Το Ιράν ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι εξαπέλυσε σειρά επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, την Ιορδανία και το Ιράκ, λίγες ώρες μετά την ολοκλήρωση της 13ης νύχτας αμερικανικών πληγμάτων. Σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, οι επιχειρήσεις αποσκοπούν στον περιορισμό του ελέγχου που ασκεί η Τεχεράνη στη ναυσιπλοΐα στον πορθμό του Ορμούζ.
Καθώς η σύγκρουση κλιμακώνεται, τα Ηνωμένα Έθνη ζήτησαν στις 24 Ιουλίου την ανάληψη επείγουσας δράσης για τη διάσωση χιλιάδων ναυτικών που παραμένουν εγκλωβισμένοι μέσα και γύρω από τον πορθμό. Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ανέφερε, επικαλούμενη στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού, ότι τουλάχιστον 6.000 ναυτικοί σε περίπου 400 πλοία δεν κατάφεραν να απομακρυνθούν κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας. Ο αριθμός αυτός ενδέχεται να μην περιλαμβάνει όσους βρίσκονται αποκλεισμένοι σε μικρότερα σκάφη στον Περσικό Κόλπο ή δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί.
Ορισμένα πληρώματα εγκαταλείφθηκαν από τους πλοιοκτήτες, χωρίς μέριμνα για τον επαναπατρισμό και την υποστήριξή τους ή για την καταβολή των αποδοχών τους. Από την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου, τουλάχιστον εννέα πλοία με συνολικά 93 μέλη πληρώματος έχουν εγκαταλειφθεί στο Ορμούζ. Ο ΟΗΕ κάλεσε τα εμπλεκόμενα μέρη να εξασφαλίσουν επειγόντως την ασφαλή διέλευση, απομάκρυνση και αποβίβαση των ναυτικών, καθώς και την παράδοση των απαραίτητων εφοδίων.
Τα αμερικανικά πλήγματα και η απάντηση της Τεχεράνης
Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) επιβεβαίωσε στις 23 Ιουλίου ότι οι αμερικανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν για 13η συνεχόμενη ημέρα πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων. Ο τελευταίος γύρος επιθέσεων, ο οποίος ολοκληρώθηκε το βράδυ της Πέμπτης, έπληξε κέντρα στρατιωτικής διοίκησης, εγκαταστάσεις αποθήκευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών, δίκτυα επικοινωνιών, παράκτιες θέσεις επιτήρησης και ναυτικές υποδομές. Ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι επλήγησαν, μεταξύ άλλων, το νησί Κεσμ, το Μπαντάρ Αμπάς, το Ισφαχάν, το Χουζεστάν και η επαρχία Φαρς.
Σύμφωνα με τη CENTCOM, σκοπός της επιχείρησης ήταν να περιοριστεί περαιτέρω η απειλή που συνιστά το Ιράν για τους ναυτικούς και τα εμπορικά πλοία. Η αμερικανική διοίκηση υποστήριξε ότι η διεθνής θαλάσσια οδός παραμένει ανοικτή παρά τις πρόσφατες επιθέσεις των Φρουρών της Επανάστασης και ότι τα εμπορικά πλοία εξακολουθούν να τη διαπλέουν με την υποστήριξη των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Ωστόσο, η κίνηση των δεξαμενόπλοιων παραμένει δραστικά μειωμένη. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, από τις 22 έως τις 24 Ιουλίου διέρχονταν από τον πορθμό μόλις τρία πλοία ημερησίως, έναντι των εκατό διελεύσεων/ημέρα εν καιρώ ειρήνης. Από το Ορμούζ διακινούνταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ως απάντηση στα αμερικανικά πλήγματα, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στην αεροπορική βάση Αλί Αλ Σάλεμ στο Κουβέιτ. Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, οι ιρανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν μη επανδρωμένα αεροσκάφη «υπερβαρέος τύπου» για να πλήξουν μεγάλη αποθήκη πυρομαχικών και καταφύγια αμερικανικού προσωπικού. Δεν κατέστη δυνατό να επαληθευτούν οι ισχυρισμοί ανεξάρτητα, ενώ δεν υπήρξε άμεση επιβεβαίωση από Αμερικανούς ή Κουβεϊτιανούς αξιωματούχους για ζημιές ή θύματα.
