Για χρόνια, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (ΠΟΦ) προωθούσε συζητήσεις γύρω από τον παγκόσμιο οικονομικό συντονισμό και τη διακυβέρνηση, μια προσέγγιση που συχνά συνδέεται με πρωτοβουλίες όπως η «Μεγάλη Επανεκκίνηση» (Great Reset), μια έννοια που εισήγαγε ο ιδρυτής του ΠΟΦ, Κλάους Σβαμπ.
Ωστόσο, στη φετινή συνάντηση στο Νταβός της Ελβετίας, δόθηκε μεγαλύτερη έμφαση στον διάλογο και τον έλεγχο των υφιστάμενων παραδοχών παρά στην παρουσίαση ενός ενιαίου οράματος, ενώ υπήρξε αμφισβήτηση εννοιών που συζητούνταν παραδοσιακά μεταξύ πολιτικών και επιχειρηματιών, όπως ο «καπιταλισμός των ενδιαφερόμενων μερών» (stakeholder capitalism).
Ακολουθούν έξι βασικά συμπεράσματα από τις συναντήσεις του Νταβός το 2026.
1. Το Net Zero συναντά τη βιομηχανική πραγματικότητα
Παρά το γεγονός ότι σε πολλές συνεδρίες δόθηκε έμφαση στον φερόμενο κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής, όπως γινόταν εδώ και χρόνια στο φόρουμ, υπήρξαν και συζητήσεις οι οποίες επικεντρώθηκαν σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και στρατηγικής εξάρτησης.
Ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, Χάουαρντ Λούτνικ, δήλωσε ότι ο στόχος απανθρακοποίησης της Ευρώπης τείνει να αυξήσει την εξάρτηση από εχθρικά έθνη, όπως η Κίνα. «Δεν πρέπει να εξαρτάστε από κανένα άλλο έθνος για ό,τι είναι θεμελιώδες για την κυριαρχία σας», τόνισε.
Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί για το κλίμα είναι από τους πιο αυστηρούς, και παράλληλα η ΕΕ έχει μεταφέρει στο εξωτερικό μεγάλο μέρος της βιομηχανικής βάσης που απαιτείται για την ενεργειακή μετάβαση, με αποτέλεσμα να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα για τις μπαταρίες, τα σπάνια μέταλλα και τα κρίσιμα ορυκτά.
«Γιατί η Ευρώπη να συμφωνήσει να έχει μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών το 2030, όταν δεν κατασκευάζει μπαταρίες;» είπε χαρακτηριστικά ο Λούτνικ. «Επομένως, επιλέγοντας το ‘2030’, αποφασίζουν να υποταχθούν στην Κίνα, η οποία κατασκευάζει τις μπαταρίες. Γιατί να το κάνουν αυτό;»
Σύμφωνα με τον Βιμάλ Καπούρ (Vimal Kapur), διευθύνοντα σύμβουλο της Honeywell, ενός μεγάλου αμερικανικού βιομηχανικού και τεχνολογικού ομίλου που προμηθεύει κρίσιμα συστήματα για την αεροδιαστημική, την ενέργεια, τη μεταποίηση και τη βαριά βιομηχανία σε όλο τον κόσμο, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από μόνες τους δεν μπορούν επί του παρόντος να καλύψουν τις υψηλές ενεργειακές απαιτήσεις για την παραγωγή τσιμέντου ή χάλυβα.
«Είναι πολύ ενεργοβόρες […] Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παραμένουν στο ‘μείγμα’, αλλά δεν μπορούν να παράγουν την ποσότητα ενέργειας που χρειάζεται για την κατασκευή των υποδομών του κόσμου μας».
2. Το τέλος των κανόνων και της παλιάς τάξης πραγμάτων
Ο Καναδός πρωθυπουργός, Μαρκ Κάρνεϋ, στην ομιλία του κήρυξε το τέλος της «διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες». «Η παλιά τάξη δεν επιστρέφει. Δεν πρέπει να τη θρηνούμε», δήλωσε, παροτρύνοντας τις μεσαίες δυνάμεις να συσπειρωθούν, ώστε να μπορέσουν να δημιουργήσουν κάτι καλύτερο και ισχυρότερο.
Από την πλευρά του, ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν μίλησε για εμπορικές εντάσεις με τις ΗΠΑ, κατηγορώντας τες ότι στοχεύουν ανοιχτά στην αποδυνάμωση και την υποταγή της Ευρώπης.
3. Σιγή για τη «Μεγάλη Επανεκκίνηση»
Χαρακτηριστική ήταν η απουσία του ιδρυτή του ΠΟΦ και συγγραφέα του βιβλίου «COVID-19: Η μεγάλη επανεκκίνηση» («COVID-19: The Great Reset», εκδ. ΠΟΦ, 2020), ο οποίος παραιτήθηκε πέρυσι από τη θέση του προέδρου και απείχε για πρώτη φορά στην 55ετή ιστορία του θεσμού. Στο βιβλίο του, ο Κλάους Σβαμπ προτρέπει τις ελίτ να «πατήσουν το κουμπί επανεκκίνησης του καπιταλισμού».
Κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων της πανδημίας, ο όρος «Μεγάλη Επανεκκίνηση» (Great Reset) έγινε συνώνυμος με τις εκκλήσεις για αξιοποίηση της κρίσης με σκοπό την αναδιάρθρωση των οικονομιών και των κοινωνικών συστημάτων, με το σύνθημα «να ξαναχτίσουμε καλύτερα» (build back better). Οι υποστηρικτές της ιδέας τη θεωρούσαν θετική μεταρρύθμιση και ευπρόσδεκτη πρόοδο της «κοινωνικής δικαιοσύνης», ενώ οι επικριτές της την έβλεπαν ως κοινωνική μηχανική που προωθούσε η ελίτ και υπερβάλλοντα κυβερνητικό παρεμβατισμό.
