TOM OZIMEK

Σε μήνυμά του προς τους Ευρωπαίους ηγέτες στις 14 Φεβρουαρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, διαβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον δεν εγκαταλείπει τη διατλαντική συμμαχία, ζητώντας ωστόσο ένα νέο ξεκίνημα που να συνάδει με το όραμα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για εθνική αναγέννηση, αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα και επιστροφή στη βιομηχανική και στρατιωτική ισχύ.

Μιλώντας στο ετήσιο Συνέδριο Ασφαλείας του Μονάχου, ο Ρούμπιο επιχείρησε να καθησυχάσει τις κυβερνήσεις που έχουν θορυβηθεί από ένα έτος εντάσεων σε θέματα εμπορίου, αμυντικών δαπανών και δημόσιας αμερικανικής κριτικής προς το ΝΑΤΟ. Ταυτόχρονα, κατέστησε σαφές ότι η αμερικανική δέσμευση εξαρτάται πλέον από αυτό που ο ίδιος χαρακτήρισε ως «ευρύτερη αναγέννηση», καλώντας την Ευρώπη να ενισχύσει τις άμυνές της και να επανεκτιμήσει τις πολιτικές της για τη μετανάστευση, το κλίμα και την οικονομική παγκοσμιοποίηση.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα αναλάβουν εκ νέου το έργο της ανανέωσης και αποκατάστασης. Καθοδηγούμαστε από το όραμα ενός μέλλοντος τόσο υπερήφανου, κυρίαρχου και ζωντανού όσο και το παρελθόν του πολιτισμού μας. Είμαστε έτοιμοι, αν χρειαστεί, να πορευτούμε μόνοι, αλλά προτιμούμε και ελπίζουμε να το κάνουμε μαζί με εσάς, τους φίλους μας στην Ευρώπη· οι ΗΠΑ και η Ευρώπη ανήκουν μαζί», τόνισε ο Ρούμπιο.

Τοποθετήσεις με διπλό μήνυμα: προειδοποίηση και πρόσκληση

Η παρέμβαση του Ρούμπιο λειτούργησε ως προειδοποίηση αλλά και κάλεσμα, αναγνωρίζοντας λάθη που έγιναν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού τις δεκαετίες που ακολούθησαν τον Ψυχρό Πόλεμο, και επισημαίνοντας την κοινή ευθύνη να διορθωθεί η πορεία — μία σαφής κριτική στη μεταψυχροπολεμική τάξη πραγμάτων. Αν και επέκρινε σκληρά τις επιλογές εκείνης της περιόδου, δεν παρέλειψε να αναγνωρίσει πως συνέβαλε ώστε οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους να αποκρούσουν τη σοβιετική επιθετικότητα, επιτυγχάνοντας αργότερα συλλογική νίκη και ευημερία.

«Ακόμη και όταν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν νωπός στη μνήμη Αμερικανών και Ευρωπαίων, βρεθήκαμε αντιμέτωποι με μια νέα, παγκόσμια καταστροφή, ικανή να επιφέρει ολέθρια και τελεσίδικη καταστροφή άνευ προηγουμένου στην ιστορία της ανθρωπότητας», υπογράμμισε.

Υπενθύμισε ακόμη ότι χιλιάδες χρόνια δυτικού πολιτισμού κρέμονταν από μια κλωστή, μπροστά στην απειλή μιας εξοπλισμένης με πυρηνικά, επεκτατικής και «σατανικής αυτοκρατορίας». Τελικά, σημείωσε, η ενότητα της διατλαντικής συμμαχίας νίκησε. Ωστόσο, όπως παρατήρησε, ακολούθησε μια επικίνδυνη αυταπάτη ότι «η ιστορία είχε τελειώσει», ότι κάθε χώρα θα γινόταν φιλελεύθερη δημοκρατία, πως οι οικονομικοί δεσμοί θα αντικαθιστούσαν τα εθνικά συμφέροντα και η παγκόσμια τάξη πραγμάτων θα έσπρωχνε την ανθρωπότητα σε μια εποχή χωρίς σύνορα.

«Ήταν μια ανόητη ιδέα, που υποτίμησε τη φύση του ανθρώπου και αγνόησε τα διδάγματα της μακραίωνης καταγεγραμμένης ιστορίας. Πληρώσαμε ακριβά αυτήν την αυταπάτη. Αγκαλιάσαμε το ελεύθερο και ανεμπόδιστο εμπόριο, ακόμη κι όταν άλλες χώρες προστάτευαν τις οικονομίες τους, επιδοτούσαν εταιρείες με στόχο να υποσκάψουν τις δικές μας, οδηγώντας στη συρρίκνωση της βιομηχανικής μας βάσης και στην απώλεια εκατομμυρίων θέσεων εργασίας της μεσαίας και εργατικής τάξης υπέρ του εξωτερικού, παραδίδοντας τον έλεγχο των κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων σε ανταγωνιστές και αντιπάλους», είπε.

