Στις 31 Μαρτίου, το Πακιστάν παρουσίασε, από κοινού με το κινεζικό καθεστώς, μία πρόταση για την επίλυση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η οποία προέκυψε μετά από συνομιλίες της Τουρκίας, της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας τις οποίες φιλοξένησε το Ισλαμαμπάντ. Η υποστήριξη του ειρηνευτικού σχεδίου σηματοδοτεί μία στροφή της κινεζικής πολιτικής, καθώς όλον τον πρώτο μήνα της σύρραξης το Πεκίνο παρέμεινε αποστασιοποιημένο από τα γεγονότα, περιοριζόμενο να χαρακτηρίσει την επίθεση κατά του Ιράν «απαράδεκτη». Ωστόσο, από πολλούς αναλυτές η πρόταση θεωρείται «κενό γράμμα», αφού η Κίνα ούτε τη δύναμη ούτε τη διάθεση έχει κατά βάθος να λειτουργήσει δραστικά στην τρέχουσα κατάσταση.
Οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι εσωτερικές αναταράξεις σε πολλαπλά επίπεδα θεωρούνται καθοριστικές για τις επιλογές του Πεκίνου. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγάλων δυνάμεων της εποχής συμπληρώνεται από μία σχέση αλληλεξάρτησης, κυρίως οικονομικής, ωθώντας αμφότερες στον μετριασμό των τόνων και στην αναζήτηση λύσεων που επιτρέπουν τη συνύπαρξη. Τα συμφέροντα και οι περιορισμοί είναι πολλά και για τις δύο πλευρές. Η επικείμενη συνάντηση των δύο ηγετών, Τραμπ και Σι, με νέα ημερομηνία τη 14η Μαΐου, δείχνει την κοινή διάθεση για διάλογο και συνεργασία.
Το περιεχόμενο της πρότασης Πακιστάν-Κίνας, που αποφεύγει την αναφορά στον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στις επιθέσεις, είναι ενδεικτικό της προσπάθειας του Πεκίνου να μην τεθούν σε κίνδυνο οι επικείμενες συνομιλίες σύμφωνα με τον Σάιμον Τσιν-μο Τσενγκ (Simon Chin-mo Cheng), αναπληρωτή καθηγητή Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Tamkang της Ταϊβάν. «Η τρέχουσα κατάσταση είναι εξαιρετικά δυσμενής για τον Σι, ο οποίος ελπίζει να χρησιμοποιήσει τη σύνοδο κορυφής για να μετριάσει τον εμπορικό πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και να εξασφαλίσει μια πιο ήπια στάση των ΗΠΑ απέναντι στην Ταϊβάν, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την τέταρτη θητεία του», εξηγεί, αναφερόμενος στις αλλεπάλληλες εκκαθαρίσεις εντός του Κομμουνιστικού Κόμματος και του Στρατού. Οι οικονομικές και κοινωνικές αναταράξεις στη χώρα αποτελούν ακόμη έναν παράγοντα πίεσης για την ηγεσία.
Για τον Τσενγκ, «η πρόταση αποτελεί και μια συγκεκαλυμμένη πίεση προς την Τεχεράνη να αποδεχτεί μια διπλωματική λύση — μια λύση που το Πεκίνο ελπίζει ότι θα κρατήσει τη σύνοδο κορυφής σε καλό δρόμο».
