Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) άσκησε έντονη κριτική στο μοντέλο ανάπτυξης με κρατική καθοδήγηση της Κίνας, προειδοποιώντας ότι οι βαριές βιομηχανικές επιδοτήσεις, οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται με χρέος και η ασθενής εγχώρια ζήτηση στρεβλώνουν την οικονομία στο εσωτερικό και προκαλούν επιζήμιες επιπτώσεις στο εξωτερικό.
Σε έκθεση στις 18 Φεβρουαρίου, μετά την ολοκλήρωση της πιο πρόσφατης αξιολόγησης του ΔΝΤ στο πλαίσιο του Άρθρου IV για την Κίνα και τις οικονομικές της πολιτικές, αναλυτές του Ταμείου εκτίμησαν ότι το Πεκίνο, έως το 2023, δαπανούσε περίπου το 4% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) για να επιδοτεί βασικούς κλάδους και ότι το ποσοστό αυτό παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερό τα τελευταία χρόνια. Η έκθεση ανέφερε ότι οι βιομηχανικές πολιτικές της Κίνας δημιουργούν διεθνείς επιπτώσεις και πιέσεις, ενώ σημείωσε επίσης ότι υπάρχει έλλειψη επίσημων πληροφοριών για την κλίμακα της στήριξης μέσω βιομηχανικής πολιτικής.
Το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, επικαλούμενο μελέτη του 2025, εκτίμησε ότι «τομείς προτεραιότητας», κυρίως στην υψηλής τεχνολογίας μεταποίηση, λαμβάνουν σημαντικές επιδοτήσεις με τη μορφή κρατικών επιχορηγήσεων, φορολογικών ελαφρύνσεων, φθηνότερου δανεισμού και επιδοτούμενης γης από το κράτος.
Το ΔΝΤ συνέστησε η Κίνα να περιορίσει αυτό που χαρακτήρισε «αδικαιολόγητη στήριξη βιομηχανικής πολιτικής», υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα μείωνε το δημοσιονομικό κόστος, θα βελτίωνε την παραγωγικότητα και θα περιόριζε τις εξωτερικές ανισορροπίες. Ειδικότερα, ανέφερε ότι το Πεκίνο θα έπρεπε να μειώσει κατά το ήμισυ την κρατική στήριξη προς την εγχώρια βιομηχανία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η αδύναμη εγχώρια ζήτηση έχει καταστήσει την Κίνα περισσότερο εξαρτημένη από τις εξαγωγές μεταποιημένων προϊόντων ως πηγή ανάπτυξης.
Τα υψηλότερα καθαρά επίπεδα εξαγωγών έχουν οδηγήσει και στην εμφάνιση εξωτερικών ανισορροπιών, με δυσμενείς επιπτώσεις για τους εμπορικούς εταίρους, και ότι το μεγάλο μέγεθος της κινεζικής οικονομίας και η εντεινόμενη παγκόσμια εμπορική ένταση καθιστούν τη στήριξη στην εξαγωγική δραστηριότητα λιγότερο βιώσιμη για τη διατήρηση ισχυρής ανάπτυξης στο μέλλον.
Ασκώντας κριτική στις κρατικοκαθοδηγούμενες και χρηματοδοτούμενες με χρέος επενδύσεις, καθώς και στην υπερβολική στήριξη μέσω βιομηχανικής πολιτικής, το ΔΝΤ ανέφερε ότι «υπέρτατη προτεραιότητα» θα έπρεπε να είναι η μετάβαση της χώρας σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που στηρίζεται στην κατανάλωση και κάλεσε για μια «συνολική και πιο αποφασιστική ανταπόκριση» που θα συνδυάζει δημοσιονομική στήριξη με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Τόνισε ότι ένα τέτοιο πακέτο πολιτικών θα αντιμετώπιζε τις εσωτερικές ανισορροπίες της Κίνας και ταυτόχρονα θα μείωνε τις εξωτερικές ανισορροπίες.
Μεταξύ των ευρύτερων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που πρότεινε το ΔΝΤ περιλαμβάνονται η μείωση των επενδύσεων εκτός προϋπολογισμού μέσω οχημάτων χρηματοδότησης της τοπικής αυτοδιοίκησης και ο περιορισμός της συσσώρευσης χρέους. Χωρίς πιο αποφασιστικές μεταρρυθμίσεις, ανέφερε το Ταμείο, η Κίνα κινδυνεύει να αντιμετωπίσει βραδύτερη ανάπτυξη, επίμονο αποπληθωρισμό και αυξανόμενες χρηματοπιστωτικές ευπάθειες.
Αντιπαράθεση για το μέγεθος των ανισορροπιών
Ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η εκτίμηση του ΔΝΤ ενδέχεται να υποτιμά την κλίμακα της στήριξης προς τις εγχώριες βιομηχανίες. Ο Μάικλ Πέττις (Michael Pettis), ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Endowment for International Peace (Ίδρυμα Κάρνεγκι για τη Διεθνή Ειρήνη), ανέφερε ότι οι άμεσες επιδοτήσεις αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μέρος των ανισορροπιών που επηρεάζουν την κινεζική οικονομία.