Επέκρινε επίσης την υπέρμετρη διόγκωση του κοινωνικού κράτους εις βάρος της εθνικής άμυνας, επισημαίνοντας πως οι αντίπαλοι των ΗΠΑ αύξησαν κατά πολύ τις στρατιωτικές δαπάνες και δεν δίστασαν να καταφύγουν στη σκληρή ισχύ για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. «Η Δύση, αντίθετα, υιοθέτησε ενεργειακές πολιτικές που φτώχυναν τους πολίτες της για να ικανοποιήσει μια ‘θρησκεία του κλίματος’, ενώ οι ανταγωνιστές συνέχισαν να εκμεταλλεύονται τους ορυκτούς πόρους, αποκτώντας επιρροή στις δυτικές οικονομίες».

Έντονη ήταν και η κριτική του στην πολιτική μαζικής μετανάστευσης, απορρίπτοντας την άποψη ότι ο αυστηρός έλεγχος των συνόρων ισοδυναμεί με μισαλλοδοξία ή ξενοφοβία. «Ο έλεγχος των εθνικών μας συνόρων δεν είναι έκφραση ξενοφοβίας ή μίσους», διαμήνυσε ο Ρούμπιο. «Είναι θεμελιώδης πράξη εθνικής κυριαρχίας και η αποτυχία να το κάνουμε αποτελεί όχι μόνο εγκατάλειψη βασικών μας υποχρεώσεων προς τον λαό μας, αλλά άμεση απειλή για τον κοινωνικό ιστό και την επιβίωση του πολιτισμού μας».

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Ρούμπιο τόνισε ότι Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες μοιράζονται την ευθύνη για στρατηγικά λάθη, καλώντας επανειλημμένα να γίνει η ανανέωση συλλογική προσπάθεια και όχι μεμονωμένη αμερικανική επιλογή.

Αν και ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη να δράσει αυτόνομα αν χρειαστεί, παρουσίασε την ατζέντα Τραμπ ως πρόσκληση για την Ευρώπη να συνταχθεί στην ανοικοδόμηση της δυτικής ισχύος. «Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη ανήκουν μαζί», επανέλαβε, περιγράφοντας τις ΗΠΑ ως «παιδί της Ευρώπης», σφυρηλατημένες από κοινή ιστορία, πίστη, πολιτισμό, θεσμούς και παραδόσεις.

Το κρίσιμο διακύβευμα για το μέλλον της συμμαχίας, επεσήμανε, δεν είναι απλώς οι αμυντικές δαπάνες ή η διάταξη δυνάμεων, αλλά το αν οι σύμμαχοι συμμερίζονται τη θεμελιώδη κατανόηση του ποια συμφέροντα υπερασπίζονται. «Οι στρατοί δεν πολεμούν για αφηρημένες ιδέες», είπε χαρακτηριστικά. «Πολεμούν για έναν λαό, για ένα έθνος· πολεμούν για έναν τρόπο ζωής. Αυτό υπερασπιζόμαστε: έναν μεγάλο πολιτισμό, με λόγους να είναι υπερήφανος για το παρελθόν του, με αυτοπεποίθηση για το μέλλον του και με στόχο να ελέγχει ο ίδιος το οικονομικό και πολιτικό του πεπρωμένο».

Ο Ρούμπιο υπογράμμισε την ανάγκη αναβίωσης της βιομηχανικής βάσης και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, καλώντας ΗΠΑ και Ευρώπη να οικοδομήσουν εκ νέου παραγωγική δυναμική, ασφαλείς εφοδιαστικές αλυσίδες και να περιορίσουν την εξάρτησή τους από ανταγωνιστές για κρίσιμες πρώτες ύλες και αγαθά. «Αυτό που επιδιώκουμε είναι μια ανανεωμένη συμμαχία, που δεν θα επιτρέψει ποτέ να υπονομευτεί, να περιοριστεί ή να υποταχθεί σε συστήματα πέρα από τον έλεγχό της».

Το Συνέδριο Ασφαλείας του Μονάχου, διαγνωστικός δείκτης της διατλαντικής συνοχής, συνεχίζεται έως τις 15 Φεβρουαρίου, τη στιγμή που οι διοργανωτές του μιλούν για καμπή της διεθνούς τάξης, με εντεινόμενη αστάθεια και διαβρωμένες δομές σε όλο τον κόσμο.

