Εδώ και δεκαετίες, το ΚΚ Κίνας επιδιώκει να απομονώσει διεθνώς την Ταϊβάν και να θέσει το νησί υπό τον έλεγχό του. Η Ταϊβάν από τη μεριά της εντείνει τις προσπάθειές της να εδραιώσει την αυτονομία της και να αποκτήσει συμμάχους στο διπλωματικό επίπεδο, ενώ ελάχιστα κράτη έχουν προβεί σε αναγνώριση της ως ανεξάρτητη οντότητα. Ένα ευρωπαϊκό θεατρικό έργο που πραγματεύεται αυτή τη σύγκρουση έχει γίνει στόχος του κινεζικού καθεστώτος, με το κινεζικό προξενείο να παρεμβαίνει για να ακυρωθούν οι παραστάσεις.
Το έργο «This Is Not an Embassy», σε σκηνοθεσία του βραβευμένου Ελβετού σκηνοθέτη Στέφαν Κέγκι (Stefan Kaegi), παρουσιάστηκε πρόσφατα τρεις βραδιές στο θέατρο Le Maillon στο Στρασβούργο, Γαλλία. Πριν από την έναρξη των παραστάσεων, το Γενικό Προξενείο της Κίνας στο Στρασβούργο απέστειλε επιστολή τόσο στο θέατρο όσο και στη δήμαρχο της πόλης, Ζαν Μπαρσεγκιάν (Jeanne Barseghian), ζητώντας την ακύρωση της παράστασης. Και οι δύο αρνήθηκαν, ενώ η δήμαρχος δήλωσε αργότερα σε δημοσιογράφους ότι η ενέργεια ήταν «εξαιρετικά σοβαρή» και συνιστά επίθεση κατά της καλλιτεχνικής έκφρασης στη Γαλλία.
Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) θεωρεί την Ταϊβάν — όπου κατέφυγαν οι δημοκρατικές δυνάμεις της Κίνας το 1949, όταν στην ηπειρωτική χώρα επικράτησαν οι μαοϊστές — μέρος της επικράτειάς του και έχει δηλώσει ότι σκοπεύει να τη θέσει υπό τον έλεγχό του, ακόμη και με τη χρήση βίας εάν χρειαστεί. Το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας, που έχει τον έλεγχο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, και η Ταϊβάν, γνωστή επίσης ως Δημοκρατία της Κίνας, παραμένουν τεχνικά σε εμπόλεμη κατάσταση, χωρίς να έχει υπογραφεί ανακωχή ή συνθήκη ειρήνης που να τερματίζει την αντιπαράθεση.
Το έργο, το οποίο έκανε πρεμιέρα στο Βερολίνο τον Ιανουάριο του 2024, εξετάζει τις διπλωματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ταϊβάν, καθώς το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας επιχειρεί να την απομονώσει διεθνώς, αποσπώντας τους διπλωματικούς συμμάχους της. Ο Κέγκι συμμετείχε στην ίδρυση του θεατρικού σχήματος Rimini Protokoll, με έδρα το Βερολίνο, το 2000. Η παραγωγή περιλαμβάνει τρεις Ταϊβανέζους, μεταξύ των οποίων ένας πρώην διπλωμάτης, οι οποίοι μοιράζονται προσωπικές ιστορίες ενώ δημιουργούν επί σκηνής μια φανταστική πρεσβεία — σύμβολο της διπλωματικής αναγνώρισης που σε μεγάλο βαθμό στερείται η Ταϊβάν.
Ο Κέγκι ανέφερε ότι αντιμετωπίζει «με σχετική ψυχραιμία» τις προσπάθειες του κινεζικού προξενείου. Δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι ήδη είναι γνωστό πως υπάρχουν αρχές στην Κίνα που δεν είναι ικανοποιημένες με ορισμένες αναφορές που γίνονται στο έργο, προσθέτοντας ότι θα ήθελε πραγματικά να γνωρίζει αν έχουν δει ποτέ την παράσταση. Η Μπαρσεγκιάν και το θέατρο Le Maillon δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.
Το γραφείο της Ταϊβάν στη Γαλλία επαίνεσε το Στρασβούργο για τη «σταθερή στάση» του, με ανακοίνωσή του στις 4 Μαρτίου. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται ότι το έργο «This Is Not an Embassy» εξερευνά τη μοναδική θέση της Ταϊβάν στη διεθνή σκηνή και ότι, πέρα από την ίδια την ιστορία της Ταϊβάν, προκαλεί μια παγκόσμια συζήτηση γύρω από τη δημοκρατία και την ταυτότητα. Τονίστηκε επίσης ότι οποιαδήποτε μορφή λογοκρισίας ή καταπίεσης απλώς θα αυξήσει την ορατότητα της ανθεκτικότητας της Ταϊβάν και θα αναδείξει τη θεμελιώδη σημασία των δημοκρατικών αξιών.
