Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε το βράδυ της Τρίτης 5 Μαΐου ότι παγώνει προσωρινά το «Project Freedom», τη συνοδεία εμπορικών πλοίων για τον διάπλου των Στενών του Ορμούζ, προκειμένου να δοθεί χρόνος για την οριστικοποίηση πιθανής συμφωνίας με το Ιράν.
Με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ ανέφερε ότι η επιχείρηση θα ανασταλεί για σύντομο χρονικό διάστημα ώστε να διαπιστωθεί αν η συμφωνία μπορεί να ολοκληρωθεί και να υπογραφεί, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός κατά των ιρανικών λιμανιών παραμένει σε ισχύ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος σημείωσε ότι έχει υπάρξει μεγάλη στρατιωτική επιτυχία και πρόοδος προς μια τελική συμφωνία με την Τεχεράνη, προσθέτοντας ότι η τελευταία εξέλιξη προέκυψε κατόπιν αιτήματος του Πακιστάν και άλλων χωρών. Το Πακιστάν έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διαμεσολάβηση επαφών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Την προηγουμένη, ο Τραμπ είχε δηλώσει σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό παραγωγό Χιου Χιούιτ ότι ο πόλεμος με το Ιράν ενδέχεται να διαρκέσει ακόμη δύο έως τρεις εβδομάδες. Ο πρόεδρος είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εξουδετερώσει μεγάλο μέρος των στόχων, εκτιμώντας ότι η σύγκρουση πιθανότατα θα συνεχιστεί για άλλες δύο εβδομάδες, ίσως και τρεις.
Επανέλαβε ότι δεν θα επιτραπεί στην Τεχεράνη να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και επέκρινε τη συμφωνία του 2015 μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, την οποία είχε ακυρώσει κατά την πρώτη θητεία του. Υποστήριξε ότι η συμφωνία εκείνη άνοιγε τον δρόμο για την απόκτηση πυρηνικού όπλου και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα μπορούσαν να αποδεχθούν κάτι τέτοιο, αφού το Ιράν θα χρησιμοποιούσε ένα τέτοιο όπλο αν το αποκτούσε.
Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι, είτε έτσι είτε αλλιώς, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα κερδίσουν. Ανέφερε ότι είτε θα επιτευχθεί η σωστή συμφωνία είτε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επικρατήσουν, σημειώνοντας ότι από στρατιωτικής πλευράς η νίκη έχει ήδη επιτευχθεί, αφού και το ναυτικό και η αεροπορία του Ιράν καταστράφηκαν.
Η επιχείρηση και οι στρατιωτικές κινήσεις
Το «Project Freedom» είχε σχεδιαστεί έπειτα από εβδομάδες προετοιμασίας με στόχο τη δημιουργία ασφαλούς και αμυντικής διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ για περισσότερα από 1.500 εμπορικά πλοία που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο. Το ιρανικό καθεστώς είχε θέσει ως βασικό στοιχείο της στρατηγικής αντιποίνων του τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας στη διεθνή αυτή θαλάσσια οδό. Για την υποστήριξη της επιχείρησης είχαν διατεθεί περίπου 15.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί, 25 αμερικανικά πολεμικά πλοία και περισσότερα από 100 αεροσκάφη.
Πριν από την ανακοίνωση της προσωρινής παύσης της επιχείρησης, ο υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ είχε δηλώσει ότι δύο αμερικανικά εμπορικά πλοία, συνοδευόμενα από δύο αμερικανικά αντιτορπιλικά, είχαν ήδη διαπλεύσει με ασφάλεια τα Στενά του Ορμούζ. Ο Χέγκσεθ είπε ότι οι Ιρανοί αισθάνονται αμηχανία για το γεγονός αυτό, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη ισχυριζόταν πως ελέγχει τα στενά, κάτι που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν ισχύει.
Ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, δήλωσε στις 4 Μαΐου ότι ο αμερικανικός στρατός κατέστρεψε έξι μικρά ιρανικά σκάφη και αναχαίτισε πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύθηκαν από την Τεχεράνη κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Project Freedom.
Παρά την εύθραυστη εκεχειρία, οι επιθέσεις συνεχίστηκαν τις τελευταίες ημέρες. Ο πρόεδρος του Μικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν, δήλωσε στις 5 Μαΐου ότι οι πρόσφατες ενέργειες του Ιράν βρίσκονται κάτω από το όριο των «μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων», γεγονός που σημαίνει, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, ότι η Τεχεράνη δεν έχει παραβιάσει επίσημα την εκεχειρία.
Ο Κέιν δήλωσε ότι, από τότε που ανακοινώθηκε η εκεχειρία, το Ιράν έχει πυροβολήσει κατά εμπορικών πλοίων εννέα φορές, έχει κατασχέσει δύο πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και έχει επιτεθεί σε αμερικανικές δυνάμεις περισσότερες από δέκα φορές, όλες όμως οι ενέργειες παραμένουν κάτω από το όριο επανέναρξης μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων.
Ο υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε επίσης ότι η εκεχειρία δεν έχει λήξει, προειδοποιώντας ωστόσο ότι το Ιράν θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με «συντριπτική και καταστροφική» ισχύ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Χέγκσεθ ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προτιμούν η επιχείρηση να παραμείνει ειρηνική, αλλά είναι πλήρως έτοιμες να υπερασπιστούν το προσωπικό τους, τα πλοία, τα αεροσκάφη και την αποστολή τους.