Αυξάνεται η επιφυλακτικότητα των μεγάλων ευρωπαϊκών συνταξιοδοτικών ταμείων απέναντι σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς εντείνονται οι γεωπολιτικές εντάσεις και μεγαλώνουν οι ανησυχίες για τα δημοσιονομικά των Ηνωμένων Πολιτειών, σύμφωνα με στελέχη του κλάδου. Η διοίκηση Τραμπ, πάντως, απέρριψε τις εικασίες ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να ξεφορτωθεί αμερικανικά ομόλογα λόγω της αμερικανικής πίεσης για την απόκτηση της Γροιλανδίας.

Στελέχη ταμείων από τη Φινλανδία, τη Σουηδία και τη Δανία αναφέρουν ότι η αβεβαιότητα σχετικά με την αμερικανική εξωτερική πολιτική, σε συνδυασμό με την ανησυχία για το επίπεδο του αμερικανικού χρέους, έχουν αυξήσει το ρίσκο που συνδέεται με αμερικανικά ενεργητικά, ασκώντας πιέσεις στο δολάριο και ενισχύοντας τη μεταβλητότητα στις αγορές ομολόγων.

«Γίνονται πολλές συζητήσεις για το κατά πόσο ήρθε η ώρα να απομακρυνθούμε από αμερικανικά ενεργητικά», δηλώνει ο Μπεν Λορντ, επικεφαλής στρατηγικής σταθερού εισοδήματος και συναλλάγματος στη Russell Investments. «Περίπου το 50% των πελατών μας, ιδιαίτερα από τη Σκανδιναβία και τις Κάτω Χώρες, εξετάζουν αν πρέπει να προβούν σε κινήσεις», συμπληρώνει. Η Russell, με έδρα το Σηάτλ, συμβουλεύει πελάτες με κεφάλαια ύψους 1,6 τρισ. δολαρίων και διαχειρίζεται άμεσα 636 δισ. δολάρια.

Επανεξέταση αμερικανικής έκθεσης

Η σκανδιναβική περιοχή φιλοξενεί μερικά από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά ταμεία και η σπάνια δημόσια συζήτηση για την έκθεση στις ΗΠΑ σηματοδοτεί ένα ευρύτερο ερώτημα μεταξύ των θεσμικών επενδυτών — αν η μεγαλύτερη αγορά του κόσμου εξακολουθεί να αξίζει αυτόματη τοποθέτηση κεφαλαίων.

Οι αμερικανικές μετοχές διαπραγματεύονται κοντά σε ιστορικά υψηλά, ωστόσο η πολιτική αβεβαιότητα ασκεί πιέσεις στο δολάριο, το οποίο έχασε 10% έναντι μεγάλων νομισμάτων το προηγούμενο έτος εν μέσω εμπορικών δασμών και άλλων μέτρων. Η απόδοση του τριακονταετούς αμερικανικού ομολόγου ανέρχεται περίπου στο 4,83%, ενώ το δεκαετές ομόλογο κινείται γύρω στο 4,23%, με τάσεις ανόδου εντός της εβδομάδας, καθώς οι επενδυτές επιχειρούν να προσαρμοστούν στις δυναμικές των αγορών και τις γεωπολιτικές αναταράξεις.

Αυτή την εβδομάδα, τα ταμεία Alecta (Σουηδία) και Akademiker Pension (Δανία) ανακοίνωσαν πως προέβησαν ή επίκειται να προβούν σε πώληση αμερικανικών ομολόγων δημοσίου. Τα ταμεία διευκρίνισαν ότι οι κινήσεις αυτές δεν συνδέονται με τρέχοντα γεγονότα, ωστόσο η επιμονή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για απόκτηση της Γροιλανδίας αναζωπύρωσε σενάρια περί ευρωπαϊκής «οικονομικής αντεκδίκησης».

Η Alecta σημείωσε πως προχώρησε σε πωλήσεις κυρίως λόγω της αύξησης του σχετικού ρίσκου στα αμερικανικά ομόλογα και το δολάριο, ενώ η Akademiker Pension ανακοίνωσε επικείμενη ρευστοποίηση έως το τέλος του μήνα, επικαλούμενη την αδυναμία των αμερικανικών δημόσιων οικονομικών. Το σκανδιναβικό ταμείο υπογράμμισε πως δεν πρόκειται για πολιτική τοποθέτηση λόγω των τριβών Δανίας-ΗΠΑ για τη Γροιλανδία.

Κορυφαία στελέχη της βιομηχανίας τόνισαν ότι οι κινήσεις γίνονται με γνώμονα τη διαχείριση ρίσκου κι όχι την άσκηση πολιτικών πιέσεων. «Η όλη αναταραχή γεννά ερωτήματα για το μέγεθος της έκθεσης που οφείλουμε να έχουμε στις ΗΠΑ. Αυτό αξιολογούν επαγγελματικά τα μέλη μας», δήλωσε ο Τομ Βίλε Γένσεν, αναπληρωτής διευθυντής του Insurance and Pensions Denmark. «Δεν υπάρχει καμία ‘στρατιωτικοποίηση’ του κεφαλαίου. Δεν είναι ο ρόλος του κλάδου μας.»

