Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στις 22 Ιουλίου στους εταίρους της Ουάσιγκτον στην Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN) ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν ανοιχτό πνεύμα και είναι πάντοτε πρόθυμες να διαπραγματευτούν με το Ιράν, εφόσον αυτό αντιμετωπίζει σοβαρά την τήρηση των δεσμεύσεών του.
Οι υπουργοί Εξωτερικών των 11 κρατών-μελών της ASEAN και σημαντικών εταίρων της συναντώνται αυτή την εβδομάδα στη Μανίλα, σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας μετά την επανέναρξη της ανοικτής σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Η κατάσταση αυτή έχει εντείνει τις ανησυχίες για τον ενεργειακό εφοδιασμό μέσω του Στενού του Ορμούζ, καθώς και για τον πληθωρισμό και την παγκόσμια ανάπτυξη.
Μιλώντας σε διάσκεψη που ακολούθησε τη σύνοδο των υπουργών, ο Ρούμπιο διαβεβαίωσε τους εταίρους των ΗΠΑ ότι η χώρα του παραμένει σταθερά προσηλωμένη στη διπλωματία, προσθέτοντας ότι αυτό εξακολουθεί να ισχύει και στην περίπτωση του Ιράν. Ανέφερε ότι, μολονότι η Τεχεράνη έχει προσεγγίσει την Ουάσιγκτον τόσο άμεσα όσο και έμμεσα με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας, δεν έχει τηρήσει τις δεσμεύσεις της. Όπως επεσήμανε, το βασικό εμπόδιο για τον τερματισμό της σύγκρουσης είναι ότι η ιρανική ηγεσία έχει δείξει πως δεν αντιμετωπίζει σοβαρά τις συνομιλίες.
Τόνισε ότι, εάν η ιρανική πλευρά είναι σοβαρή, το ίδιο ισχύει και για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εάν, όμως, δεν είναι, η Ουάσιγκτον θα πράξει ό,τι είναι αναγκαίο για να προστατεύσει τη χώρα, τα συμφέροντά της και εκείνα των συμμάχων της. Προειδοποίησε επίσης ότι, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους επιτρέψουν στο ιρανικό καθεστώς να ελέγχει τη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ, θα δημιουργηθεί ένα προηγούμενο βάσει του οποίου ένα κράτος θα μπορεί να αποφασίζει μονομερώς ότι ελέγχει μια διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει τέλος διέλευσης και να ανατινάζει τα πλοία όσων αρνούνται να το καταβάλουν.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, ένα τέτοιο προηγούμενο αναπόφευκτα θα επαναλαμβανόταν και σε άλλα μέρη του κόσμου, μεταξύ των οποίων η Νοτιοανατολική Ασία. Εκεί, το κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας προβάλλει αξιώσεις κυριαρχίας σχεδόν σε ολόκληρη τη Νότια Σινική Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων θαλάσσιων περιοχών που ανήκουν στις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες των Φιλιππίνων, της Μαλαισίας, του Βιετνάμ, του Μπρουνέι και της Ινδονησίας. Υποστήριξε ακόμη ότι, όπως και στην περίπτωση της Κίνας, το Ιράν δεν διαθέτει κανέναν υφιστάμενο νομικό μηχανισμό βάσει του διεθνούς δικαίου για την προώθηση των αξιώσεών του.
Εντάσεις στις θαλάσσιες οδούς
Τα κράτη-μέλη της ASEAN συναντήθηκαν στις Φιλιππίνες στις 21 Ιουλίου. Οι υπουργοί Εξωτερικών τους εξέφρασαν βαθιά ανησυχία τόσο για τις συνέπειες της διατάραξης της διέλευσης μέσω καίριων θαλάσσιων εμπορικών οδών στη Μέση Ανατολή όσο και για τις αμφισβητούμενες εδαφικές διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Στη σύνοδο συμμετείχαν τα 11 κράτη-μέλη της ASEAN: το Μπρουνέι, η Καμπότζη, η Ινδονησία, το Λάος, η Μαλαισία, η Μιανμάρ, οι Φιλιππίνες, η Σιγκαπούρη, η Ταϊλάνδη, το Ανατολικό Τιμόρ και το Βιετνάμ. Στις συναφείς συναντήσεις που διεξάγονται αυτή την εβδομάδα στη Μανίλα συμμετέχουν επίσης οι εξωτερικοί εταίροι της ASEAN, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Κίνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Νέα Ζηλανδία, η Ρωσία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Στις 20 Ιουλίου, οι προσκείμενοι στο Ιράν Χούθι της Υεμένης κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας, ανοίγοντας ενδεχομένως ένα νέο μέτωπο στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Την ίδια ημέρα, η Κίνα και οι Φιλιππίνες ενεπλάκησαν σε αντιπαράθεση έπειτα από ακόμη μία βίαιη σύγκρουση στην αποκλειστική οικονομική ζώνη των Φιλιππίνων, κατά την οποία ένας Φιλιππινέζος ναύτης τραυματίστηκε από μέλη της κινεζικής ακτοφυλακής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλεσαν το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας να τερματίσει την «αποσταθεροποιητική συμπεριφορά» του έναντι των Φιλιππίνων στη Νότια Σινική Θάλασσα.
