Πίσω από τη χαριτωμένη — για πολλούς, παράξενα χαριτωμένη — εικόνα των Labubu, αναδύεται μια πιο ανησυχητική πραγματικότητα. Τα δημοφιλή αυτά συλλεκτικά παιχνίδια της Pop Mart έχουν κατακλύσει τις αγορές από την Ασία μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες και όλο τον κόσμο, όμως ερωτήματα για την προέλευση των υλικών τους φέρνουν στο προσκήνιο ένα πολύ πιο σοβαρό ζήτημα: τη σύνδεση με το βαμβάκι από το Σιντζιάνγκ. Οι ίδιες οι κούκλες είναι κατασκευασμένες από πολυεστέρα, αλλά το εξωτερικό μέρος ορισμένων, συμπεριλαμβανομένων των ρούχων τους, περιγράφεται ως υλικό που περιέχει βαμβάκι. Οι κούκλες που περιέχουν βαμβάκι από το Σιντζιάνγκ αγοράστηκαν από τα Amazon, eBay, Shein, AliExpress και άλλα κανάλια λιανικής πώλησης, καθώς και απευθείας από την Pop Mart.
Μια δοκιμή του βαμβακιού των Labubu ανατέθηκε πέρυσι από την Εκστρατεία για τους Ουιγούρους, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έδρα την Ουάσιγκτον που αντιτίθεται στη δίωξη των Ουιγούρων, μιας κυρίως μουσουλμανικής εθνοτικής ομάδας της Κίνας, συγκεντρωμένης στο Σιντζιάνγκ. Αυτή η δοκιμή διεξήχθη τον Ιούνιο από την Testrigin Technology Center Limited, μια εταιρία δοκιμών προϊόντων στην Ταϊβάν. Το εργαστήριο Testrigin διαπίστωσε ότι δείγματα από κούκλες Labubu περιείχαν βαμβάκι που καλλιεργήθηκε στο Σιντζιάνγκ. Ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες εξέτασαν τις κούκλες και στα πλαίσια έρευνας των New York Times, αλλά ζήτησαν να μην κατονομαστούν λόγω της ευαισθησίας του θέματος. Επίσης, μη κερδοσκοπικές ομάδες έχουν υποβάλει πληροφορίες σχετικά με τη χρήση βαμβακιού από το Σιντζιάνγκ από την Pop Mart και άλλες φερόμενες παραβιάσεις των εργασιακών κανόνων στα κινεζικά εργοστάσιά της, σε αξιωματούχους της Τελωνειακής και Συνοριακής Προστασίας των ΗΠΑ, η οποία είναι υπεύθυνη για την επιβολή απαγόρευσης εισαγωγών.
Τα Labubu δεν είναι απλώς παιχνίδια. Είναι σύμβολα μιας νέας καταναλωτικής κουλτούρας που γνώρισαν τεράστια άνοδο τα τελευταία δύο χρόνια. Δημιουργήθηκαν από τον καλλιτέχνη Κέισινγκ Λουνγκ [Kasing Lung]. Διαδίδονται μέσω «κλειστών κουτιών» (αγοράζεις χωρίς να ξέρεις ποιο σχέδιο παίρνεις), έχουν αποκτήσει φανατικό κοινό διεθνώς και έχουν προωθηθεί πολύ από διασημότητες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Pop Mart έχει μετατρέψει αυτά τα προϊόντα σε μια εξαιρετικά επικερδή αγορά, με καταστήματα και αυτόματους πωλητές παγκοσμίως.
Ποιο είναι το ζήτημα με το βαμβάκι και το πρόβλημα της ιχνηλασιμότητας
Οι έρευνες από ΜΚΟ και ανεξάρτητους φορείς έχουν εντοπίσει ότι το βαμβάκι που χρησιμοποιείται στην κατασκευή πολλών από αυτά τα προϊόντα σχετίζεται με προμηθευτές που χρησιμοποιούν βαμβάκι από το Σιντζιάνγκ, όπου έχει καταγραφεί η πρακτική της καταναγκαστικής εργασίας. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες περνούν από τρίτους κατασκευαστές, κάτι που δυσκολεύει την ιχνηλασιμότητα.
Το Σιντζιάνγκ είναι κομβικό γιατί παράγει περίπου το 20% του παγκόσμιου βαμβακιού και τροφοδοτεί εργοστάσια σε όλη την Κίνα.
Σε αντίθεση με απλά προϊόντα, παιχνίδια όπως τα Labubu περιέχουν υλικά από ποικίλους προμηθευτές, συχνά κατασκευάζονται από εργολάβους και μπορεί να αναμιγνύουν βαμβάκι από διαφορετικές περιοχές. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και εταιρείες που δεν προμηθεύονται άμεσα από το Σιντζιάνγκ μπορεί να επηρεάζονται έμμεσα.
Η Pop Mart, όπως και πολλές εταιρείες, δεν κατασκευάζει πάντα τα προϊόντα της απευθείας, αλλά συνεργάζεται με εργοστάσια σε επαρχίες της νοτιοανατολικής Κίνας και αυτά τα εργοστάσια προμηθεύονται πρώτες ύλες από πολλαπλές πηγές. Έρευνες οργανισμών όπως η China Labor Watch έχουν εντοπίσει σε τέτοιες μονάδες ελλιπείς συμβάσεις εργασίας, υπερωρίες χωρίς επαρκή ή καθόλου αποζημίωση καθώς και ανεπαρκείς ελέγχους ηλικίας εργαζομένων.