Οι βλέψεις των ΗΠΑ για τον έλεγχο της Γροιλανδίας, με κίνητρο την εθνική ασφάλεια όπως διατείνεται ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, έχουν δημιουργήσει αρκετές εντάσεις με τους Ευρωπαίους συμμάχους, αφού έχουν αναφερθεί στρατιωτικά σενάρια και δασμολογικές απειλές προς τις χώρες που αντιστρατεύθηκαν την εξαγορά της νήσου, οι οποίες αποσύρθηκαν μετά από συνομιλία του Τραμπ με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούττε, με τον οποίο συμφωνήθηκε αορίστου χρόνου πρόσβαση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία. Ο Τραμπ έκανε λόγο για περαιτέρω πρόοδο και συμμετοχή του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Γροιλανδίας, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι διέψευσαν κάθε σενάριο ευρωπαϊκής αντίδρασης μέσω πώλησης αμερικανικών ομολόγων.

Διαψεύδει ο Μπέσσεντ τα σενάρια αντίποινων

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, φήμες περί ευρωπαϊκής αξιοποίησης των τεράστιων αμερικανικών διαθεσίμων της ως απάντηση στις αμερικανικές κινήσεις για τη Γροιλανδία δημιούργησαν αστάθεια στις αγορές. Αυτό οδήγησε τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσσεντ , να απορρίψει δημοσίως ως απολύτως αβάσιμα τα σενάρια ότι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα ρευστοποιήσουν τις αμερικανικές τοποθετήσεις τους. «Πρόκειται για ψευδές αφήγημα — δεν γίνεται καμία τέτοια συζήτηση στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις», δήλωσε ο Μπέσσεντ στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, στις 20 Ιανουαρίου.

 

«Τα μέσα ενημέρωσης προσκολλήθηκαν σε αυτό, αλλά το αφήγημα είναι εντελώς λανθασμένο. Δεν έχει καμία λογική και το διαψεύδω ρητά», τόνισε. Χαρακτήρισε δε την αγορά αμερικανικών ομολόγων ύψους περίπου 30 τρισ. δολαρίων ως «άγκυρα» της παγκόσμιας ρευστότητας και τιμολόγησης και σημείωσε ότι «σε αυτά βασίζονται όλες οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές και είμαι βέβαιος ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να τα κρατούν», παροτρύνοντας τους συμμάχους να αγνοήσουν τα «υστερικά» δημοσιεύματα των ΜΜΕ.

Σε σχετική ερώτηση που δέχτηκε την επομένη για το κατά πόσον ανησυχεί για ενδεχόμενη μαζική πώληση αμερικανικών ομολόγων λόγω δασμών εναντίον Ευρωπαίων συμμάχων, ο Μπέσσεντ απάντησε κατηγορηματικά: «Δεν ανησυχώ καθόλου· ως υπουργός Οικονομικών παρακολουθώ τους πλειστηριασμούς των ομολόγων μας και καταγράφουμε ρεκόρ ξένων επενδύσεων.»

Οι Σκανδιναβοί επενδυτές επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ παραμένουν βασική αγορά, ακόμα κι αν η πολυπλοκότητα της πολιτικής σκηνής καθιστά δυσκολότερες τις επιλογές. Η Άννικα Έκμαν, εκτελεστική αντιπρόεδρος επενδύσεων της φινλανδικής Ilmarinen, η οποία διαχειρίζεται κεφάλαια άνω των 76 δισ. δολαρίων, τόνισε ότι «οι ΗΠΑ παραμένουν επενδύσιμες, αλλά έχει αυξηθεί το ασφάλιστρο ρίσκου».

Η Veritas, άλλος φινλανδικός ασφαλιστικός φορέας, ανακοίνωσε ότι δεν προχωρά σε αλλαγή πολιτικής, επεσήμανε όμως ως ρίσκο την αβεβαιότητα της αμερικανικής πολιτικής. «Όσο πιο απρόβλεπτη η πορεία τόσο δυσκολότερο το επενδυτικό περιβάλλον», σχολίασε η διευθύνουσα επενδύσεων της Veritas, Λάουρα Βίκστρεμ. Το σουηδικό ταμείο Folksam γνωστοποίησε ότι πούλησε αμερικανικά ομόλογα το 2024, μεταξύ άλλων για να μειωθεί ο κίνδυνος εν όψει εκλογών στις ΗΠΑ.

Άλλοι παράγοντες συστήνουν ψυχραιμία. «Γίνεται πολύς θόρυβος αυτή τη στιγμή, όμως προς το παρόν θεωρώ πως πρέπει να διατηρηθούμε ψύχραιμοι», δήλωσε ο Γιόνας Θούλιν, επικεφαλής επενδύσεων στο AP3, το τρίτο εθνικό συνταξιοδοτικό ταμείο της Σουηδίας, που διαχειρίζεται περί τα 61 δισ. δολάρια σε συνταξιοδοτικά assets.

