Η Χαλίντα Ζία, που έγινε η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός του Μπαγκλαντές το 1991 και στη συνέχεια εναλλασσόταν στην εξουσία με τη Σέιχ Χασίνα, πέθανε την Τρίτη, σε ηλικία 80 ετών.
Το αντιπολιτευόμενο Εθνικιστικό Κόμμα του Μπανγκλαντές (BNP) ανακοίνωσε ότι η Ζία πέθανε έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια. Οι γιατροί της ανέφεραν ότι έπασχε από προχωρημένη κίρρωση του ήπατος, αρθρίτιδα, διαβήτη, καθώς και προβλήματα στο στήθος και στην καρδιά. Στις αρχές του 2025 είχε μεταβεί στο Λονδίνο για ιατρική θεραπεία και παρέμεινε εκεί για τέσσερις μήνες πριν επιστρέψει στην πατρίδα της.
Παρότι η Χαλίντα βρισκόταν εκτός εξουσίας από το 2006 και είχε περάσει αρκετά χρόνια είτε στη φυλακή είτε σε κατ’ οίκον περιορισμό, η ίδια και το κεντροδεξιό BNP συνέχισαν να έχουν σημαντική λαϊκή υποστήριξη.
Το BNP θεωρείται το φαβορί για να κερδίσει τις βουλευτικές εκλογές, οι οποίες έχουν προγραμματιστεί να διεξαχθούν τον Φεβρουάριο. Ο γιος της Χαλίντα και προσωρινός πρόεδρος του κόμματος, Ταρίκ Ραχμάν, 60 ετών, επέστρεψε στη χώρα την περασμένη εβδομάδα, ύστερα από 17 χρόνια αυτοεξορίας, ως ένας ισχυρός υποψήφιος για την πρωθυπουργία.
Από τον Αύγουστο του 2024, μετά την εξέγερση που ξεκίνησε από φοιτητές και οδήγησε στην ανατροπή της Χασίνα, το Μπαγκλαντές κυβερνάται από προσωρινή κυβέρνηση με επικεφαλής τον Μοχάμεντ Γιουνούς, βραβευμένο με Νόμπελ Ειρήνης και πρωτοπόρο της μικροχρηματοδότησης. Τον Νοέμβριο, η Χασίνα καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο για φονική καταστολή φοιτητικών διαδηλώσεων.
Γνωστή με το μικρό της όνομα, η Χαλίντα περιγραφόταν ως ντροπαλή και αφοσιωμένη στην ανατροφή των δύο γιων της, έως ότου ο σύζυγός της, στρατιωτικός ηγέτης και τότε πρόεδρος Ζιαούρ Ραχμάν, δολοφονήθηκε το 1981, σε απόπειρα πραξικοπήματος.
Τρία χρόνια αργότερα ανέλαβε την ηγεσία του BNP, που είχε ιδρύσει ο σύζυγός της, και είχε δηλώσει ότι θα υλοποιούσε τον στόχο του για «απελευθέρωση του Μπανγκλαντές από τη φτώχεια και την οικονομική καθυστέρηση».
Στη συνέχεια συνεργάστηκε με τη Χασίνα, κόρη του ιδρυτή του Μπαγκλαντές και επικεφαλής του κόμματος Αουάμι Λιγκ, προκειμένου να ηγηθούν μιας λαϊκής εξέγερσης υπέρ της δημοκρατίας που ανέτρεψε τον στρατιωτικό κυβερνήτη Χοσάιν Μοχάμεντ Ερσάντ το 1990.
Οι μαχόμενες μπεγκούμ
Ωστόσο, η συνεργασία τους δεν κράτησε πολύ. Η πικρή αντιπαλότητά τους οδήγησε στο να τις αποκαλούν «οι μαχόμενες μπεγκούμ» — μια φράση που χρησιμοποιεί έναν τιμητικό τίτλο στα ουρντού για εξέχουσες γυναίκες.
Οι υποστηρικτές της έβλεπαν τη Χαλίντα ως ευγενική και παραδοσιακή, αλλά και διακριτικά κομψή, ως ένα πρόσωπο που διάλεγε προσεκτικά τις λέξεις του. Παράλληλα, τη θεωρούσαν τολμηρή και αδιάλλακτη ηγέτιδα όσον αφορά την υπεράσπιση του κόμματός της και την αντιμετώπιση των αντιπάλων της.
Η Χασίνα, αντίθετα, ήταν πολύ πιο εκδηλωτική και επιθετική. Οι αντίθετες προσωπικότητές τους συνέβαλαν στη διατήρηση μιας έντονης αντιπαλότητας που κυριάρχησε στην πολιτική ζωή του Μπαγκλαντές για δεκαετίες.
