ επιτήρησης, συστήματα επικοινωνιών και άλλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις που θεωρήθηκαν απειλή για αμερικανικές δυνάμεις και διεθνή εμπορικά πλοία στην περιοχή. Σύμφωνα με τον Τραμπ, χρησιμοποιήθηκαν συνολικά σαράντα εννέα πύραυλοι Τόμαχωκ, ενώ αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν επιχειρήσεις εναντίον ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας στη νοτιοδυτική περιοχή του Ιράν.
Πριν από τα πλήγματα, ο υπουργός Πολέμου Πητ Χέγκσεθ είχε δηλώσει ότι το Ιράν εξακολουθούσε να έχει την ευκαιρία να καταλήξει σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά συνέχιζε να καθυστερεί τη διαδικασία. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ουάσιγκτον ήταν έτοιμη να προχωρήσει στα μέτρα που θεωρούσε απαραίτητα για την επίτευξη των στόχων της.
Η απάντηση της Τεχεράνης
Η Τεχεράνη απάντησε εξαπολύοντας επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών βάσεων στην Ιορδανία, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν. Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι στόχευσε συνολικά είκοσι μία εγκαταστάσεις που φιλοξενούσαν αμερικανικά αεροπορικά και ναυτικά μέσα, χαρακτηρίζοντας τις επιθέσεις αντίποινα για τα αμερικανικά πλήγματα στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.
Παράλληλα, οι ιρανικές στρατιωτικές αρχές ανακοίνωσαν ότι θα προχωρήσουν εκ νέου στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, διακόπτοντας τη διέλευση πετρελαιοφόρων και εμπορικών πλοίων από έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους παγκοσμίως. Η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι θα ανοίξει πυρ εναντίον οποιουδήποτε πλοίου επιχειρήσει να περάσει από την περιοχή.
Η CENTCOM, ωστόσο, ανέφερε ότι τα Στενά παρέμεναν ανοικτά και ότι εμπορικά πλοία συνέχιζαν να διέρχονται κανονικά. Η αμερικανική διοίκηση διέψευσε επίσης δημοσιεύματα ιρανικών κρατικών μέσων ενημέρωσης περί πλήγματος εναντίον αμερικανικού πολεμικού πλοίου, τονίζοντας ότι κανένα πολεμικό σκάφος των ΗΠΑ δεν είχε χτυπηθεί.
Καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα επανεξετάσει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον παραβίασε την κατάπαυση πυρός που είχε συμφωνηθεί δύο μήνες νωρίτερα και τόνισε ότι οι πρόσφατες εξελίξεις πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά, καθώς η χρήση βίας υπονομεύει κάθε διπλωματική διαδικασία. Σύμφωνα με τον ίδιο, απαιτείται ένα ελάχιστο επίπεδο συνθηκών προκειμένου να προχωρήσει η διπλωματία.
Από την πλευρά του, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη δεν θα αφήσει αναπάντητη καμία επίθεση ή απειλή και κάλεσε τις ξένες δυνάμεις να αποχωρήσουν από την περιοχή εάν επιθυμούν να παραμείνουν ασφαλείς.
Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε ότι οι αντίπαλοι της χώρας δεν πέτυχαν τους στόχους τους μέσω στρατιωτικής ισχύος και πλέον επιχειρούν να αποδυναμώσουν το Ιράν προκαλώντας εσωτερικά διχασμό. Αναγνώρισε ότι οι κυρώσεις και οι οικονομικοί περιορισμοί έχουν επιβαρύνει σημαντικά τη χώρα, υποστήριξε όμως ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να υποκύψει ούτε σε στρατιωτικές απειλές ούτε σε οικονομικές πιέσεις.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ συνέχισε να υποστηρίζει ότι η αμερικανική πολιτική πίεσης αποδίδει. Σε αναρτήσεις του στο Truth Social ανέφερε ότι το Ιράν έχει ουσιαστικά αποκοπεί από το διεθνές εμπόριο, δεν πραγματοποιεί σχεδόν καμία επιχειρηματική δραστηριότητα και δυσκολεύεται να καλύψει ακόμη και βασικές οικονομικές του υποχρεώσεις. Υποστήριξε επίσης ότι τίποτε δεν περνά χωρίς την έγκριση των Ηνωμένων Πολιτειών, χαρακτηρίζοντας τον αποκλεισμό «ατσάλινο τείχος», αν και σημείωσε ότι εξακολουθούν να εξάγονται σημαντικές ποσότητες πετρελαίου.
Οι εξελίξεις επηρέασαν και τη διεθνή αγορά ενέργειας. Οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ συνέβαλαν στην άνοδο των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, εντείνοντας τις ανησυχίες για τη σταθερότητα του ενεργειακού εφοδιασμού από την περιοχή του Περσικού Κόλπου.
Παρά τη συνεχιζόμενη στρατιωτική αντιπαράθεση, ο Τραμπ υποστήριξε ότι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ζητήσει παρασκηνιακά τον τερματισμό των βομβαρδισμών. Δήλωσε επίσης ότι τα αμερικανικά πλήγματα ενδέχεται σύντομα να περιοριστούν, προειδοποιώντας ωστόσο ότι το Ιράν πρέπει να προχωρήσει γρήγορα σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες εάν θέλει να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση της κρίσης.
Των Tom Ozimek, Joseph Lord και Jack Phillips
Με πληροφορίες από το Reuters