Με πληροφορίες από το Reuters

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, ανήρτησε στις 20 Ιανουαρίου αποσπάσματα από ιδιωτικά μηνύματα, όπως είπε, που του είχε αποστείλει ο Γάλλος πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν. Σε αυτά τα μηνύματα, ο Μακρόν εκφράζει απορία σχετικά με το ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία και προτείνει τη διοργάνωση συνόδου G7 με τη συμμετοχή Ρώσων αξιωματούχων.

Σε τμήμα συνομιλίας που ο Τραμπ ανάρτησε στην πλατφόρμα Truth Social, ο Μακρόν εμφανίζεται να δηλώνει: «Δεν καταλαβαίνω τι κάνετε με τη Γροιλανδία». Παράλληλα προτείνει: «Θα μπορούσα να φιλοξενήσω μια σύνοδο G7 και να προσκαλέσω διάφορους φορείς, συμπεριλαμβανομένων Ουκρανών, Δανών, Σύρων και Ρώσων, στο περιθώριο».

Επιπλέον, διαβεβαιώνει τον Τραμπ ότι υπάρχει σύμπνοια στις θέσεις τους για το συριακό, υπογραμμίζοντας: «Θα μπορούσαμε να κάνουμε σπουδαία πράγματα σχετικά με το Ιράν», και τον προσκαλεί για δείπνο στο Παρίσι.

Την ίδια ώρα, Ευρωπαίοι ηγέτες ετοιμάζονται για έκτακτη σύνοδο στις Βρυξέλλες το βράδυ της Πέμπτης, υπό τη σκιά των νέων αμερικανικών δασμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα, που έχουν στόχο να κάμψουν τις αντιστάσεις των Ευρωπαίων στο ζήτημα της Γροιλανδίας.

Ο Μακρόν έχει κατ’ επανάληψη χαρακτηρίσει τους δασμούς «απαράδεκτους», τονίζοντας: «Καμία εκφοβιστική ενέργεια ή απειλή δεν πρόκειται να μας επηρεάσει, ούτε για την Ουκρανία ούτε για τη Γροιλανδία ούτε για κανένα άλλο μέρος στον κόσμο. Οι απειλές για δασμούς είναι αδόκιμες και δεν έχουν θέση σε αυτό το πλαίσιο».

Οι φήμες για επικείμενα αντίποινα εντάθηκαν όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε την πρόθεσή του να επιβάλει δασμό 200% στα γαλλικά κρασιά και τις σαμπάνιες, χρησιμοποιώντας το μέτρο για να πείσει τον Μακρόν να συμμετάσχει στο Συμβούλιο Ειρήνης που προωθεί. Ο ίδιος ο Τραμπ σημείωσε: «[Η απόκτηση της] Γροιλανδίας είναι επιτακτική ανάγκη για την εθνική και παγκόσμια ασφάλεια. [Σε αυτό το ζήτημα] δεν γίνεται να κάνουμε πίσω — σε αυτό όλοι συμφωνούν».

Επιπλέον, ο Τραμπ ανήρτησε ψηφιακά επεξεργασμένες εικόνες που απεικονίζουν τη Γροιλανδία ως αμερικανικό έδαφος, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται φωτογραφία που τον δείχνει να φυτεύει αμερικανική σημαία στο νησί, ενώ σε άλλη Ευρωπαίοι ηγέτες απεικονίζονται στο Οβάλ Γραφείο με χάρτες των ΗΠΑ και του Καναδά μαζί με τη Γροιλανδία.

Ο Μακρόν αναμένεται να συμμετάσχει στην ετήσια Σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός και να επιστρέψει αυθημερόν στο Παρίσι, χωρίς να σκοπεύει να παραμείνει ώστε να συμπέσει με την άφιξη του Τραμπ. Η διαμάχη γύρω από τη Γροιλανδία έχει προκαλέσει αναταραχή στις αγορές και συζητήσεις για αντίμετρα από την ευρωπαϊκή πλευρά.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσσεντ, διέψευσε τα σενάρια περί χρήσης του αμερικανικού χρέους ως μέσο πίεσης από ευρωπαϊκά κράτη, χαρακτηρίζοντάς τα «εντελώς αβάσιμα» και διαβεβαίωσε πως οι αμερικανικές κρατικές αγορές παραμένουν σταθερές και ελκυστικές για ευρωπαϊκές επενδύσεις.