Ο Σβαμπ είχε εισάγει επίσης, το 1971, και τον όρο «καπιταλισμός των ενδιαφερομένων μερών», για να περιγράψει έναν καπιταλισμό στον οποίο οι εταιρείες «δεν βελτιστοποιούν μόνο τα βραχυπρόθεσμα κέρδη για τους μετόχους, αλλά επιδιώκουν τη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις ανάγκες όλων των ενδιαφερομένων μερών και της κοινωνίας στο σύνολό της». Σύμφωνα με το ΠΟΦ, ως ενδιαφερόμενα μέρη εννοούνται όλοι όσοι έχουν συμφέρον στην επιτυχία μιας επιχείρησης, διευρύνοντας σημαντικά το φάσμα των φωνών που μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις μιας εταιρείας. Αυτό οδήγησε τις εταιρείες να ορίσουν και στόχους «διακυβέρνησης, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς», παράλληλα με τα κέρδη των μετόχων. Οι πολέμιοι της ιδέας τη χαρακτήρισαν ως μια μορφή «καταστροφικής εταιρειοκρατίας», λέγοντας ότι θολώνει τα όρια μεταξύ επιχειρήσεων και κράτους.
4. Αντι-παγκοσμιοποιητική πρόκληση
Ο πρόεδρος της Αργεντινής, Χαβιέ Μιλέι, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του σοσιαλισμού, περιγράφοντας το 2026 ως έτος παγκόσμιας «αφύπνισης» προς τις αρχές της ελεύθερης αγοράς. «Ο κόσμος άρχισε να ξυπνά», δήλωσε ο Μιλέι.
Σε μια ειδική ομιλία του, στο περσινό ΠΟΦ, ο πρόεδρος της Αργεντινής είχε πει στο ακροατήριο: «Μην εκφοβίζεστε από την πολιτική κάστα ή από τα παράσιτα που ζουν από το κράτος». Φέτος, προχώρησε ακόμη πιο μακριά, καταδικάζοντας τον σοσιαλισμό και την απώλεια της ελευθερίας στη Δύση.
«Έχουμε ένα καλύτερο μέλλον μπροστά μας, αλλά αυτό το καλύτερο μέλλον υπάρχει μόνο αν επιστρέψουμε στις ρίζες της Δύσης, που σημαίνει επιστροφή στις ιδέες της ελευθερίας», τόνισε.
5. Ο κόσμος «δεν είναι ένα άνετο μέρος»
Φέτος στο Νταβός επικράτησε μια πιο σοβαρή ατμόσφαιρα, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις κυριάρχησαν στις εργασίες, με τον Γερμανό καγκελάριο Φρήντριχ Μερτς να αναφέρεται στην ανάγκη οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος: «Αυτός ο νέος κόσμος των μεγάλων δυνάμεων χτίζεται πάνω στη δύναμη, στην ισχύ και, όταν χρειάζεται, στη βία. Δεν είναι ένα φιλόξενο μέρος».
Αναφερόμενος στις μακροχρόνιες διαρθρωτικές οικονομικές αδυναμίες της χώρας του και της ΕΕ, είπε: «Τόσο η Γερμανία όσο και η Ευρώπη έχουν σπαταλήσει ένα απίστευτο δυναμικό ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια, καθυστερώντας τις μεταρρυθμίσεις και περιορίζοντας άσκοπα και υπερβολικά τις επιχειρηματικές ελευθερίες και την προσωπική ευθύνη. […] Η ενιαία αγορά δημιουργήθηκε κάποτε με σκοπό να αποτελέσει τον πιο ανταγωνιστικό οικονομικό χώρο στον κόσμο, αλλά αντίθετα, έχουμε καταστεί παγκόσμιοι πρωταθλητές στην υπερβολική ρύθμιση. Αυτό πρέπει να σταματήσει».
6. Ο Τραμπ κυριαρχεί
Η παρουσία και η ατζέντα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επισκίασαν πολλές από τις παραδοσιακές οικονομικές συζητήσεις του φόρουμ. Από την απαίτηση για διαπραγματεύσεις σχετικά με τη Γροιλανδία έως το Συμβούλιο για τη Γάζα, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι «οι ΗΠΑ είναι η οικονομική μηχανή του πλανήτη, και όταν η Αμερική ακμάζει, ολόκληρος ο κόσμος ακμάζει».
Αναφερόμενος στην Ευρώπη, επέκρινε την πολιτική που ακολουθεί η Ένωση, χαρακτηρίζοντάς την αυτοκαταστροφική, και παρότρυνε τους Ευρωπαίους να προβούν σε διαρθρωτικές αλλαγές: «Θέματα όπως η ενέργεια, το εμπόριο, η μετανάστευση και η οικονομική ανάπτυξη αποτελούν κεντρικά ζητήματα για όποιον θέλει να δει μια ισχυρή και ενωμένη Δύση. Η Ευρώπη και αυτές οι χώρες πρέπει να κάνουν το καθήκον τους. Πρέπει να ξεφύγουν από την κουλτούρα που έχουν δημιουργήσει τα τελευταία δέκα χρόνια. Είναι φρικτό αυτό που κάνουν στον εαυτό τους. Καταστρέφουν τον εαυτό τους».
«Θέλουμε ισχυρούς συμμάχους, όχι αδύναμους. Θέλουμε η Ευρώπη να είναι ισχυρή», υπογράμμισε.