Απειλές και αυτολογοκρισία
Το περιστατικό δεν ήταν η μοναδική φορά που το έργο του Κέγκι αντιμετωπίζει πιέσεις από το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας. Ο σκηνοθέτης ανέφερε ότι το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών της Ελβετίας δέχθηκε ορισμένα «ανήσυχα τηλεφωνήματα», ενώ στην Αυστρία Κινέζοι αξιωματούχοι απέστειλαν μηνύματα σε εταιρεία θεάτρου στη Βιέννη που παρουσίαζε το έργο, προειδοποιώντας ότι οι μελλοντικές περιοδείες της στην Κίνα θα μπορούσαν να τεθούν σε κίνδυνο εάν επέτρεπε να παρουσιαστεί το «This Is Not an Embassy».
Σε ορισμένες ασιατικές χώρες, ο φόβος οικονομικών πιέσεων από το κομμουνιστικό καθεστώς της Κίνας τις έχει οδηγήσει σε αυτολογοκρισία, δήλωσε ο Κέγκι. Στη Νότια Κορέα, ο διευθυντής φεστιβάλ που προσκάλεσε το έργο το 2024 αντιμετώπισε «πολλά προβλήματα» με το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας, το οποίο εμφανιζόταν ιδιαίτερα ανήσυχο για το τι θα μπορούσε να συμβεί. Η παράσταση δεν μπορεί να παρουσιαστεί ούτε στη Σιγκαπούρη και την Ιαπωνία, καθώς ιαπωνικά θέατρα με τα οποία επικοινώνησε η εταιρεία του χαρακτήρισαν το έργο «υπερβολικά πολιτικό».
Τα υπουργεία Εξωτερικών της Νότιας Κορέας και της Ιαπωνίας δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης.
Ο Κέγκι επεσήμανε ότι προφανώς το έργο δεν μπορεί να παρουσιαστεί στην Κίνα, διευκρινίζοντας ότι δεν είναι το μοναδικό καλλιτεχνικό έργο που δεν επιτρέπεται να παρουσιαστεί εκεί. Οι πιέσεις του Πεκίνου, με στόχο να εξαναγκαστούν θέατρα σε αυτολογοκρισία, έχουν εμφανιστεί επανειλημμένα στον χώρο των τεχνών, είπε.
Μία περίπτωση είναι το Shen Yun Performing Arts, καλλιτεχνικός οργανισμός με έδρα την Πολιτεία της Νέας Υόρκης, το οποίο αναδεικνύει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα από παραστάσεις οι οποίες παρουσιάζουν «την Κίνα πριν από τον κομμουνισμό», αποτελεί επίσης στόχο του κομμουνιστικού κινεζικού καθεστώτος. Το 2023 εκπρόσωπος της κινεζικής πρεσβείας παραδέχθηκε δημοσίως ότι επικοινωνεί με θέατρα σε διάφορες χώρες ώστε να αρνηθούν να δεχθούν τις παραστάσεις του Shen Yun. Η εφφάνιση της καλλιτεχνικής ομάδας στην Κίνα είναι απαγορευμένη.
Στον χώρο των εικαστικών τεχνών, γκαλερί στην Ταϊλάνδη αφαίρεσε ή τροποποίησε έργα ορισμένων καλλιτεχνών το 2025, κατόπιν αιτήματος των κινεζικών αρχών, διαγράφοντας λέξεις όπως «Χονγκ Κονγκ», «Θιβετιανός» και «Ουιγούρος».
Το έργο
Ο Κέγκι ανέφερε ότι η ιδέα για το έργο προέκυψε όταν έλαβε αλληλογραφία από το Γραφείο Εμπορίου των Ελβετικών Βιομηχανιών στην Ταϊπέι. Αρχικά αναρωτήθηκε γιατί ένα εμπορικό γραφείο θα επικοινωνούσε μαζί του, δεδομένου ότι δεν είναι επιχειρηματίας, αλλά αργότερα συνειδητοποίησε ότι το γραφείο λειτουργούσε ουσιαστικά ως πρεσβεία με διαφορετική ονομασία. Ο σκηνοθέτης σημείωσε ότι τον εντυπωσιάζει η «δημιουργικότητα» της Ταϊβάν, η οποία προβάλλει την αυτονομία της μέσω του δικού της νομίσματος, διαβατηρίου και φιλελεύθερου δημοκρατικού συστήματος.
Από το 1971, όταν η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας — κατέλαβε τη θέση της «Κίνας» στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών αντί της Δημοκρατίας της Κίνας, οι περισσότερες χώρες άλλαξαν τη διπλωματική αναγνώρισή τους και διατηρούν μόνο ανεπίσημες σχέσεις με την Ταϊπέι. Σήμερα, η Ταϊβάν διατηρεί 12 διπλωματικούς συμμάχους, μεταξύ των οποίων το Μπελίζ, η Γουατεμάλα, η Παραγουάη, το Εσουατίνι, τα Νησιά Μάρσαλ, το Παλάου και το Τουβαλού.