Ο Μπέσσεντ κάλεσε τους ηγέτες να μην προχωρήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση, δηλώνοντας: «Αυτό που ζητώ από όλους εδώ είναι να κάνουν ένα βήμα πίσω, να πάρουν μια βαθιά ανάσα και να αφήσουν τα πράγματα να εξελιχθούν. Το χειρότερο που μπορούν να κάνουν είναι να κλιμακώσουν απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες».

Με πληροφορίες από το Reuters

Τις πύλες της άνοιξε στις 19 Ιανουαρίου η ελβετική αλπική πόλη του Νταβός για την 56η ετήσια συνάντηση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (ΠΟΦ), υποδεχόμενη πλήθος επιχειρηματικών και πολιτικών ηγετών για μία εβδομάδα συζητήσεων κεκλεισμένων των θυρών και προβεβλημένων πάνελ, με φόντο την εντεινόμενη γεωπολιτική αστάθεια και ένα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο οικονομικό τοπίο.

Οι διοργανωτές σημειώνουν ότι η φετινή διοργάνωση, που διαρκεί έως τις 23 Ιανουαρίου με θέμα «Το πνεύμα του διαλόγου», συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων στην ιστορία του φόρουμ, συγκεντρώνοντας αριθμό-ρεκόρ πολιτικών ηγετών, αλλά και κορυφαίων στελεχών και επενδυτών.

Το ΠΟΦ αναμένει φέτος 400 πολιτικούς ηγέτες, περιλαμβανομένων ~65 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και έξι εκπροσώπων της Ομάδας των Επτά (G7), καθώς και σχεδόν 850 διευθύνοντες συμβούλους, προέδρους και περίπου 100 εκπροσώπους νεοφυών εταιρειών-«μονόκερων» και πρωτοπόρων της τεχνολογίας.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αναμένεται να δώσει το παρών, με τη φετινή αμερικανική αντιπροσωπεία να είναι — όπως αναφέρουν οι διοργανωτές — η μεγαλύτερη στην ιστορία της συμμετοχής των ΗΠΑ στο Νταβός. «Είμαστε στην ευχάριστη θέση να υποδεχθούμε εκ νέου τον πρόεδρο Τραμπ στο Νταβός, ο οποίος φέρνει μαζί του τη μεγαλύτερη έως τώρα αμερικανική αντιπροσωπεία», δήλωσε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΠΟΦ Μπέργκε Μπρέντε, προσθέτοντας ότι θα συμμετάσχουν επίσης ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στηβ Γουίτκοφ, ο γαμπρός του Τραμπ Τζάρεντ Κούσνερ, καθώς και πολυμελής διακομματική αντιπροσωπεία του αμερικανικού Κογκρέσου.

Η φετινή ατζέντα του φόρουμ επικεντρώνεται σε πέντε μεγάλες προκλήσεις: τη συνεργασία σε έναν διεκδικούμενο κόσμο, την ανάδειξη νέων πηγών ανάπτυξης, την επένδυση στον άνθρωπο, την υπεύθυνη αξιοποίηση της καινοτομίας και τη δημιουργία ευημερίας εντός των ορίων του πλανήτη. Οι διοργανωτές περιγράφουν τη συνάντηση αυτή ως πλατφόρμα διαλόγου σε μια εποχή αυξανόμενης κατακερματισμένης πραγματικότητας, πολυπλοκότητας και ταχέων τεχνολογικών αλλαγών.

«Ο διάλογος δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα», τόνισε ο κος Μπρέντε, αναδεικνύοντας τη διαχρονική θέση του φόρουμ ότι η εμπλοκή κυβερνήσεων και επιχειρήσεων παραμένει κρίσιμη παρά την όξυνση του παγκόσμιου ανταγωνισμού. «Θα γίνει μία συζήτηση σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία, όπου η γεωπολιτική αναδιαμορφώνεται», ανέφερε ο διευθυντής προγραμμάτων του φόρουμ Μάρεκ Ντούσεκ. «Άλλοι πιστεύουν ότι διανύουμε μια μεταβατική περίοδο, άλλοι ότι έχουμε ήδη εισέλθει σε νέα εποχή. Είναι, ωστόσο, αναμφισβήτητο ότι το τοπίο είναι πιο ανταγωνιστικό από ποτέ».

Η παρουσία Τραμπ στο παγκόσμιο φόρουμ αναμένεται να αναδείξει αυτές τις εντάσεις. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναφέρει επανειλημμένως ότι εξετάζει τις εμπορικές και αμυντικές σχέσεις με άλλες χώρες αποκλειστικά υπό το πρίσμα των αμερικανικών εθνικών συμφερόντων, επιλογή που έχει περιπλέξει τις σχέσεις με τους Ευρωπαίους συμμάχους, παρότι η Ουάσιγκτον υποστηρίζει πως η διατλαντική σχέση διατηρεί στρατηγικό χαρακτήρα.

