Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) προειδοποίησαν ότι νέα στρατιωτικά πλήγματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη σύγκρουση πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Σε ανακοίνωσή τους μέσω του ημιεπίσημου πρακτορείου Mehr News στις 20 Μαΐου, οι IRGC ανέφεραν ότι ο «περιφερειακός πόλεμος» που είχε προαναγγελθεί θα επεκταθεί αυτή τη φορά πέρα από την περιοχή και ότι τα «συντριπτικά πλήγματα» του Ιράν θα οδηγήσουν τους αντιπάλους του σε καταστροφή «σε μέρη που δεν μπορούν να φανταστούν».
Η ιρανική στρατιωτική οργάνωση υποστήριξε επίσης ότι δεν χρησιμοποίησε πλήρως το οπλοστάσιό της κατά τη διάρκεια των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να επεκτείνει τις επιθέσεις της πέρα από τη Μέση Ανατολή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι ακύρωσε νέα αμερικανικά πλήγματα κατά του Ιράν που είχαν προγραμματιστεί για την Τρίτη, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η Τεχεράνη θα προχωρήσει σε ειρηνευτική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τον Τραμπ, οι ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Κατάρ είχαν επίσης παροτρύνει την Ουάσιγκτον να μην εξαπολύσει νέο κύκλο επιθέσεων.
Την Τρίτη, ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς δήλωσε σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο ότι η ηγεσία του Ιράν εμφανίζεται διχασμένη και ότι η διαπραγματευτική θέση του καθεστώτος παραμένει ασαφής. Παρ’ όλα αυτά, υπογράμμισε ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα σε περίπτωση που δοθεί εντολή για νέα επίθεση κατά του Ιράν.
Την ίδια ημέρα, ο Τραμπ ανέφερε ότι είχε δώσει στο Ιράν προθεσμία δύο ή τριών ημερών ή, ενδεχομένως, έως τις αρχές της επόμενης εβδομάδας, για να καταλήξει σε συμφωνία. Δήλωσε επίσης ότι είχε φτάσει μία ώρα πριν από τη λήψη απόφασης για άμεση στρατιωτική δράση.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ
Παρά τη σχετική διατήρηση της εκεχειρίας, στις αρχές Μαΐου σημειώθηκε έξαρση επιθέσεων κατά της ναυσιπλοΐας και κρατών του Κόλπου, όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε ναυτική αποστολή για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, πριν την ακυρώσει περίπου δύο ημέρες αργότερα.
Αυτή την εβδομάδα σημειώθηκε νέο κύμα επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με τις δύο χώρες να υποστηρίζουν ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη προήλθαν από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται πολιτοφυλακές σύμμαχες του Ιράν. Η Ιορδανία ανακοίνωσε επίσης ότι κατέρριψε ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος στις 20 Μαΐου.
Το Ιράν έχει σε μεγάλο βαθμό κλείσει τα Στενά του Ορμούζ για όλα τα πλοία εκτός από τα δικά του από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής εκστρατείας τον Φεβρουάριο, προκαλώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή στις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες στην ιστορία.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παγκόσμιους διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας και λιπασμάτων. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μέσω αυτού διακινείται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων, το 35% των παγκόσμιων αποστολών αργού πετρελαίου και περίπου το ένα πέμπτο των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν τον περασμένο μήνα με αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με τον αμερικανικό στρατό να αναφέρει ότι έχει σταματήσει ή ανακατευθύνει περισσότερα από 80 πλοία που ταξίδευαν προς και από το Ιράν.
Προειδοποιήσεις του ΟΗΕ
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO) προειδοποίησε σε έκθεσή του στις 20 Μαΐου ότι η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί την αρχή μιας «συστημικής αναταραχής στον αγροδιατροφικό τομέα», το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών των τροφίμων παγκοσμίως.
Ο οργανισμός ανέφερε ότι, εάν κυβερνήσεις και αγρότες δεν κινηθούν άμεσα για τη σταθεροποίηση των προμηθειών λιπασμάτων, των ναυτιλιακών διαδρομών και της αγροτικής παραγωγής, ενδέχεται να εκδηλωθεί παγκόσμια κρίση τιμών τροφίμων μέσα στους επόμενους έξι έως δώδεκα μήνες.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος του FAO, Μάξιμο Τορέρο, δήλωσε ότι είναι αναγκαίο να εξεταστεί σοβαρά πώς θα αυξηθεί η ικανότητα των χωρών να απορροφούν τέτοιους κραδασμούς και πώς θα ενισχυθεί η ανθεκτικότητά τους, ώστε να περιοριστούν οι πιθανές επιπτώσεις.
Αξιωματούχοι του ΟΗΕ ανέφεραν ότι η κρίση ήδη επηρεάζει τις παγκόσμιες αγορές τροφίμων. Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO αυξήθηκε για τρίτο συνεχόμενο μήνα τον Απρίλιο, καθώς το αυξημένο ενεργειακό κόστος και οι διαταραχές που συνδέονται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή οδήγησαν σε άνοδο των τιμών βασικών εμπορευμάτων.