Τα σημεία που περιέχει η πρόταση είναι:
- Άμεση παύση των εχθροπραξιών
- Έναρξη ειρηνευτικών συνομιλιών το συντομότερο δυνατόν
- Ασφάλεια των μη στρατιωτικών στόχων
- Ασφάλεια των ναυτιλιακών διαδρομών
- Υπεροχή του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ)
Σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Νίκλαν, σύμβουλο θεμάτων ασφαλείας με πολυετή εμπειρία στον χώρο της ασφάλειας και ανάλυσης πληροφορίας, αυτή «η κίνηση της Κίνας είναι ουσιαστικά άνευ περιεχομένου αφού ούτε θέλει να εμπλακεί διπλωματικά ούτε να αναμειχθεί ενεργά στη σύγκρουση στον Κόλπο». Όπως επισημαίνει στην Epoch Times, «την εξυπηρετεί αφάνταστα οι ΗΠΑ να παραμείνουν εγκλωβισμένες εκεί δαπανώντας πόρους και χρόνο στο σημείο. […] Η Κίνα ως χώρα λειτουργεί με τη λογική της περιφερειακής δύναμης, όχι της υπερδύναμης, και ούτε θέλει να αναλάβει τέτοιο ρόλο. Όχι ακόμα». Αντιθέτως, θεωρεί πως «έχει ειδική βαρύτητα η στάση των χωρών του Κόλπου όπου για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες στέκονται μαζί απέναντι στο Ιράν λόγω της επιθετικότητας που έδειξε και δείχνει με πλήγματα εναντίον τους».
Ο Ουίλλιαμ Τσι-τουνγκ Τσουνγκ (William Chih-tung Chung), βοηθός ερευνητής στο Ινστιτούτο Εθνικής Άμυνας και Έρευνας για την Ασφάλεια (INDSR) της Ταϊβάν, απηχεί αυτή την άποψη, υποστηρίζοντας ότι το Πεκίνο δεν διαθέτει το γεωπολιτικό βάρος για να λειτουργήσει ως αξιόπιστος μεσολαβητής στη Μέση Ανατολή: «Η διεθνής κοινότητα δεν ζητά την παρέμβαση της Κίνας, κάτι που δείχνει ότι δεν πιστεύει ότι το Πεκίνο είναι ικανό να μεσολαβήσει σε αυτή τη σύγκρουση». Προσθέτει δε ότι η ειρηνευτική πρωτοβουλία του Πεκίνου δεν θα συμβάλει ουσιαστικά στην αποτροπή της πίεσης που θα ασκήσουν οι ΗΠΑ κατά τη σύνοδο κορυφής, καθώς η Ουάσιγκτον αναμένεται να αμφισβητήσει τον Σι λόγω της ευρύτερης υποστήριξης του Πεκίνου προς την Τεχεράνη. «Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ γνωρίζουν πολύ καλά ότι το Πεκίνο διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση των πολεμικών δυνατοτήτων του Ιράν, οπότε υπό αυτές τις συνθήκες, η Κίνα δεν μπορεί να επιτύχει ως ειρηνοποιός», επισημαίνει στην Epoch Times.
Έκθεση της εταιρείας συμβούλων και μέσων ενημέρωσης SpecialEurasia ανέφερε ότι το Πεκίνο έχει προμηθεύσει την Τεχεράνη με προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία, αν και το ΚΚΚ να αναγνωρίζει δημοσίως αυτές τις μεταφορές όπλων.
Ο Τσουνγκ δήλωσε ότι εάν η Ουάσιγκτον αποκαλύψει συγκεκριμένες αποδείξεις ότι το Πεκίνο εξοπλίζει κρυφά το Ιράν, κάθε προοπτική να διαδραματίσει η Κίνα διπλωματικό ρόλο θα καταρρεύσει εντελώς: «Το Πεκίνο ενεργεί υποκριτικά. Μόλις αποκαλυφθούν οι αποδείξεις για τη ζωτικής σημασίας στρατιωτική υποστήριξή του προς το Ιράν, το ΚΚΚ πιθανότατα θα αντιμετωπίσει τεράστιες αντιδράσεις».
Όσον αφορά τα όπλα που προσφέρει η Κίνα στην Τεχεράνη, για τον Τσενγκ αποτελούν ακόμη έναν παράγοντα που λειτουργεί αρνητικά για την κινεζική διαμεσολάβηση λόγω της κακής απόδοσής τους στις πρόσφατες επιθέσεις. «Ήδη διαπιστώνουμε ότι το ιρανικό καθεστώς αγνοεί τις απαιτήσεις του ΚΚΚ και μάλιστα διστάζει να επιτρέψει τη διέλευση κινεζικών πετρελαιοφόρων [από το Στενό του Ορμούζ]. Ως εκ τούτου, η πρωτοβουλία των πέντε σημείων πιθανότατα δεν είναι παρά κούφια λόγια», σημείωσε.