Στις αρχές του μήνα, ο Τραμπ έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social ότι σκοπεύει να παρουσιάσει νέες προτάσεις για την κατοικία και την οικονομική προσιτότητα στη φετινή του ομιλία στο φόρουμ. «Για πολλά χρόνια, η απόκτηση κατοικίας αντιπροσώπευε το απόγειο του αμερικανικού ονείρου, την ανταμοιβή της σκληρής δουλειάς και του σωστού δρόμου. Όμως, λόγω του ιστορικά υψηλού πληθωρισμού, που προκλήθηκε από τη Δημοκρατική κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν, το αμερικανικό όνειρο έχει γίνει απρόσιτο, κάτι που αγγίζει  ιδιαίτερα τους νέους», ανέφερε ο Τραμπ. «Θα θίξω το ζήτημα αυτό και στην ομιλία μου στο Νταβός σε δύο εβδομάδες, με περαιτέρω προτάσεις για την κατοικία και άλλα θέματα».

 

Πέρυσι, μέσω τηλεδιάσκεψης, ο Τραμπ είχε καλέσει τον OPEC να μειώσει τις τιμές του πετρελαίου και είχε ζητήσει μείωση των επιτοκίων, προειδοποιώντας ότι εταιρείες που παράγουν εκτός ΗΠΑ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν δασμούς. Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, ο Τραμπ έχει υιοθετήσει σκληρότερη διαπραγματευτική στάση απέναντι σε μεγάλους εμπορικούς εταίρους και έχει ασκήσει ανοικτά κριτική σε πτυχές του ευρωπαϊκού οικονομικού και ρυθμιστικού μοντέλου.

Στο μέτωπο του εμπορίου, ο Τραμπ κατηγορεί συχνά την Ευρωπαϊκή Ένωση για άδικη μεταχείριση των ΗΠΑ, στηρίζοντας την επιβολή δασμών για τη μείωση των ελλειμμάτων στο ισοζύγιο αγαθών. «Εκατοντάδες δισεκατομμύρια ελλείμματα με την ΕΕ και κανείς δεν είναι ευχαριστημένος. Θα το αντιμετωπίσουμε», είχε τονίσει στο ΠΟΦ τον Ιανουάριο του 2025. «Προσπαθώ να είμαι εποικοδομητικός γιατί αγαπώ την Ευρώπη και τις χώρες της, ωστόσο η διαδικασία είναι δαιδαλώδης και οι φόροι τους, όπως ο ΦΠΑ, επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ΗΠΑ».

Σε ζητήματα ασφαλείας, ο Τραμπ ασκεί διαρκή πίεση στους Ευρωπαίους συμμάχους για αύξηση των αμυντικών δαπανών, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ επωμίζονται υπέρμετρο βάρος εντός του ΝΑΤΟ. Πέρυσι, τα μέλη της Συμμαχίας συμφώνησαν σε σημαντική αύξηση των στόχων στρατιωτικών δαπανών, ανταποκρινόμενα σε πάγιο αίτημα του Τραμπ ήδη από την πρώτη του θητεία.

Το τελευταίο διάστημα, ο πρόεδρος έχει επαναφέρει το αίτημα για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας, αυτόνομης περιοχής του Βασιλείου της Δανίας, προκαλώντας περαιτέρω ανησυχία στην Ευρώπη. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη αρκτική περιοχή στρατηγικά ζωτικής σημασίας, τονίζοντας πως οι ΗΠΑ πρέπει να την κατέχουν ώστε να αποτραπεί η ενίσχυση της ρωσικής ή κινεζικής επιρροής στο μέλλον.

Η αμερικανική κυβέρνηση ασκεί επίσης κριτική στο καθεστώς ελευθερίας του λόγου στην Ευρώπη, ζήτημα που πυροδότησε αντιπαραθέσεις πέρυσι όταν ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς κατηγόρησε τους Ευρωπαίους ηγέτες στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου για λογοκρισία και αδυναμία διαχείρισης της μετανάστευσης. Οι δηλώσεις αυτές εγκαινίασαν μια σειρά οξέων τοποθετήσεων που ενέτειναν τις εντάσεις με τους Ευρωπαίους συμμάχους και διεύρυναν το πολιτικό ρήγμα εκατέρωθεν του Ατλαντικού.

 

Παρά τις εντάσεις, ο Τραμπ έχει υποδεχθεί στο Λευκό Οίκο πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες για συνομιλίες αναφορικά με την Ουκρανία και τη συνεργασία στον χώρο του ΝΑΤΟ, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν, ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρήντριχ Μερτς, ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κηρ Στάρμερ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ο Τραμπ έχει εκφράσει ιδιαίτερο θαυμασμό για τη πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, και έχει εγκωμιάσει τον Ούγγρο ομόλογό του Βίκτορ Ορμπάν ως παράδειγμα τολμηρής ηγεσίας.