Σε ανάρτησή του στις 19 Φεβρουαρίου στην πλατφόρμα X, ο Πέττις έγραψε ότι αυτή ήταν μια αρχή, αλλά οριακά, αναφερόμενος στη σύσταση του ΔΝΤ να μειώσει το Πεκίνο τις κρατικές επιδοτήσεις προς τους εγχώριους μεταποιητές κατά περίπου 2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Κατά τον Πέττις, η Κίνα δαπανά πολύ περισσότερο από το 4% του ΑΕΠ για να επιδοτεί κρίσιμους μεταποιητικούς τομείς, όχι μόνο μέσω άμεσων επιδοτήσεων της κεντρικής κυβέρνησης, αλλά και μέσω επιδοτήσεων των τοπικών αρχών και κυρίως μέσω έμμεσων επιδοτήσεων.
Ο Πέττις παρέπεμψε σε αυτό που περιέγραψε ως έμμεσες μεταβιβάσεις από τα νοικοκυριά προς τους παραγωγούς, μεταξύ των οποίων ένα νόμισμα που είναι υποτιμημένο. Οι σημαντικότερες από αυτές τις έμμεσες επιδοτήσεις είναι το υποτιμημένο νόμισμα, το χαμηλό κόστος χρηματοδότησης και διάφοροι περιορισμοί στην αγορά εργασίας, και οι τρεις περιπτώσεις συνιστούν μεταβιβάσεις από τα νοικοκυριά, ως καθαρούς εισαγωγείς, καθαρούς αποταμιευτές και εργαζομένους, προς τους μεταποιητές. Πρόσθεσε ότι η μείωση των επιδοτήσεων της κεντρικής κυβέρνησης κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες θα είχε περιορισμένο αντίκτυπο, αν παρέμεναν σε ισχύ οι ευρύτερες μακροοικονομικές ανισορροπίες.
Επικαλούμενος το πώς, όπως ανέφερε, θα το διατύπωνε ο Τζον Μέιναρντ Κέυνς ήδη από το 1944, ο Πέττις έγραψε ότι αυτό που έχει σημασία είναι οι ανισορροπίες που προκύπτουν, όχι τα επιμέρους συστατικά τους, και ότι μια σταδιακή προσέγγιση στις εμπορικές ανισορροπίες είναι χάσιμο χρόνου, ενώ μόνο μια συστημική προσέγγιση έχει νόημα.
Ερωτήματα για την πολιτική συναλλαγματικής ισοτιμίας
Η έκθεση του ΔΝΤ αναφέρθηκε επίσης στη δυναμική της συναλλαγματικής ισοτιμίας, σημειώνοντας ότι ο χαμηλός εγχώριος πληθωρισμός έχει συμβάλει στην πραγματική υποτίμηση του κινεζικού γουάν.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η προσέγγιση του ΔΝΤ ως προς τη διαχείριση της συναλλαγματικής ισοτιμίας από την Κίνα ήταν ελλιπής. Ο Μπραντ Σέτσερ (Brad Setser), ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations (Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων), ανέφερε σε ανάρτηση στην πλατφόρμα X ότι η ανάλυση του ΔΝΤ δεν αντιμετώπισε επαρκώς τον ρόλο των κρατικών τραπεζών στις πράξεις συναλλάγματος ή το ενδεχόμενο έμμεσης παρέμβασης. Σε άλλο μήνυμα, πρόσθεσε ότι δεν είναι πειστικό να αγνοείται μια τέτοια έμμεση παρέμβαση.
Ο Σέτσερ ανέφερε ότι η Κίνα μπορεί και πράγματι στοχεύει τη συναλλαγματική της ισοτιμία και ότι το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της ενδέχεται να υποτιμάται τουλάχιστον κατά μία ποσοστιαία μονάδα, λόγω αλλαγών στη μεθοδολογία του ισοζυγίου πληρωμών που εισήχθησαν το 2022 και, όπως υποστήριξε, δεν αποτυπώνουν με ακρίβεια το επενδυτικό εισόδημα.
Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ δεν έχει χαρακτηρίσει την Κίνα ως χειραγωγό νομίσματος, αλλά έχει εκφράσει ανησυχίες για την έλλειψη διαφάνειας στις πολιτικές του Πεκίνου για τη συναλλαγματική ισοτιμία. Στην πιο πρόσφατη έκθεσή του για τις πολιτικές συναλλάγματος, το υπουργείο ανέφερε ότι η Κίνα ξεχωρίζει μεταξύ των μεγάλων εμπορικών εταίρων λόγω της έλλειψης σαφήνειας στις νομισματικές πρακτικές και σημείωσε ότι το γουάν φαίνεται σημαντικά υποτιμημένο σε σχέση με τα θεμελιώδη μεγέθη.
Ανέφερε επίσης, σε δήλωση που δόθηκε στη δημοσιότητα μαζί με την έκθεση, ότι δεδομένων των εξαιρετικά μεγάλων και αυξανόμενων εξωτερικών πλεονασμάτων της Κίνας και της σημαντικά υποτιμημένης συναλλαγματικής ισοτιμίας της, είναι σημαντικό οι κινεζικές αρχές να επιτρέψουν στη συναλλαγματική ισοτιμία του γουάν να ενισχυθεί έγκαιρα και με ομαλό τρόπο, σύμφωνα με τις πιέσεις της αγοράς και τα μακροοικονομικά θεμελιώδη μεγέθη.
Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει τοποθετήσει την Κίνα στη λίστα παρακολούθησης των μεγάλων εμπορικών εταίρων, των οποίων οι νομισματικές πρακτικές και οι μακροοικονομικές πολιτικές πρέπει να εξετάζονται στενά.
