Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι ο αμερικανικός στρατός δεν θα προχωρήσει σε επίθεση κατά του Ιράν, η οποία, όπως ανέφερε, είχε προγραμματιστεί για την Τρίτη, ενώ παράλληλα η Τεχεράνη προχώρησε στη δημιουργία νέας αρχής για την επίσημη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανέφερε ότι το πλήγμα κατά του Ιράν ήταν προγραμματισμένο για την Τρίτη, αλλά ακυρώθηκε επειδή ο ίδιος και άλλοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα επιτευχθεί συμφωνία με την Τεχεράνη. Σημείωσε δε ότι η απόφαση για αναστολή νέας στρατιωτικής δράσης ελήφθη έπειτα από παρότρυνση των ηγετών του Κατάρ, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο Τραμπ, η συμφωνία δεν θα περιλαμβάνει πυρηνικά όπλα για το Ιράν, ενώ σημείωσε ότι έδωσε εντολή στον υπουργό Πολέμου Πητ Χέγκσεθ και στον αρχηγό του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων Νταν Κέιν να αναστείλουν την επίθεση της Τρίτης. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι έχει δώσει περαιτέρω εντολή να είναι έτοιμοι να προχωρήσουν σε πλήρη, μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά του Ιράν, ανά πάσα στιγμή, σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία.
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ είχε αναφέρει στη New York Post ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν συνεχίζονται, αποφεύγοντας να μιλήσει λεπτομερώς, σχολιάζοντας ότι το Ιράν επιθυμεί να επιτευχθεί συμφωνία επειδή γνωρίζει τι πρόκειται να συμβεί σύντομα.
Η εύθραυστη εκεχειρία και η νέα ένταση
Για περισσότερο από έναν μήνα, η κατάπαυση του πυρός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν διατηρείται σε γενικές γραμμές, έπειτα από προσωρινή συμφωνία που επιτεύχθηκε τον Απρίλιο μέσω διαπραγματεύσεων με τη μεσολάβηση του Πακιστάν και κρατών του Κόλπου. Ωστόσο, οι εντάσεις παραμένουν σε υψηλό επίπεδο, με τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ και τις ιρανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις επιτήρησης στα Στενά του Ορμούζ να συνεχίζονται.
Επιπλέον, μη επανδρωμένο αεροσκάφος προκάλεσε πυρκαγιά την Κυριακή στην περίμετρο του μοναδικού πυρηνικού σταθμού παραγωγής ενέργειας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), κίνηση την οποία οι αρχές χαρακτήρισαν «απρόκλητη τρομοκρατική επίθεση». Δεν αποδόθηκαν ευθύνες σε κανέναν, ωστόσο το περιστατικό ανέδειξε τον κίνδυνο αναζωπύρωσης του πολέμου, καθώς Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν έδειξαν ότι είναι έτοιμοι να συγκρουστούν εκ νέου. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί ούτε διαρροή ραδιενέργειας.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία φιλοξενούν συστήματα αεράμυνας και προσωπικό του Ισραήλ, κατηγόρησαν πρόσφατα το Ιράν για επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους, ενώ η Σαουδική Αραβία καταδίκασε την επίθεση· αργότερα ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εισήλθαν από τον εναέριο χώρο του Ιράκ.
Η νέα Αρχή στα Στενά του Ορμούζ
Οι εντάσεις έχουν αυξηθεί γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό μέσω της οποίας διακινείται περίπου το 20% των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Τεχεράνη προχώρησε στη δημιουργία της νέας Αρχής Στενών του Περσικού Κόλπου, γνωστής ως PGSA, η οποία ανακοίνωσε σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X στις 18 Μαΐου ότι αποτελεί πλέον τη «νομική οντότητα και αρμόδια Αρχή εκπροσώπησης» για τη διαχείριση της διέλευσης μέσω των Στενών του Ορμούζ εκ μέρους της ιρανικής κυβέρνησης.
Η νέα Αρχή ανέφερε ότι τα πλοία που κινούνται εντός των ορίων των Στενών, όπως αυτά έχουν καθοριστεί από το Ιράν, θα πρέπει να συντονίζονται με τις ιρανικές αρχές και τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας, προειδοποιώντας ότι «η διέλευση χωρίς άδεια θα θεωρείται παράνομη». Η PGSA εγκαινίασε τον επίσημο λογαριασμό της στην πλατφόρμα X με ανακοίνωση ότι θα παρέχει «ενημερώσεις σε πραγματικό χρόνο», σε μια κίνηση που θεωρείται η σαφέστερη δημόσια προσπάθεια της Τεχεράνης να θεσμοθετήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η νέα Αρχή θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου συστήματος, το οποίο θα απαιτεί από τα εμπορικά πλοία να συνεργάζονται απευθείας με την Τεχεράνη για να αποκτούν πρόσβαση στη θαλάσσια οδό. Ο Εμπραχίμ Αζίζι, πρόεδρος της επιτροπής εθνικής ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X στις 16 Μαΐου ότι η Τεχεράνη έχει προετοιμάσει έναν «επαγγελματικό μηχανισμό» για τη διαχείριση της ναυτιλιακής κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ και ότι θα εισπράττονται τα απαραίτητα τέλη για τις εξειδικευμένες υπηρεσίες που παρέχονται μέσω αυτού του μηχανισμού.