Η οικονομία στο επίκεντρο — Σταθερότητα με σκιές αβεβαιότητας

Καθώς οι ηγέτες συγκεντρώνονται στο Νταβός, το διεθνές οικονομικό περιβάλλον συνδυάζει ανθεκτικότητα με νέες ευαλωτότητες. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), στις 19 Ιανουαρίου, αναθεώρησε εκ νέου προς τα πάνω τις προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη, επισημαίνοντας ότι η παγκόσμια οικονομία ανταποκρίθηκε καλύτερα του αναμενομένου στις αναταράξεις που προκάλεσαν οι υψηλοί αμερικανικοί δασμοί το 2025, οι οποίοι έχουν αμβλυνθεί το τελευταίο διάστημα.

Η ενίσχυση των επενδύσεων στην τεχνολογία, η στήριξη μέσω δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, οι ευνοϊκές χρηματοοικονομικές συνθήκες και η προσαρμοστικότητα του ιδιωτικού τομέα αντιστάθμισαν τις ανακατατάξεις στην εμπορική πολιτική.

Σημειώνεται, σύμφωνα με το ΔΝΤ, ότι το μέσο επίπεδο δασμών στις ΗΠΑ διαμορφώνεται πλέον στο 18,5%, ελαφρώς χαμηλότερα από την πρόβλεψη του Οκτωβρίου που ήταν 18,7%. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα αποκλιμακωθεί, αν και στις ΗΠΑ η επιστροφή στον στόχο αναμένεται σταδιακή. Κύριες πηγές κινδύνου θεωρούνται η αναθεώρηση των προσδοκιών στον τομέα της τεχνολογίας και η όξυνση των γεωπολιτικών εντάσεων.

Το ΔΝΤ προβλέπει παγκόσμια ανάπτυξη 3,3% το 2026, αυξημένη κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την εκτίμηση του Οκτωβρίου, ενώ αναθεώρησε αντίστοιχα και την πρόβλεψη για το 2025 στο 3,3%. Η πρόβλεψη για την οικονομική μεγέθυνση των ΗΠΑ το 2026 ανέβηκε κατά 0,3 μονάδες στο 2,4%, υποβοηθούμενη από τη δημοσιονομική πολιτική και τη μείωση των επιτοκίων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, Πιερ-Ολιβιέ Γκουρινσάς, σε ανάρτησή του ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις έχουν ήδη προσαρμόσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους στους αυξημένους αμερικανικούς δασμούς, ενώ εμπορικές συμφωνίες μείωσαν ορισμένους δασμούς κι η Κίνα αναπροσανατόλισε εξαγωγές σε άλλες αγορές. Βασικός μοχλός της βελτίωσης, σημειώνουν τα στελέχη του Ταμείου, είναι η «έκρηξη» επενδύσεων στον τομέα της πληροφορικής και κυρίως στις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι οι επενδύσεις σε Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών ως ποσοστό του αμερικανικού ΑΕΠ ανήλθαν στο υψηλότερο σημείο από το 2001, προσδίδοντας ώθηση στην επιχειρηματική δραστηριότητα και μεταδίδοντας θετικές παρενέργειες, ιδιαίτερα στις εξαγωγές τεχνολογίας της Ασίας.

 

Ο κος Γκουρινσάς προειδοποιεί, ωστόσο, ότι η «έκρηξη» της τεχνητής νοημοσύνης εγκυμονεί κινδύνους, όπως η πιθανότητα οι υψηλές προσδοκίες για παραγωγικότητα και κερδοφορία να διαψευστούν, προκαλώντας επομένως διόρθωση στις υπερτιμημένες αγορές και αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών.

«Μια μετριοπαθής διόρθωση στις χρηματιστηριακές αποτιμήσεις εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, μαζί με σύσφιξη των πιστωτικών συνθηκών, μπορεί να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά 0,4% σε σχέση με το βασικό σενάριο», υπογράμμισε ο κος Γκουρινσάς. «Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές αν οι πραγματικές επενδύσεις στον τομέα της τεχνολογίας μειωθούν πιο έντονα, οδηγώντας σε δαπανηρές ανακατανομές κεφαλαίου και εργατικού δυναμικού».

Σημείωσε δε πως οι εντεινόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, οι περιορισμοί στη δημοσιονομική πολιτική πολλών χωρών και η αύξηση των ελέγχων στην εξαγωγή κρίσιμων πρώτων υλών — όπως οι σπάνιες γαίες — θα μπορούσαν, σε συνδυασμό με μια πιθανή αναθεώρηση προσδοκιών στην τεχνητή νοημοσύνη, να δημιουργήσουν έναν αρνητικό βρόχο που ενδέχεται να οδηγήσει σε ευρύτερο κλονισμό της ανάπτυξης.

Με πληροφορίες από το Associated Press