Ο τακτικός στρατός του Ιράν ανέφερε ότι επιτέθηκε επίσης σε αποθήκες αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού στην Αλ Αντίρι — ή αλλιώς βάση Καμπ Μπέρινγκ, όπως είναι η επίσημη ονομασία της — στο βόρειο Κουβέιτ, καθώς και σε θέσεις αμερικανικών στρατευμάτων στις βάσεις Καμπ Αρίφτζαν και Καμπ Ντόχα, κοντά στην πόλη του Κουβέιτ.
Στο Μπαχρέιν, οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι κατέστρεψαν το εναπομείναν τμήμα εγκατάστασης, την οποία χαρακτήρισαν κέντρο συλλογής και επεξεργασίας πληροφοριών της αμερικανικής εταιρείας τεχνολογίας Amazon. Η Τεχεράνη ανέφερε ότι η ίδια εγκατάσταση είχε αποτελέσει στόχο και προηγούμενης επιχείρησης, χωρίς ο ισχυρισμός να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές.
Σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ακόμη ότι προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε πύργο επιτήρησης που χρησιμοποιεί ο 5ος Στόλος των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν. Παράλληλα, ο ιρανικός στρατός υποστήριξε ότι έπληξε με μη επανδρωμένα αεροσκάφη αμερικανικές θέσεις στο Μπαχρέιν και την Ιορδανία, μεταξύ των οποίων υπόστεγα αεροσκαφών, εγκαταστάσεις συντήρησης και στρατώνες.
Οι Φρουροί της Επανάστασης ανέφεραν επίσης ότι επιτέθηκαν σε αμερικανικό στρατώνα και μαχητικά αεροσκάφη στην Ιορδανία, καθώς και σε στρατώνα, αερόστατο επιτήρησης και συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot στην Ερμπίλ, στην κουρδική περιοχή του Ιράκ.
Σειρά εκρήξεων ακούστηκε κοντά σε στρατιωτική βάση που φιλοξενεί αμερικανικές δυνάμεις στο αεροδρόμιο της Ερμπίλ. Δημοσιογράφος του Associated Press άκουσε τουλάχιστον επτά εκρήξεις γύρω στις 9:30 π.μ., τοπική ώρα, και είδε στήλες μαύρου καπνού να υψώνονται κοντά στη βάση ή μέσα σε αυτήν. Δεν έγινε αμέσως σαφές τι προκάλεσε τις εκρήξεις ούτε αν η βάση είχε πληγεί απευθείας.
Στο Μπαχρέιν, οι αρχές ενεργοποίησαν δύο φορές τις σειρήνες προειδοποίησης το πρωί της Παρασκευής και κάλεσαν τους κατοίκους να αναζητήσουν καταφύγιο μετά τον εντοπισμό εισερχόμενων βλημάτων. Τα κράτη του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις έχουν δεχθεί επανειλημμένες επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από την έναρξη του τελευταίου κύματος αμερικανικών πληγμάτων.
Σε ανακοίνωση της 24ης Ιουλίου, την οποία μετέδωσε το πρακτορείο ειδήσεων Fars, οι Φρουροί της Επανάστασης κάλεσαν τους πολίτες να παραμένουν σε απόσταση τουλάχιστον 500 μέτρων από τοποθεσίες που χρησιμοποιούνται ως κρυφά ή προσωρινά καταλύματα Αμερικανών στρατιωτών.
Οι αμερικανικές δυνάμεις πλήττουν σχεδόν επί δύο εβδομάδες ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους σε καθημερινή βάση, με την Τεχεράνη να απαντά επιτιθέμενη σε εγκαταστάσεις στον Κόλπο και στην ευρύτερη περιοχή, μεταξύ των οποίων σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής και μονάδες αφαλάτωσης.