Η διπλωματική πρωτοβουλία στον ΟΗΕ
Στις 5 Μαΐου, οι Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Κατάρ, κατέθεσαν σχέδιο ψηφίσματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με στόχο το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι το ψήφισμα καλεί το Ιράν να σταματήσει τις επιθέσεις κατά πλοίων, την τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών και τις προσπάθειες επιβολής διοδίων στα στενά, τα οποία χαρακτηρίζονται διεθνής θαλάσσια οδός. Ανέφερε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συνεχίζει να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία μέσω των προσπαθειών της να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, των απειλών κατά εμπορικών πλοίων, της τοποθέτησης ναρκών που απειλούν τη ναυσιπλοΐα και των προσπαθειών επιβολής διοδίων στη σημαντικότερη θαλάσσια οδό του κόσμου.
Το σχέδιο ψηφίσματος απαιτεί επίσης από το Ιράν να αποκαλύψει τον αριθμό και τις τοποθεσίες των ναρκών που έχει τοποθετήσει και να συνεργαστεί στις προσπάθειες απομάκρυνσής τους, ενώ παράλληλα στηρίζει τη δημιουργία ανθρωπιστικού διαδρόμου.
Κατά τη διάρκεια ενημέρωσης Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι δεν είναι βέβαιος αν το ψήφισμα θα μπορέσει να ξεπεράσει ενδεχόμενο μόνιμο βέτο από τη Ρωσία ή την Κίνα. Υποστήριξε ότι οι επιθέσεις του Ιράν κατά εμπορικών πλοίων αποτελούν απειλή για το παγκόσμιο εμπόριο και την ανθρωπιστική βοήθεια και χαρακτήρισε τις ενέργειες αυτές απαράδεκτες και αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο.
Κάλεσε τα Ηνωμένα Έθνη να αντιδράσουν όχι με στρατιωτική ισχύ αλλά καταδικάζοντας τις ενέργειες της Τεχεράνης και ασκώντας πίεση για αλλαγή στάσης. Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε το αίτημα μετριοπαθές και λογικό, διερωτώμενος ποια είναι η αποτελεσματικότητα των Ηνωμένων Εθνών αν δεν μπορούν να ενώσουν τα κράτη πίσω από ένα τέτοιο ψήφισμα.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι τόσο η Κίνα όσο και η Ρωσία έχουν συμφέρον να υποστηρίξουν την προσπάθεια επαναλειτουργίας των στενών και αποφυγής παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας, καθώς το κλείσιμο διεθνών θαλάσσιων οδών όπως τα Στενά του Ορμούζ θα προκαλούσε οικονομικό χάος σε δεκάδες χώρες.
Οι επιθέσεις και η αντίδραση του Ιράν
Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, ως αντίποινα για τα κοινά αμερικανοϊσραηλινά αεροπορικά πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου κατά του Ιράν, έχει προκαλέσει αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως και έχει δυσκολέψει σημαντικά τη διέλευση πλοίων από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Το Ιράν έχει επιτρέψει τη διέλευση μόνο στα δικά του πλοία.
Εν τω μεταξύ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι δέχθηκαν νέες επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από το Ιράν, για δεύτερη συνεχόμενη ημέρα. Το υπουργείο Άμυνας των ΗΑΕ ανέφερε ότι τα συστήματα αεράμυνας της χώρας αντιμετώπιζαν επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη που προέρχονταν από το Ιράν, ενώ διευκρίνισε ότι οι εκρήξεις που ακούγονταν σε διάφορες περιοχές της χώρας οφείλονταν στην αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων κρουζ και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Τη Δευτέρα 4 Μαΐου, τα ΗΑΕ είχαν ανακοινώσει ότι αναχαίτισαν περισσότερες από δώδεκα επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από το Ιράν, ενώ είχε δεχθεί επίθεση και λιμενική εγκατάσταση παραγωγής πετρελαίου.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ εξέφρασε την αλληλεγγύη του προς τα ΗΑΕ, δηλώνοντας ότι το Πακιστάν στέκεται σταθερά στο πλευρό του λαού και της κυβέρνησης των Εμιράτων σε αυτή τη δύσκολη περίοδο. Τόνισε επίσης ότι είναι απολύτως αναγκαίο να τηρηθεί και να γίνει σεβαστή η εκεχειρία, ώστε να υπάρξει ο απαραίτητος διπλωματικός χώρος για διάλογο που θα οδηγήσει σε διαρκή ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, Ιρανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου σε καθημερινή βάση.
Ο στρατηγός του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης Γιαντολάχ Τζαβανί δήλωσε μέσω του κρατικού πρακτορείου Tasnim News Agency ότι ο αμερικανικός στρατός θα υποστεί ήττα στη σύγκρουση. Σε ξεχωριστές δηλώσεις που μετέδωσε το κρατικό PressTV, ο Τζαβανί ανέφερε ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να επαναφέρει την κατάσταση σε εκείνη που επικρατούσε πριν από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν εξαπολύθηκαν τα αρχικά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν.
Ο Τζαβανί προειδοποίησε επίσης ότι πλοία τα οποία το Ιράν θεωρεί συνδεδεμένα με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τους συμμάχους τους δεν θα επιτρέπεται να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Των Jack Phillips, Troy Myers και Jackson Richman
Με πληροφορίες από το Associated Press