Οι υπουργοί της ASEAN αναφέρθηκαν στην επιθετικότητα της Κίνας σε κοινή δήλωσή τους, εκφράζοντας βαθιά ανησυχία για το γεγονός ότι οι εξελίξεις αυτές υπονομεύουν σοβαρά τις συνεχιζόμενες προσπάθειες σημαντικών μεσολαβητών και περιορίζουν τις προοπτικές ειρηνικής επίλυσης μέσω του διαλόγου και της διπλωματίας. Επαναβεβαίωσαν επίσης τη σημασία της διατήρησης της ασφάλειας στη θάλασσα, καθώς και της προάσπισης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και των υπερπτήσεων πάνω από στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και ιδίως με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982.
Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών, Γουάνγκ Γι, αναφέρθηκε στη σύγκρουση της 20ής Ιουλίου κατά τις συνομιλίες που είχε την επομένη με τον γενικό γραμματέα της ASEAN, Κάο Κιμ Χορν. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Πεκίνου για τη συνάντηση, υποστήριξε ότι ορισμένα στοιχεία του μηχανισμού ασφαλείας των Φιλιππίνων είχαν προβεί σκοπίμως σε προκλήσεις και είχαν προκαλέσει επεισόδια στη θάλασσα.
Οι εντάσεις μεταξύ των Φιλιππίνων και της Κίνας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς το Πεκίνο εξακολουθεί να διεκδικεί νησιά και γεωγραφικούς σχηματισμούς στη Νότια Σινική Θάλασσα — αξιώσεις που θεωρούνται ευρέως παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου. Ως αποτέλεσμα, ο πρόεδρος των Φιλιππίνων, Φέρντιναντ Μάρκος, έχει επιδιώξει στενότερους αμυντικούς δεσμούς με την Ουάσιγκτον και έχει διευρύνει τις σχέσεις ασφαλείας της χώρας του με την Αυστραλία και την Ιαπωνία.
Σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο Inquirer.net ενόψει της συνόδου, ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να στηρίξουν τη Νοτιοανατολική Ασία ως μια περιοχή που καθορίζει η ίδια το μέλλον της. Εξέφρασε την κοινή ανησυχία των Ηνωμένων Πολιτειών και των εταίρων τους στην ASEAN ότι, εάν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στις θαλάσσιες οδούς της περιοχής διαταραχθεί από μια δύναμη πρόθυμη να χρησιμοποιήσει το εμπόριο ως γεωπολιτικό όπλο, όλοι θα βρεθούν αντιμέτωποι με σοβαρές νέες απειλές για την κυριαρχία, την ασφάλεια και το οικονομικό τους μέλλον.
Ο Ρούμπιο έγραψε ότι, με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την απόφαση του Διαιτητικού Δικαστηρίου του 2016 για τη Νότια Σινική Θάλασσα, η οποία δικαίωσε τις Φιλιππίνες έναντι των κινεζικών αξιώσεων, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν τον ενεργό ρόλο τους στην αποτροπή συγκρούσεων και στην προστασία των κυριαρχικών συμφερόντων στην περιοχή. Τόνισε ότι η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα νόμιμα δικαιώματα στη θάλασσα και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και ότι θα τηρήσει τις υποχρεώσεις της έναντι των Φιλιππίνων και των άλλων συμμάχων της, καθώς εκείνοι αντιμετωπίζουν νέες απειλές και απόπειρες εξαναγκασμού κατά των κοινών τους συμφερόντων.
Δεύτερο μέτωπο στη Μέση Ανατολή
Μετά την απειλή των Χούθι στις 20 Ιουλίου, τρία πετρελαιοφόρα που μετέφεραν σαουδαραβικό αργό πετρέλαιο προς την Κίνα και την Ινδία άλλαξαν πορεία στην Ερυθρά Θάλασσα στις 21 Ιουλίου. Κατευθύνθηκαν προς τη Διώρυγα του Σουέζ, αντί να διακινδυνεύσουν τη διέλευση κοντά στις ακτές της Υεμένης, στην είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.
Οι Χούθι έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως επίσης από τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Μαλαισία, το Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και άλλες χώρες.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι οι Χούθι δεν έχουν ακόμη αποκλείσει το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, το στενό που οδηγεί στην Ερυθρά Θάλασσα, και απείλησε ότι θα αναλάβει δράση εναντίον τους εάν το πράξουν. Όπως ανέφερε, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί μέχρι στιγμής και, εάν συμβεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα το αντιμετωπίσουν.