Το 1991, το Μπαγκλαντές πραγματοποίησε αυτό που χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη ελεύθερη εκλογική αναμέτρηση της χώρας. Η Χαλίντα επικράτησε με μια απρόσμενη νίκη έναντι της Χασίνα, έχοντας εξασφαλίσει τη στήριξη του μεγαλύτερου ισλαμικού κόμματος της χώρας, του Τζαμαάτ-ε-Ισλάμι.
Με αυτόν τον τρόπο έγινε η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός του Μπαγκλαντές και μόλις η δεύτερη γυναίκα που ηγήθηκε δημοκρατικής κυβέρνησης σε κυρίως μουσουλμανικό κράτος, μετά την Μπεναζίρ Μπούτο, η οποία είχε εκλεγεί στο Πακιστάν τρία χρόνια νωρίτερα.
Στη θητεία της, η Χαλίντα αντικατέστησε το προεδρικό σύστημα με κοινοβουλευτικό, ώστε η εξουσία να εδράζεται στον πρωθυπουργό. Παράλληλα, ήρε περιορισμούς στις ξένες επενδύσεις και καθιέρωσε την υποχρεωτική και δωρεάν πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
Ηττήθηκε από τη Χασίνα στις εκλογές του 1996, ωστόσο επέστρεψε πέντε χρόνια αργότερα με μια απροσδόκητη σαρωτική νίκη. Η δεύτερη θητεία της επισκιάστηκε από την άνοδο ισλαμιστών μαχητών και από καταγγελίες περί διαφθοράς.
Το 2004, συγκέντρωση στην οποία μιλούσε η Χασίνα δέχθηκε επίθεση με χειροβομβίδες. Η Χασίνα επέζησε, όμως περισσότεροι από 20 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 500 τραυματίστηκαν. Υπεύθυνοι θεωρήθηκαν η κυβέρνηση της Χαλίντα και οι ισλαμιστικοί σύμμαχοί της.
Το 2018, αφού η Χασίνα είχε ανακτήσει το ανώτατο αξίωμα στη χώρα, ο Ραχμάν δικάστηκε ερήμην και καταδικάστηκε σε ισόβια για την επίθεση. Το BNP χαρακτήρισε τη δίκη πολιτικά υποκινούμενη.
Κράτηση και ελευθερία
Παρότι η Χαλίντα στη συνέχεια κατέστειλε ισλαμιστικές ριζοσπαστικές ομάδες, η δεύτερη θητεία της έληξε το 2006, όταν μια προσωρινή κυβέρνηση με τη στήριξη του στρατού ανέλαβε την εξουσία εν μέσω πολιτικής αστάθειας και βίαιων επεισοδίων στους δρόμους.
Η προσωρινή κυβέρνηση φυλάκισε τόσο τη Χαλίντα όσο και τη Χασίνα, με κατηγορίες για διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας, για περίπου έναν χρόνο, πριν αφεθούν και οι δύο ελεύθερες εν όψει των γενικών εκλογών του 2008.
Η Χαλίντα δεν ανέκτησε ποτέ την εξουσία. Με το BNP να μποϊκοτάρει τις εκλογές του 2014 και του 2024, η οξύτατη αντιπαράθεσή της με τη Χασίνα συνέχισε να κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή του Μπαγκλαντές. Η ένταση ανάμεσα στα δύο κόμματα οδηγούσε συχνά σε απεργίες, βία και θανάτους, εμποδίζοντας την οικονομική ανάπτυξη του Μπαγκλαντές — μιας χώρας περίπου 175 εκατομμυρίων κατοίκων, με υψηλά επίπεδα φτώχειας, χαμηλό υψόμετρο και μεγάλη ευαλωτότητα σε καταστροφικές πλημμύρες.
Το 2018, η Χαλίντα, ο Ραχμάν και συνεργάτες τους καταδικάστηκαν για υπεξαίρεση περίπου 250.000 δολαρίων από ξένες δωρεές που είχαν δοθεί σε καταπίστευμα ορφανοτροφείου, το οποίο είχε συσταθεί την περίοδο που η ίδια ήταν πρωθυπουργός. Η Ζία υποστήριζε ότι οι κατηγορίες αποτελούσαν μέρος σχεδίου για να απομακρυνθούν η ίδια και η οικογένειά της από την πολιτική.
Φυλακίστηκε, αλλά τον Μάρτιο του 2020 μεταφέρθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό για ανθρωπιστικούς λόγους, καθώς η υγεία της επιδεινωνόταν. Απαλλάχθηκε από τον κατ’ οίκον περιορισμό τον Αύγουστο του 2024, μετά την ανατροπή της Χασίνα.
Στις αρχές του 2025, η Ζία και ο Ραχμάν αθωώθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο του Μπανγκλαντές στην υπόθεση διαφθοράς που είχε οδηγήσει στις καταδίκες και τις ποινές φυλάκισης του 2018. Ο Ραχμάν είχε αθωωθεί έναν μήνα νωρίτερα και για την επίθεση του 2004 εναντίον της Χασίνα.
Της Ruma Paul
