Στις αρχές Φεβρουαρίου 2026 άνοιξε επίσημα ο κύκλος συζήτησης για νέα συνταγματική αναθεώρηση στην Ελλάδα, με την κυβέρνηση να θέτει ως στόχο ένα «πακέτο» θεσμικών αλλαγών που — κατά την επιχειρηματολογία της — θα εκσυγχρονίσει τη λειτουργία του κράτους και θα ενισχύσει τη λογοδοσία. Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στη φάση προετοιμασίας και διαμόρφωσης προτάσεων, με το πολιτικό σύστημα να προεξοφλεί ότι οι κρίσιμες αποφάσεις θα κριθούν από τις απαιτούμενες αυξημένες πλειοψηφίες.
Στον πυρήνα των αλλαγών που έχουν τεθεί στο τραπέζι βρίσκονται τέσσερις βασικοί άξονες. Πρώτον, το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη υπουργών, όπου συζητείται αναθεώρηση του ειδικού καθεστώτος που ισχύει σήμερα, με κατεύθυνση να περιοριστεί η θεσμική «ασπίδα» και να ενισχυθεί η συμμετοχή τακτικών δικαστικών λειτουργών στη διερεύνηση υποθέσεων. Δεύτερον, το άρθρο 103 για τη μονιμότητα στο Δημόσιο, με προτάσεις που συνδέουν την υπηρεσιακή κατάσταση των δημοσίων υπαλλήλων με αξιολόγηση και πειθαρχικούς μηχανισμούς, μεταβάλλοντας τον τρόπο που κατοχυρώνεται συνταγματικά η υπηρεσιακή ασφάλεια. Τρίτον, το άρθρο 16 για την ανώτατη εκπαίδευση, με την προοπτική αναθεώρησης που θα επιτρέπει τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Τέταρτον, προβλέπονται θεσμικές ρυθμίσεις για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, με πρόταση να εξεταστεί μια ενιαία εξαετής θητεία, καθώς και παρεμβάσεις που αφορούν τη Δικαιοσύνη, κυρίως στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, με στόχο — όπως διατυπώνεται — να ενισχυθούν οι εγγυήσεις ανεξαρτησίας.
Παράλληλα, έχει τεθεί στη δημόσια συζήτηση και η ιδέα δημοσιονομικών «κανόνων» σε συνταγματικό επίπεδο, δηλαδή ρυθμίσεων που θα λειτουργούν ως πρόσθετες δικλίδες για τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών. Το κατά πόσο αυτό θα αποκρυσταλλωθεί σε συγκεκριμένη αναθεωρητική πρόταση παραμένει ανοικτό.
Οι αντιδράσεις εκτός κοινοβουλίου έχουν ήδη καταγραφεί, ιδίως σε δύο πεδία. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, πανεπιστημιακοί φορείς επισημαίνουν ότι η αναθεώρηση του άρθρου 16 δεν απαντά από μόνη της στα χρόνια ζητήματα χρηματοδότησης, στελέχωσης και ποιότητας, ζητώντας να δοθεί προτεραιότητα στην ενίσχυση των δημόσιων ΑΕΙ. Στο Δημόσιο, συνδικαλιστικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι τυχόν μεταβολή της συνταγματικής κατοχύρωσης της μονιμότητας μπορεί να επηρεάσει την υπηρεσιακή ανεξαρτησία και να ανοίξει πεδίο αυθαίρετων παρεμβάσεων, ζητώντας σαφείς εγγυήσεις αντικειμενικής αξιολόγησης. Από την πλευρά της νομικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, προβάλλεται σταθερά η ανάγκη οι αλλαγές να γίνουν με προσοχή, σαφήνεια και ευρεία συναίνεση, ώστε να μην υπονομευθεί η θεσμική ισορροπία που υπηρετεί το Σύνταγμα.
Ως προς το χρονοδιάγραμμα, το επόμενο διάστημα αναμένεται να ολοκληρωθεί η κατάθεση και η επεξεργασία προτάσεων, ώστε να ξεκινήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία στην παρούσα Βουλή. Στη συνέχεια, σύμφωνα με το άρθρο 110, απαιτούνται δύο ψηφοφορίες στην προτείνουσα Βουλή και, μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές, η αναθεωρητική Βουλή θα έχει τον τελικό λόγο για το ακριβές περιεχόμενο των αλλαγών. Κλειδί σε όλη τη διαδικασία είναι οι αυξημένες πλειοψηφίες (151 ή 180 ψήφοι, ανάλογα με το αποτέλεσμα της πρώτης φάσης), που πρακτικά σημαίνουν ότι για να προχωρήσουν οι μεγάλες τομές θα χρειαστούν συνεννοήσεις πέρα από τα όρια της κυβερνητικής πλειοψηφίας.