Καθώς το Ιράν περιορίζει ήδη τη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα έχει χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική οδός για τη μεταφορά εκατομμυρίων βαρελιών σαουδαραβικού πετρελαίου ημερησίως προς τις διεθνείς αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν περαιτέρω άνοδο στις ασιατικές συναλλαγές στις 22 Ιουλίου, αφού είχαν αυξηθεί κατά περισσότερο από 2% την προηγουμένη, μετά τις απειλές των Χούθι. Η τιμή του αργού πετρελαίου Brent παρέμενε πάνω από τα 91 δολάρια το βαρέλι, ενώ η τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ είχε επανέλθει σε επίπεδα άνω των 4 δολαρίων το γαλόνι.
Πρόταση κατάπαυσης του πυρός
Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, επιβεβαίωσε στις 20 Ιουλίου ότι η Τεχεράνη είχε λάβει προτάσεις από αρκετούς μεσολαβητές που επιδιώκουν την αποκλιμάκωση των εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η δήλωση έγινε σε απάντηση σε ερωτήσεις δημοσιογράφων σχετικά με τις νέες πρωτοβουλίες του Κατάρ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται μια ενδεχόμενη δεκαήμερη κατάπαυση του πυρός.
Ο Μπαγαΐ ανέφερε ότι οι διπλωματικές προσπάθειες συνεχίζονται παράλληλα με τη στρατιωτική αντίδραση του Ιράν και ότι οι μεσολαβητές εργάζονται για να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση. Επιβεβαίωσε ότι οι προτάσεις που υποβλήθηκαν μέσω μεσολαβητών είχαν διαβιβαστεί και παραληφθεί από την ιρανική πλευρά, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι δεν επιθυμούσε, στο παρόν στάδιο, να αναφερθεί στις λεπτομέρειές τους.
Ο Τραμπ κήρυξε στις 8 Ιουλίου τη λήξη της κατάπαυσης του πυρός, χαρακτηρίζοντας τις συμφωνίες με το Ιράν «χάσιμο χρόνου». Υποστήριξε ότι οι Ιρανοί είναι ψεύτες, αφήνοντας παράλληλα ανοικτό το ενδεχόμενο περαιτέρω συνομιλιών.
Στις 20 Ιουλίου, ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε να πλήξει την ιρανική πυρηνική εγκατάσταση στο όρος Πίκαξ. Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το εάν το Ιράν είχε μεταφέρει εκεί τις συσκευές φυγοκέντρησης, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν μπορούσε να κάνει τίποτε για να αποτρέψει ένα τέτοιο πλήγμα. Πρόσθεσε ότι, υπό κανονικές συνθήκες, δεν θα προέβαινε σε μια τέτοια δήλωση και ότι, εάν θεωρούσε πως το Ιράν μπορούσε να αντιδράσει, δεν θα την έκανε ποτέ. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η περιοχή επρόκειτο να πληγεί πολύ σύντομα και με μεγάλη σφοδρότητα.
Η κεντρική στρατιωτική διοίκηση Χατάμ Αλ Ανμπίγια του Ιράν απάντησε προειδοποιώντας ότι μια επίθεση στην εγκατάσταση θα συνιστούσε σημαντική κλιμάκωση. Σε ανακοίνωσή της, την οποία μετέδωσε το κρατικό ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, ανέφερε ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, όλες οι αμερικανικές υποδομές και δυνάμεις, καθώς και εκείνες των συμμάχων και των υποστηρικτών των ΗΠΑ, θα αποτελούσαν στόχο αποφασιστικού πλήγματος από τις Ένοπλες Δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Epoch Magazine ότι εκτιμούν πως η ιρανική προειδοποίηση απευθυνόταν και στο Ισραήλ και ότι η ισραηλινή κυβέρνηση προετοιμαζόταν για το ενδεχόμενο να χρειαστεί να συμμετάσχει στην επιχείρηση, εάν ο Τραμπ πραγματοποιούσε τα πλήγματα. Ανέφεραν ότι το Ισραήλ ενεργεί με μεγάλη προσοχή, ώστε να μην κατηγορηθεί ότι ωθεί τον Αμερικανό πρόεδρο σε έναν ευρύτερο πόλεμο, προσθέτοντας ότι, εάν το Ιράν επιτεθεί πρώτο, θα απαντήσει σε ευρεία κλίμακα και θα αξιοποιήσει πλήρως τις στρατιωτικές επιλογές που έχει στη διάθεσή του.
Σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους, το Κατάρ ηγείται της πρωτοβουλίας για τη δεκαήμερη κατάπαυση του πυρός, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη ενισχύσει τις στρατιωτικές προετοιμασίες τους στην περιοχή.
Της Melanie Sun
Με τη συμβολή των Jack Phillips και Tom Ozimek και πληροφορίες από το Reuters