Το 2022 ο Κέγκι πέρασε επτά εβδομάδες στην Ταϊβάν και συνομίλησε με περίπου 70 άτομα, μεταξύ των οποίων διπλωμάτες, επιστήμονες, γεωλόγους, δημοσιογράφους και ανθρώπους με υπόβαθρο στις ένοπλες δυνάμεις ή στις υπηρεσίες πληροφοριών της Ταϊβάν. Τελικά επέλεξε για το έργο τρεις Ταϊβανέζους — έναν συνταξιούχο διπλωμάτη, μια ψηφιακή ακτιβίστρια και μια μουσικό — οι οποίοι δεν είναι επαγγελματίες ηθοποιοί.
Ο σκηνοθέτης εξήγησε ότι η θεατρική του ομάδα συνεργάζεται εδώ και χρόνια με μη επαγγελματίες ηθοποιούς, όπως οδηγοί φορτηγών ή εργαζόμενοι σε τηλεφωνικά κέντρα, αξιοποιώντας ανθρώπους από πολύ διαφορετικά επαγγελματικά υπόβαθρα. Η προσέγγιση αυτή αποτελεί μια μορφή παρόμοια με τη λογική ενός ντοκιμαντέρ στον κινηματογράφο.
Στους συντελεστές περιλαμβάνεται ο Ντέιβιντ Γου, διπλωμάτης καριέρας που έχει υπηρετήσει σε χώρες όπως η Νότια Αφρική, το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη και διετέλεσε πρέσβης της Ταϊβάν στο Μπελίζ, σύμφωνα με το ενημερωτικό έντυπο της παραγωγής. Τα άλλα δύο μέλη είναι η Κούο Τσιάγιο, ιδρύτρια της Ένωσης Ψηφιακής Διπλωματίας της Ταϊβάν, και η Ντέμπι Γουάνγκ, βιμπραφωνίστρια και ιδιοκτήτρια εταιρείας που δραστηριοποιείται στον χώρο του τσαγιού.
Δημιουργώντας επί σκηνής μια πρεσβεία, οι Γου, Κούο και Γουάνγκ παρουσιάζουν τις απόψεις τους για ζητήματα όπως η σημαία της Ταϊβάν, η εθνική τους ταυτότητα και το ενδεχόμενο επανένωσης με την Κίνα. Ο Κέγκι εξήγησε ότι πρόκειται για «τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις» που δείχνουν πώς είναι να ζει κανείς στην Ταϊβάν ενώ παραμένει συνδεδεμένος με τη διεθνή κοινότητα.
Θεατές από την ηπειρωτική Κίνα έχουν επίσης παρακολουθήσει την παράσταση. Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, ορισμένοι εξεπλάγησαν επειδή το έργο έρχεται σε αντίθεση με όσα διδάσκονται στα σχολεία της Κίνας — όπου παρουσιάζεται ότι η Ταϊβάν αποτελεί μέρος της χώρας — ενώ άλλοι συγκινήθηκαν, καθώς η παράσταση τους βοήθησε να κατανοήσουν γιατί οι Ταϊβανέζοι αισθάνονται τόσο υπερήφανοι για τη δημοκρατία τους.
Ο Κέγκι τόνισε ότι το έργο δεν μεταφέρει ένα απλουστευμένο μήνυμα. Σημείωσε ότι στην Ευρώπη πολλοί ακούν για την Ταϊβάν μόνο όταν η Κίνα πραγματοποιεί στρατιωτικές ασκήσεις κοντά στο νησί, επισημαίνοντας ότι αυτή είναι μόνο μία πλευρά της ιστορίας και ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Ο σκηνοθέτης έχει λάβει δεκάδες διακρίσεις κατά τη διάρκεια της καριέρας του. Το 2018, η παραγωγή του «Nachlass» τού χάρισε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο BITEF, καθώς και το βραβείο Politika για την καλύτερη σκηνοθεσία.
Όπως σημείωσε, όσα συνέβησαν γύρω από το έργο του έχουν καταστήσει πιο ορατές τις διεθνείς πιέσεις του Πεκίνου σχετικά με την Ταϊβάν. Εκτίμησε ότι η παράσταση φαίνεται να έχει ιδιαίτερη επικαιρότητα, καθώς η Κίνα παρακολουθεί στενά όσα κάνει η θεατρική ομάδα.
Τέλος, εξέφρασε μεγάλη εμπιστοσύνη στην ελευθερία της τέχνης στην Ευρώπη, υπογραμμίζοντας ότι η Κίνα δεν μπορεί να την περιορίσει.
Των Eva Fu και Frank Fang