Η Κίνα απορρίπτει τις κατηγορίες περί καταναγκαστικής εργασίας υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα στο Σιντζιάνγκ είναι οικονομικής ανάπτυξης και ότι οι κατηγορίες είναι πολιτικά υποκινούμενες. Υποστηρίζει ότι τα προγράμματα είναι μέτρα καταπολέμησης της φτώχειας και ότι τα «κέντρα επανεκπαίδευσης» είναι επαγγελματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Αξιωματούχοι και κρατικά μέσα ενημέρωσης κατηγορούν τη Δύση για παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας.
Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις όπως η Amnesty International επιμένουν ότι υπάρχουν επαρκή στοιχεία για συστηματικές παραβιάσεις και ότι οι εταιρείες πρέπει να αποφεύγουν την περιοχή.
Ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο
Το Σιντζιάνγκ αποτελεί μια στρατηγικά κρίσιμη περιοχή για την Κίνα, τόσο λόγω των φυσικών πόρων όσο και λόγω της θέσης του στον σύγχρονο «Δρόμο του Μεταξιού». Τα τελευταία χρόνια, η κινεζική κυβέρνηση έχει εφαρμόσει πολιτικές, για τις οποίες δηλώνει ότι στοχεύουν στην «καταπολέμηση της τρομοκρατίας» και της «θρησκευτικής ριζοσπαστικοποίησης».
Ωστόσο, οργανισμοί όπως η Human Rights Watch και η Amnesty Intarnational έχουν καταγράψει μαζικές κρατήσεις σε «κέντρα επανεκπαίδευσης», όπου εκτιμάται ότι έχουν κρατηθεί πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι.
Το 2022, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα δημοσίευσε έκθεση που αναφέρει ότι οι πρακτικές στην περιοχή «ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας».
Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα είναι η συστηματική χρήση καταναγκαστικής εργασίας. Σύμφωνα με ερευνητικά ινστιτούτα όπως το Australian Strategic Policy Institute χιλιάδες Ουιγούροι έχουν μεταφερθεί από το Σιντζιάνγκ σε εργοστάσια σε όλη την Κίνα. Η εργασία συχνά συνοδεύεται από αυστηρή επιτήρηση και περιορισμούς μετακίνησης και υπάρχουν αναφορές για εξαναγκασμό μέσω απειλών ή «πολιτικής εκπαίδευσης».
Διεθνείς αντιδράσεις και νομοθεσία
Οι ανησυχίες αυτές οδήγησαν σε πολιτικές και οικονομικές αντιδράσεις από δυτικές χώρες. Το 2021, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν τον νόμο για την Πρόληψη της Καταναγκαστικής Εργασίας των Ουιγούρων [Uygur Forced Labor Prevention Act], που απαγορεύει τις εισαγωγές από το Σιντζιάνγκ. Ο νόμος, που θεωρεί ως δεδομένο ότι τα προϊόντα συνδέονται με καταναγκαστική εργασία, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο, στοχεύει εταιρείες και αλυσίδες εφοδιασμού. Ένας από τους βασικούς υποστηρικτές του είναι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έχει χαρακτηρίσει την κατάσταση ως «γενοκτονία».
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επιβάλει κυρώσεις σε Κινέζους αξιωματούχους και έχει προωθήσει κανονισμούς για «δέουσα επιμέλεια» στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η υπόθεση έχει επηρεάσει σημαντικά πολυεθνικές εταιρείες. Εταιρείες ένδυσης και τεχνολογίας αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού. Μάρκες όπως η H&M και η Nike βρέθηκαν στο στόχαστρο στην Κίνα όταν εξέφρασαν ανησυχίες. Πολλές επιχειρήσεις πλέον επενδύουν στην ιχνηλασιμότητα των προϊόντων. Η δυσκολία έγκειται στο ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι πολυεπίπεδες. Πρώτες ύλες όπως το βαμβάκι αναμιγνύονται, καθιστώντας δύσκολη την προέλευση.
Γεωπολιτικές και ηθικές προεκτάσεις
Το ζήτημα του Σιντζιάνγκ έχει μετατραπεί σε σημείο έντασης μεταξύ Κίνας και Δύσης, με ευρύτερες συνέπειες:
Ενίσχυση του «οικονομικού διαχωρισμού» (decoupling) όπου οι εταιρείες δεν εμπιστεύονται πλέον πλήρως τις ίδιες αλυσίδες παραγωγής· πίεση για πιο ηθικές εφοδιαστικές αλυσίδες· ανάδειξη της ευθύνης καταναλωτών και εταιρειών.
Το Σιντζιάνγκ αποτελεί μια από τις πιο σύνθετες και αμφιλεγόμενες υποθέσεις της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής. Οι καταγγελίες για καταναγκαστική εργασία δεν είναι απλώς ένα τοπικό ζήτημα, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα της παγκοσμιοποίησης, το πώς παράγονται τα προϊόντα που καταναλώνουμε και υπό ποιες συνθήκες.
Η εξέλιξη της υπόθεσης θα εξαρτηθεί από τη διεθνή πολιτική πίεση, τη διαφάνεια των εταιρειών και τη δυνατότητα ανεξάρτητης επιβεβαίωσης των γεγονότων σε μια ιδιαίτερα ελεγχόμενη περιοχή.
