Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την ενίσχυση των εξουσιών για την απέλαση παράνομων μεταναστών σε «κέντρα επιστροφής» σε αφρικανικές χώρες και αλλού εκτός των συνόρων της Ένωσης. Σύμφωνα με στοιχεία, ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2025 ξεπέρασε τις 178.000, σημειώνοντας μείωση κατά 26% σε σύγκριση με το 2024.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες ενέκρινε, με 389 ψήφους υπέρ έναντι 206 κατά, στις 26 Μαρτίου, ένα πακέτο αυστηρότερων πολιτικών για τη μετανάστευση, εν μέσω πιέσεων από τα 27 κράτη-μέλη για πιο σκληρή στάση απέναντι στους παράνομους μετανάστες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε καταρτίσει τον Μάιο του 2024 ένα σύνολο πολιτικών, γνωστό ως Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, προτείνοντας τη δημιουργία περισσότερων κέντρων απέλασης, ώστε να διευκολυνθεί η ταχεία απομάκρυνση όσων απορρίπτεται το αίτημα ασύλου τους.
Περίοδος απελάσεων
Ο ευρωβουλευτής των Σουηδών Δημοκρατών Τσάρλι Βάιμερς χαιρέτισε την έγκριση των νέων κανονισμών επιστροφής, σημειώνοντας σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ότι διαμορφώνεται μια νέα συναίνεση στην Ευρώπη και ότι έχει αρχίσει η εποχή των απελάσεων. Οι προτάσεις προωθήθηκαν από νομοθέτες χωρών που έχουν δεχθεί αυξημένο αριθμό αιτούντων άσυλο, μεταξύ των οποίων η Σουηδία, η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία.
Κόμματα από τον χώρο του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και η μικρότερη, περισσότερο εθνικιστική ομάδα Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνεργάστηκαν και ψήφισαν υπέρ των προτάσεων. Πλέον, κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ μπορεί να διαπραγματεύεται είτε μεμονωμένα είτε σε συμμαχίες για την απέλαση παράνομων μεταναστών όχι στις χώρες καταγωγής τους, αλλά σε κέντρα κράτησης εκτός της Ένωσης.
Ήδη αρκετές χώρες της ΕΕ έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με κυβερνήσεις, κυρίως στην Αφρική, για τη φιλοξενία εγκαταστάσεων που θα κρατούν όσους απορρίπτεται το αίτημα ασύλου τους, ενώ οι επικριτές αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της πολιτικής και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιδρούν για ανθρωπιστικούς λόγους.
Νομικές προκλήσεις
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία κέντρων απέλασης παρόμοιων με εκείνα που έχει ήδη δημιουργήσει η Ιταλία για την κράτηση παράνομων μεταναστών στη γειτονική Αλβανία. Παρά τις συνεχιζόμενες νομικές προσφυγές, η ιταλική κυβέρνηση απέστειλε την πρώτη ομάδα παράνομων μεταναστών στα αλβανικά «κέντρα επαναπατρισμού» τον Απρίλιο του 2025.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο δεν αποτελεί πλέον μέλος της ΕΕ, είχε επιχειρήσει επί προηγούμενης συντηρητικής κυβέρνησης να δημιουργήσει κέντρα απέλασης στη Ρουάντα, χώρα της κεντρικής Αφρικής, όμως το σχέδιο εγκαταλείφθηκε τελικά από τη σημερινή κυβέρνηση των Εργατικών μετά από σειρά νομικών προσφυγών.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει δηλώσει ότι τα νέα μέτρα κρίνονται αναγκαία ώστε να αποφευχθεί επανάληψη της μεταναστευτικής κρίσης του 2015, όταν περίπου 1 εκατομμύριο μετανάστες έφτασαν στην Ευρώπη και ζήτησαν άσυλο μετά τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία.
Συντηρητικά και εθνικιστικά κόμματα στα κράτη-μέλη έχουν επανειλημμένα ζητήσει από την ΕΕ να υιοθετήσει αυστηρότερη στάση απέναντι σε όσους δεν δικαιούνται άσυλο, ενώ οι ψηφοφόροι σε όλη την Ευρώπη έχουν εκφράσει τη στάση τους στις κάλπες. Κόμματα που δεσμεύονται για αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική έχουν καταγράψει σημαντικά ποσοστά τα τελευταία χρόνια σε χώρες όπως η Γερμανία, η Σουηδία και η Ιταλία.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι οι αρχές ήδη επαναπροωθούν μετανάστες στα σύνορα της ΕΕ και περιορίζουν τις νομικές εγγυήσεις που ισχύουν για όσους αιτούνται άσυλο.
Σχεδιασμένο για αποτροπή
Η Μάρτα Βελάντερ από τη Διεθνή Επιτροπή Διάσωσης ανέφερε σε δήλωσή της ότι οι νέες πολιτικές αφαιρούν δικαιώματα και προστασίες από ανθρώπους αποκλειστικά λόγω του μεταναστευτικού τους καθεστώτος στην Ευρώπη και ανοίγουν τον δρόμο για ένα νέο, τιμωρητικό καθεστώς ασύλου και μετανάστευσης στην ΕΕ, σχεδιασμένο να αποτρέπει, να κρατά και να απελαύνει ανθρώπους που αναζητούν ασφάλεια.
Η ΕΕ δαπανά εκατομμύρια για να αποτρέψει την είσοδο παράνομων μεταναστών στα σύνορά της, ενώ έχει υποστηρίξει δεκάδες χιλιάδες Αφρικανούς να επιστρέψουν στις χώρες τους τόσο μέσω εθελοντικών προγραμμάτων όσο και μέσω απελάσεων.
Οι προτάσεις για δημιουργία κέντρων απέλασης σε αφρικανικές χώρες θυμίζουν συμφωνίες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με χώρες της Κεντρικής Αμερικής για την υποδοχή παράνομων μεταναστών με εγκληματική δραστηριότητα, καθώς και αιτούντων άσυλο.
Οι τρέχουσες τακτικές επιβολής της μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρώπη περιλαμβάνουν τις λεγόμενες επαναπροωθήσεις, κατά τις οποίες όσοι επιχειρούν να εισέλθουν παράνομα στην ΕΕ εξαναγκάζονται να επιστρέψουν πέρα από τα σύνορα χωρίς να τους παρέχεται πρόσβαση σε διαδικασίες ασύλου.
Σύμφωνα με έκθεση του Φεβρουαρίου από ομάδα μη κυβερνητικών οργανώσεων, οι αρχές σε ολόκληρη την ΕΕ πραγματοποιούν κατά μέσο όρο 221 επαναπροωθήσεις την ημέρα, ενώ καταγράφηκαν περισσότερες από 80.000 τέτοιες περιπτώσεις το 2025, κυρίως στην Ιταλία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία και τη Λετονία.
Οι οργανώσεις σημείωσαν επίσης την επέκταση της χρήσης τεχνολογιών επιτήρησης, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη, θερμικές κάμερες και δορυφόροι, για την παρακολούθηση ομάδων ανθρώπων που βρίσκονται σε μετακίνηση.
Σύμφωνα με στοιχεία της Frontex, ο αριθμός των παράνομων διελεύσεων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2025 ανήλθε σε λίγο πάνω από 178.000, μειωμένος κατά 26% σε σύγκριση με το 2024 και στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021. Τα νέα μέτρα αναμένεται να τεθούν σε ισχύ στις 12 Ιουνίου.
Της Rachel Roberts
Με πληροφορίες από AP Media
