Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς πρότεινε να δοθεί στην Ουκρανία καθεστώς συνδεδεμένου μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να συμβάλει στη διευκόλυνση μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου με τη Ρωσία.
Σε επιστολή της 18ης Μαΐου προς τους ηγέτες της ΕΕ, την οποία είδε η εφημερίδα The Epoch Times, ο Μερτς πρότεινε να επιτραπεί στην Ουκρανία να συμμετέχει στις συνόδους κορυφής και στις υπουργικές συνεδριάσεις της Ένωσης των 27 κρατών-μελών, χωρίς όμως δικαίωμα ψήφου στις αποφάσεις. Η επιστολή του έρχεται την ώρα που η Ένωση εξετάζει εάν θα επιχειρήσει να ξεκινήσει δικές της διαπραγματεύσεις με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η Ουκρανία επιδιώκει εδώ και καιρό την ένταξή της στην ΕΕ, έχοντας εκφράσει για πρώτη φορά τη μακροπρόθεσμη φιλοδοξία της να ενταχθεί στην Ένωση το 1993, μόλις δύο χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίησή της με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Η χώρα υπέβαλε επίσημα αίτηση ένταξης τον Φεβρουάριο του 2022, λίγες ημέρες αφότου η Ρωσία προχώρησε σε πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.
Η επικρατούσα άποψη μεταξύ Ευρωπαίων αξιωματούχων είναι ότι δεν είναι ρεαλιστικό η Ουκρανία να επιτύχει πλήρη ένταξη μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια, αν και το 2027 είχε τεθεί ως πιθανός στόχος σε σχέδιο ειρήνης 20 σημείων που συζητήθηκε μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ουκρανίας και της Ρωσίας.
Εγγύηση ασφάλειας
Ο Γερμανός ηγέτης πρότεινε τα κράτη-μέλη της ΕΕ να δεσμευτούν ότι θα εφαρμόσουν στην Ουκρανία τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ένωσης, «ώστε να δημιουργηθεί ουσιαστική εγγύηση ασφάλειας».
Αναλυτές εκτιμούν ότι μια τέτοια διαδρομή προς την ΕΕ θα μπορούσε να βοηθήσει τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να παρουσιάσει στους Ουκρανούς μια ειρηνευτική συμφωνία με δύσκολους όρους, ιδιαίτερα εάν η χώρα δεν ανακτήσει τον έλεγχο όλων των εδαφών που έχει χάσει από τη Ρωσία ή δεν ενταχθεί στη στρατιωτική συμμαχία του ΝΑΤΟ.
Η πρόταση του Μερτς ενδέχεται να αποτελέσει μια ενδιάμεση λύση ανάμεσα στην ταχεία ένταξη και στο σημερινό καθεστώς της Ουκρανίας ως υποψήφιας χώρας, που βρίσκεται στην αρχή της διαδικασίας. Η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ είναι μακρά και γραφειοκρατική, περιλαμβάνοντας λεπτομερείς διαπραγματεύσεις και νομικές μεταρρυθμίσεις ώστε να ικανοποιηθούν οι δημοκρατικές και οικονομικές απαιτήσεις της Ένωσης. Οι υποψήφιες χώρες πρέπει να εναρμονίσουν τη νομοθεσία τους σε 35 τομείς πολιτικής, που εκτείνονται από τη Δικαιοσύνη έως τη γεωργία και την αλιεία.
Ο Μερτς ανέφερε στην επιστολή του ότι η πρότασή του αντανακλά την ιδιαίτερη κατάσταση της Ουκρανίας ως χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο και ότι θα συμβάλει στη διευκόλυνση των εν εξελίξει ειρηνευτικών συνομιλιών στο πλαίσιο μιας διαπραγματευμένης λύσης ειρήνης, προσθέτοντας πως αυτό είναι ουσιώδες όχι μόνο για την ασφάλεια της Ουκρανίας αλλά και ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Ενδιάμεση λύση ένταξης
Ο Μερτς υποστήριξε ότι αυτό «δεν θα ήταν μια ελαφριά μορφή ένταξης» και ότι θα «υπερέβαινε κατά πολύ» τη Συμφωνία Σύνδεσης που διέπει σήμερα τις σχέσεις ΕΕ–Ουκρανίας. Η ένταξη στην ΕΕ απαιτεί τη συναίνεση και επικύρωση από καθένα από τα 27 κράτη-μέλη της Ένωσης, διαδικασία που θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικά εμπόδια.