Η διαμάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ
Μετά τα αμερικανικά πλήγματα στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη επιχείρησε να περιορίσει τη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, εξαπολύοντας εναντίον τους επιθέσεις με ρουκέτες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η επανάληψη των επιχειρήσεων, που άρχισαν εκ νέου στα τέλη της πρώτης εβδομάδας του Ιουλίου, πυροδοτήθηκε από ιρανικές επιθέσεις σε πλοία, με το καθεστώς να απαιτεί από τα υπόλοιπα σκάφη να χρησιμοποιούν συγκεκριμένες διαδρομές.
Η προκαταρκτική συμφωνία στην οποία κατέληξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν στις 17 Ιουνίου προέβλεπε την απρόσκοπτη διέλευση πλοίων από το Ορμούζ. Περιείχε, ωστόσο, διατύπωση που υποδήλωνε ότι το Ιράν θα μπορούσε να διαχειρίζεται την κυκλοφορία και ενδεχομένως να επιβάλει τέλη στο μέλλον.
Η Τεχεράνη επικαλέστηκε τη συγκεκριμένη διατύπωση, υποστηρίζοντας ότι έχει το δικαίωμα να ελέγχει τον πορθμό και ότι η χρήση εναλλακτικής θαλάσσιας οδού παραβιάζει τη συμφωνία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες απορρίπτουν αυτή την ερμηνεία, επιμένοντας ότι η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ πρέπει να παραμένει ελεύθερη για όλους και χωρίς τέλη διέλευσης, όπως συνέβαινε πριν από την έναρξη του πολέμου.
Ο αμερικανικός στρατός έχει κατά διαστήματα αποκλείσει τα ιρανικά λιμάνια, εμποδίζοντας τα πλοία να κατευθύνονται ή να αναχωρούν από αυτά. Ο πρώτος αποκλεισμός τέθηκε σε εφαρμογή στα μέσα Απριλίου, μετά την ανακοίνωση εκεχειρίας, και ανεστάλη για αρκετές εβδομάδες έπειτα από την υπογραφή του μνημονίου συνεννόησης μεταξύ των δύο χωρών. Επιβλήθηκε εκ νέου στις αρχές Ιουλίου, όταν αναζωπυρώθηκαν οι συγκρούσεις.
Πιέσεις στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας
Η κρίση ενδέχεται να επεκταθεί και πέρα από το Ορμούζ, καθώς οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι της Υεμένης υποστήριξαν ότι έπληξαν τα σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα Encelia και Layla στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι επιθέσεις ενίσχυσαν τους φόβους για ταυτόχρονες διαταραχές στο Ορμούζ και στο Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, πορθμό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν.
Η απειλή για δύο από τα σημαντικότερα περάσματα ενεργειακών προϊόντων στον κόσμο επιβαρύνει περαιτέρω την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν την Παρασκευή, αφού στην προηγούμενη συνεδρίαση είχαν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, παρέμεναν όμως σε τροχιά σημαντικής εβδομαδιαίας ανόδου.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του αργού πετρελαίου Brent υποχώρησαν κατά 3,44 δολάρια, ή 3,4%, στα 97,59 δολάρια το βαρέλι. Ο διεθνής δείκτης αναφοράς είχε κλείσει την Πέμπτη με άνοδο άνω του 7%, ξεπερνώντας τα 100 δολάρια για πρώτη φορά από τον Μάιο. Παρά την υποχώρηση της Παρασκευής, παρέμενε σε τροχιά εβδομαδιαίας ενίσχυσης περίπου 10%.
Οι αναλυτές εμπορευμάτων της ING Γουώρεν Πάττερσον και Εύα Μάνθεϋ εκτίμησαν ότι, εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση, είναι πιθανό οι τιμές του πετρελαίου να κινηθούν υψηλότερα, καθώς οι τελευταίες διαταραχές ενδέχεται να απειλήσουν μεγαλύτερο μέρος της προσφοράς από ό,τι σε οποιαδήποτε προηγούμενη φάση του πολέμου. Σε σημείωμά τους την Πέμπτη, ανέφεραν ότι η πολιτική πίεση προς την κυβέρνηση Τραμπ για αποκλιμάκωση πιθανότατα θα αυξανόταν σημαντικά, εάν η τιμή του Brent πλησίαζε τα 120 δολάρια το βαρέλι.
Των Jack Phillips και Tom Ozimek
Με πληροφορίες από το Reuters
