Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να επεκτείνει τον λεγόμενο συνοριακό φόρο άνθρακα, ώστε να καλύπτει ευρύτερη γκάμα εισαγόμενων προϊόντων, από οικιακές συσκευές όπως ψυγεία και πλυντήρια έως εξαρτήματα αυτοκινήτων.
Σύμφωνα με σχέδια που παρουσιάστηκαν στις 16 Δεκεμβρίου 2025, η ΕΕ θα προσθέσει επιπλέον προϊόντα με βάση τον χάλυβα και το αλουμίνιο στο πεδίο εφαρμογής του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM), ο οποίος είναι ουσιαστικά ένας δασμός που επιβάλλεται σε επιλεγμένα εισαγόμενα αγαθά με βάση τα αέρια που εκπέμπονται κατά την παραγωγή τους.
Στόχος του CBAM είναι να εξισορροπήσει τους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών και των ανταγωνιστών τους σε χώρες όπου οι ρυθμίσεις για την κλιματική αλλαγή είναι λιγότερο αυστηρές. Ο μηχανισμός, που υιοθετήθηκε το 2023, βρίσκεται σήμερα σε μεταβατική φάση με έμφαση στην υποβολή στοιχείων για τις εκπομπές, αλλά έχει προγραμματιστεί να αρχίσει να εισπράττει τέλη από τους εισαγωγείς τον Ιανουάριο 2026.
Το αρχικό πλαίσιο απαιτεί από τους παραγωγούς και πωλητές χάλυβα, αλουμινίου, τσιμέντου και λιπασμάτων να πληρώνουν για τις εκπομπές που συνδέονται με την παραγωγή τους. Ωστόσο, η πιο πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα διευρύνει σημαντικά το πεδίο, εντάσσοντας μεταποιημένα αγαθά που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε αυτές τις πρώτες ύλες.
Ειδικότερα, η Επιτροπή πρότεινε την επέκταση του φόρου CBAM σε 180 προϊόντα περαιτέρω μεταποίησης, τα οποία βασίζονται «σε μεγάλο βαθμό σε χάλυβα και αλουμίνιο». Τα περισσότερα από τα επηρεαζόμενα είδη είναι βιομηχανικά εξαρτήματα, όπως μεταλλικά εξαρτήματα σύνδεσης, καλωδιώσεις και κύλινδροι, όμως ο κατάλογος περιλαμβάνει και ορισμένα καταναλωτικά αγαθά, μεταξύ των οποίων πλυντήρια και άλλες οικιακές συσκευές.
Η απόφαση αντανακλά ανησυχίες στις Βρυξέλλες ότι ο αρχικός σχεδιασμός του CBAM θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος για τους κατασκευαστές της ΕΕ που βασίζονται σε εισαγόμενες, επιβαρυμένες με φόρο άνθρακα πρώτες ύλες, ενδεχομένως ενθαρρύνοντάς τους να μεταφέρουν τα εργοστάσιά τους σε χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα.
Ο Στεφάν Σεζουρνέ (Stéphane Séjourné), εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ευημερία και τη βιομηχανική στρατηγική, ανέφερε σε δήλωσή του ότι οι Ευρωπαίοι βιομηχανικοί παραγωγοί θα πρέπει να ενθαρρύνονται και όχι να αποθαρρύνονται στις προσπάθειες απανθρακοποίησης.
Όταν το CBAM τεθεί σε πλήρη εφαρμογή, οι εισαγωγείς θα υποχρεούνται να δηλώνουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που είναι ενσωματωμένες σε αγαθά που παράγονται στο εξωτερικό. Εάν αυτές οι εκπομπές υπερβαίνουν τα ευρωπαϊκά σημεία αναφοράς, οι εταιρείες θα πρέπει να αγοράζουν πιστοποιητικά εκπομπών, με τιμή που θα καθορίζεται σύμφωνα με την αγορά άνθρακα της ΕΕ.
Το τέλος αναμένεται να αποφέρει περίπου 1,4 δισ. ευρώ ετησίως για την ΕΕ. Οι Βρυξέλλες έχουν δηλώσει ότι σκοπεύουν να διαθέσουν το 25% των εσόδων του CBAM που θα εισπραχθούν τα επόμενα δύο χρόνια, προκειμένου να στηρίξουν, μέσω ειδικού ταμείου, τους κατασκευαστές της ΕΕ που επηρεάζονται από την πολιτική.
Η πρόταση πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Το 2024, η ΕΕ εισήγαγε περισσότερο αλουμίνιο και σχετικά προϊόντα απ’ ό,τι εξήγαγε, με αποτέλεσμα εμπορικό έλλειμμα περίπου 11,1 δισ. ευρώ. Οι μεγαλύτεροι προμηθευτές αλουμινίου της Ένωσης εκείνο το έτος ήταν η Νορβηγία, η Κίνα, η Ισλανδία, η Τουρκία και η Ελβετία, σύμφωνα με την Eurostat.
Αντιθέτως, το 2024 η ΕΕ κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα 4,7 δισ. ευρώ στον σίδηρο και τον χάλυβα. Οι κορυφαίοι προορισμοί για τις εξαγωγές προϊόντων σιδήρου και χάλυβα της ΕΕ το 2024 ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ελβετία, η Νορβηγία και η Κίνα, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.
Του Bill Pan