Ο Ντέιβιντ Λαμπόρντ, διευθυντής του Τμήματος Οικονομικών Αγροδιατροφής του FAO, δήλωσε ότι εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς μέσω της δυτικής Σαουδικής Αραβίας, της Ερυθράς Θάλασσας και της ανατολικής Αραβικής Χερσονήσου θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν εν μέρει τις διαταραχές, προειδοποίησε όμως ότι οι δυνατότητές τους παραμένουν περιορισμένες.
Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων
Ο FAO κάλεσε κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς να επεκτείνουν την έκτακτη χρηματοδότηση, να ενισχύσουν τα αποθέματα τροφίμων και να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα των μεταφορών πριν επιδεινωθούν περαιτέρω οι συνθήκες.
Παράλληλα, συνέστησε στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων πληθυσμών αντί για γενικευμένα προγράμματα επιδοτήσεων και προειδοποίησε ότι το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση, επηρεάζοντας τις βροχοπτώσεις και την αγροτική παραγωγή σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ ανακοίνωσε στις 14 Μαΐου ότι το Ελ Νίνιο αναμένεται να εμφανιστεί αυτό το καλοκαίρι και να συνεχιστεί έως τον χειμώνα.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, το φαινόμενο συνδέεται συνήθως με αυξημένες βροχοπτώσεις σε τμήματα της νότιας Νότιας Αμερικής, των νότιων Ηνωμένων Πολιτειών, του Κέρατος της Αφρικής και της Κεντρικής Ασίας, αλλά και με ξηρασία στην Αυστραλία, την Ινδονησία και σε περιοχές της νότιας Ασίας.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προέβλεψε τον περασμένο μήνα ότι οι τιμές των λιπασμάτων θα αυξηθούν κατά 31% το 2026, κυρίως λόγω αύξησης κατά 60% στις τιμές της ουρίας. Προειδοποίησε επίσης ότι η προσιτότητα των λιπασμάτων μπορεί να υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2022, γεγονός που θα μπορούσε να μειώσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών και να επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια.
Επικαλούμενη εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, η Παγκόσμια Τράπεζα ανέφερε ότι εάν η σύγκρουση παραταθεί, οι πιέσεις στην προσφορά και στο κόστος των τροφίμων θα μπορούσαν να οδηγήσουν έως και 45 εκατομμύρια επιπλέον ανθρώπους σε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια μέσα στη χρονιά.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προειδοποίησε επίσης αυτή την εβδομάδα ότι η αύξηση των τιμών των τροφίμων θα μπορούσε να επιδεινώσει την πείνα στην Αφρική. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X στις 20 Μαΐου, το ΔΝΤ ανέφερε ότι αύξηση κατά 20% στις διεθνείς τιμές τροφίμων θα μπορούσε να οδηγήσει περισσότερα από 20 εκατομμύρια ανθρώπους στην υποσαχάρια Αφρική σε επισιτιστική ανασφάλεια και να αφήσει δύο εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών να υποφέρουν από οξύ υποσιτισμό.
Οι κινήσεις των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Κυβερνήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα για τη διασφάλιση της παραγωγής λιπασμάτων και τη μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές.
Η υπουργός Γεωργίας των ΗΠΑ, Μπρουκ Ρόλινς, ανακοίνωσε στις 19 Μαΐου σειρά έργων για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, μεταξύ των οποίων μονάδα αμμωνίας ύψους 3,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Λουιζιάνα και νέες εγκαταστάσεις στην πολιτεία της Ουάσιγκτον και στην Αϊόβα.
Η Ρόλινς δήλωσε ότι τα έργα αυτά θα αυξήσουν την εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων κατά περίπου 4,5 εκατομμύρια τόνους ετησίως, εξυπηρετώντας περίπου 400.000 παραγωγούς και 290 εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργήσιμης γης. Είχε δηλώσει επίσης τον Απρίλιο ότι η εξάρτηση από τα λιπάσματα αποτελεί «ζήτημα εθνικής ασφάλειας».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε στις 20 Μαΐου νέο «Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα», με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας λιπασμάτων και τη βελτίωση της επισιτιστικής ασφάλειας.
Το σχέδιο προβλέπει έκτακτη στήριξη για τους αγρότες, διευρυμένη χρηματοδότηση για την παραγωγή λιπασμάτων και αύξηση της χρήσης βιολογικής προέλευσης και κυκλικών λιπασμάτων.
Ο Ευρωπαίος επίτροπος Γεωργίας, Κριστόφ Χάνσεν, δήλωσε ότι βραχυπρόθεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση θα στηρίξει τους αγρότες ώστε να μπορέσουν να προμηθευτούν τα απαραίτητα λιπάσματα για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο, ενώ μακροπρόθεσμα θα ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή και την ανάπτυξη λιπασμάτων βιολογικής προέλευσης.
Των Jack Phillips και Evgenia Filimianova
Με πληροφορίες από το Reuters