Ο Γερμανός καγκελάριος περιέγραψε επίσης τα οφέλη που θα μπορούσε να λάβει η Ουκρανία ως συνδεδεμένο μέλος —κατηγορία που δεν προβλέπεται από τους ισχύοντες κανόνες της ΕΕ— όπως η παρουσία συνδεδεμένου επιτρόπου χωρίς δικαίωμα ψήφου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εκπροσώπων χωρίς δικαίωμα ψήφου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ο Μερτς πρότεινε ακόμη τη δημιουργία ενός μηχανισμού «άμεσης επαναφοράς», σε περίπτωση που η Ουκρανία υπαναχωρήσει από τα πρότυπα κράτους δικαίου ή από τη διαδικασία ένταξης. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η πρόταση δεν θα επηρεάσει το καθεστώς άλλων υποψήφιων χωρών και εισηγήθηκε η Ένωση να εξετάσει «καινοτόμες λύσεις» για χώρες που επιδιώκουν εδώ και καιρό την ένταξή τους στην ΕΕ. Ο Μερτς σχεδιάζει να συζητήσει τις ιδέες του με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, αναφέροντας ότι στόχος του είναι να επιτευχθεί σύντομα συμφωνία και να δημιουργηθεί ειδική ομάδα εργασίας που θα επεξεργαστεί τις λεπτομέρειες.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι οι επίσημες ενταξιακές συνομιλίες με την Ουκρανία θα πρέπει να ξεκινήσουν «χωρίς καθυστέρηση», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει στηρίξει σταθερά την ουκρανική αίτηση ένταξης.
Ο Ζελένσκι χαιρέτισε την Τετάρτη τις ενδείξεις πιθανής προόδου στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, λέγοντας σε διάγγελμά του ότι αυτό είναι «πολύ σημαντικό για εμάς» και ότι η Ουκρανία έχει εκπληρώσει όλα όσα απαιτούνται για αυτήν την πρόοδο.
Το εμπόδιο της Ουγγαρίας
Σε παλαιότερες δηλώσεις του, ο τότε πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν είχε υποστηρίξει ότι η Ουκρανία «δεν είναι έτοιμη» να γίνει πλήρες μέλος της ΕΕ, επικαλούμενος τη διαδεδομένη διαφθορά στη χώρα, καθώς και την καταγγελλόμενη κακομεταχείριση των ουγγρικής καταγωγής πολιτών από το Κίεβο. Μετά την ανάδειξη νέας φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης στις εκλογές του Απριλίου, η στάση της Ουγγαρίας ενδέχεται να αλλάξει.
Ο Γερμανός ηγέτης δήλωσε ότι η προσέγγισή του θα πρέπει να επεκταθεί και σε άλλες χώρες που αναμένουν την ένταξή τους, συμπεριλαμβανομένων κρατών των Δυτικών Βαλκανίων, όπου οι ηγέτες της ΕΕ αναμένεται να πραγματοποιήσουν σύνοδο κορυφής τον επόμενο μήνα.
Ο Μερτς επανέλαβε ότι η πρότασή του «θα μπορούσε να ενισχύσει τις εν εξελίξει ειρηνευτικές συνομιλίες στο πλαίσιο μιας διαπραγματευμένης λύσης ειρήνης» και ότι αυτό είναι ουσιώδες όχι μόνο για την ασφάλεια της Ουκρανίας αλλά και για την ασφάλεια ολόκληρης της ηπείρου.
Ο Ζελένσκι θεωρεί την ένταξη στην ΕΕ εγγύηση ασφάλειας για ένα σταθερό μέλλον της Ουκρανίας μετά το τέλος του πολέμου.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επικρίνει την ιδέα ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «εντελώς παράλογη».
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θεωρεί την επέκταση του ΝΑΤΟ προς την Ουκρανία απειλή για την ασφάλεια της χώρας του. Παράλληλα, έχει αναφέρει ότι δεν αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, καθώς η Ένωση δεν αποτελεί στρατιωτική συμμαχία.
Προτάσεις για συνομιλίες ΕΕ–Ρωσίας
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Κόστα δήλωσε ότι «χρειάζεται, την κατάλληλη στιγμή, να υπάρξουν συνομιλίες με τη Ρωσία για την αντιμετώπιση των κοινών ζητημάτων ασφαλείας». Όπως ανέφερε, τέτοιες διαπραγματεύσεις δεν χρειάζεται να «διαταράξουν» τις συνομιλίες υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά η Ευρώπη θα πρέπει να αντιμετωπίσει τα δικά της ζητήματα ασφάλειας.
Ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης έχουν πρόσφατα κάνει εικασίες σχετικά με πιθανούς διαπραγματευτές της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ, ο πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι και ο επίσης πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ.
Ο Πούτιν έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να συνομιλήσει με τον Σρέντερ, ωστόσο ορισμένοι αξιωματούχοι αντιδρούν εξαιτίας των δεσμών του Γερμανού πολιτικού με τον ρωσικό ενεργειακό τομέα και της φερόμενης στενής σχέσης του με τον Ρώσο πρόεδρο.
Ο Ζελένσκι έχει χαιρετίσει έναν πιθανό ευρωπαϊκό ρόλο, δηλώνοντας την Κυριακή ότι η Ευρώπη πρέπει να συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις και ότι είναι σημαντικό να έχει ισχυρή φωνή και παρουσία σε αυτή τη διαδικασία, καθώς και να καθοριστεί ποιος θα εκπροσωπεί συγκεκριμένα την Ευρώπη.
Της Rachel Roberts
Με πληροφορίες από Reuters και Associated Press