Τα κίνητρα του Πεκίνου
Ως βασικά κίνητρα της Κίνας για τη συμμετοχή της στην ειρηνευτική πρωτοβουλία του Πακιστάν αναφέρονται αφ’ ενός η εξασφάλιση του ενεργειακού της ανεφοδιασμού (πετρέλαιο μέσω Ορμούζ), αφ’ ετέρου οι επενδύσεις στο Ιράν μέσω της πρωτοβουλίας «Μια ζώνη, ένας δρόμος», καθώς και η διεθνής εικόνα που προσπαθεί το ΚΚΚ να προβάλλει.
Για τον Τσενγκ, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί σημαντικότερο κίνητρο για τη διπλωματική κίνηση της Κίνας, καθώς το πετρέλαιο που λαμβάνει μέσω του Στενού του Ορμούζ αντιπροσωπεύει περίπου το 45% των συνολικών εισαγωγών της. «Ένας παρατεταμένος αποκλεισμός του Ορμούζ θα είχε καταστροφικές επιπτώσεις στους τομείς της ενέργειας, της πετροχημικής βιομηχανίας και των γεωργικών λιπασμάτων της Κίνας». Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό, δεδομένης της συνεχιζόμενης οικονομικής επιβράδυνσης της χώρας.
Υπενθυμίζει ακόμη τον Νέο Δρόμο του Μεταξιού, ραχοκοκκαλιά του κινεζικού εμπορίου, ζωτικό μέρος του οποίου αποτελεί το Ιράν, συνδέοντας τις δύο χώρες με στενά οικονομικά συμφέροντα. «Το 25ετές πρόγραμμα συνεργασίας Ιράν-Κίνας, που υπογράφηκε πριν από αρκετά χρόνια, έχει συμβάλει ιδιαίτερα στην εδραίωση αυτής της σχέσης — και το Πεκίνο δεν μπορεί να το αφήσει να καταρρεύσει». Η συμφωνία, που υπογράφηκε το 2021, δεσμεύει το Πεκίνο να επενδύσει περίπου 400 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα 25 ετών σε αντάλλαγμα για ιρανικό πετρέλαιο με μεγάλη έκπτωση.
Ο Τσουνγκ θεωρεί ότι η ειρηνευτική πρόταση στην οποία συμμετείχε το Πεκίνο αποτελεί άλλη μια ευκαιρία να προβάλει τον εαυτό του ως παγκόσμια υπερδύναμη, εφάμιλλη της Ουάσιγκτον, ικανή να παρεμβαίνει σε ξένες συγκρούσεις. «Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το Πεκίνο προσπαθεί συνεχώς να παρουσιάσει τον εαυτό του ως μεσολαβητή, χρησιμοποιώντας αυτές τις ευκαιρίες για να αναδείξει την επιρροή του στη διεθνή κοινότητα», δήλωσε στην Epoch Times. «Η Κίνα συνεχίζει την επιθετική συμπεριφορά της στο Στενό της Ταϊβάν και στη Νότια Σινική Θάλασσα, και το Πεκίνο πιθανώς βλέπει αυτή την κίνηση ως μια ευκαιρία να βελτιώσει την εικόνα του στη διεθνή σκηνή». Εν τούτοις, δεν πιστεύει ότι η διπλωματική κίνηση θα είναι ικανή να αποτρέψει την πίεση που αναμένει ότι θα ασκήσουν οι ΗΠΑ στη σύνοδο κορυφής: «Μπορούμε να αναμένουμε ότι ο Τραμπ θα συνεχίσει να απαιτεί από το Πεκίνο να προστατεύσει την εμπορική ναυτιλία, να συμβάλει στον τερματισμό του αποκλεισμού του Ορμούζ, και να περιορίσει την κρυφή του υποστήριξη προς το Ιράν».