Ο Αζίζι επεσήμανε ότι η διέλευση θα απαγορεύεται σε όσους συμμετέχουν στο αποκαλούμενο «σχέδιο ελευθερίας», κάνοντας αναφορά στη ναυτική πρωτοβουλία υπό αμερικανική ηγεσία που αποσκοπεί στην προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στον Κόλπο.
Οι οικονομικές επιπτώσεις και η αντίδραση των ΗΠΑ
Η σύγκρουση με το Ιράν έχει ήδη κοστίσει στις επιχειρήσεις παγκοσμίως τουλάχιστον 25 δισεκατομμύρια δολάρια, εξαιτίας της αύξησης των τιμών της ενέργειας, των προβλημάτων στις θαλάσσιες μεταφορές και των διακοπών στις αλυσίδες εφοδιασμού. Τουλάχιστον 279 εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και την Ασία έχουν αναφέρει τη σύγκρουση ως παράγοντα πίσω από αμυντικά επιχειρηματικά μέτρα, μεταξύ των οποίων μείωση της παραγωγής, επιπλέον χρεώσεις καυσίμων, περικοπές προσωπικού και αναστολή πληρωμών προς μετόχους.
Η ανακοίνωση της νέας ιρανικής Αρχής έγινε εν μέσω συνεχιζόμενης διεθνούς κριτικής για τις ναυτικές ενέργειες της Τεχεράνης. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει διεθνή στήριξη για ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που καταδικάζει τις επιθέσεις του Ιράν κατά της ναυσιπλοΐας, την τοποθέτηση θαλάσσιων ναρκών και τις προσπάθειες επιβολής τελών στα πλοία.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε σε ανακοίνωση, στις 5 Μαΐου, ότι το Ιράν κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία μέσω των απειλών του κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας, προσθέτοντας ότι το ψήφισμα του ΟΗΕ θα υπερασπιστεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Το ψήφισμα καλεί το Ιράν να σταματήσει τις επιθέσεις κατά πλοίων, να αποκαλύψει τις τοποθεσίες των θαλάσσιων ναρκών και να συνεργαστεί με τις διεθνείς προσπάθειες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, δήλωσε στις 12 Μαΐου ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει διπλωματική λύση μέσω του ΟΗΕ, ενώ παράλληλα επέκρινε τις ενέργειες του Ιράν στον Κόλπο.
Ο πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ Μάικ Γουόλτς δήλωσε αργότερα, στις 13 Μαΐου, ότι 113 χώρες έχουν συνυπογράψει το σχέδιο ψηφίσματος, σημειώνοντας ότι το Ιράν είναι απομονωμένο λόγω των παράνομων ενεργειών του να ναρκοθετεί διεθνή ύδατα και να επιβάλλει τέλη διέλευσης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και οι όροι της συμφωνίας
Στο πλαίσιο μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί την παράδοση όλων των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου διαθέτει το Ιράν και τον οριστικό τερματισμό του πυρηνικού του προγράμματος, κατηγορώντας τη χώρα ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμά του έχει ειρηνικούς σκοπούς, ωστόσο έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε επίπεδα κοντά σε εκείνο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων και θεωρείται ευρέως ότι τουλάχιστον έως το 2003 το πρόγραμμά του είχε στρατιωτική διάσταση. Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα περιορίσει το έργο των επιθεωρητών ατομικής ενέργειας των Ηνωμένων Εθνών, ακόμη και μετά τη δωδεκαήμερη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πέρυσι το καλοκαίρι.
Τη Δευτέρα, κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν μετέδωσαν δήλωση αξιωματούχου σύμφωνα με την οποία το ιρανικό καθεστώς επιθυμεί την επιστροφή των δεσμευμένων περιουσιακών του στοιχείων, ενώ υποστήριξε ότι οι απαιτήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας είναι «αντίθετες με τα δικαιώματα του ιρανικού λαού». Είπε ότι αυτό είναι παράλογο και ότι το Ιράν δεν πρόκειται να συμφωνήσει, προσθέτοντας πως οι Αμερικανοί πρέπει να κατανοήσουν ότι η χώρα δεν θα αποδεχθεί τον τερματισμό του πολέμου με αντάλλαγμα πυρηνικές δεσμεύσεις.
Στις 11 Μαΐου, ο Τραμπ δήλωσε ότι η κατάπαυση του πυρός παραμένει εύθραυστη, έχοντας προηγουμένως απορρίψει πρόταση του Ιράν για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Των Jack Phillips και Evgenia Filimianova
Με πληροφορίες από Reuters και Associated Press
