ΣΤΑΘΗΣ ΒΕΡΓΗΣ

Η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας και Γαλλίας επεκτείνεται πέρα από τον τομέα της άμυνας, με έμφαση πλέον στην ανάπτυξη επενδύσεων στον ενεργειακό κλάδο. Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι επενδυτές ζητούν σαφές και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο στην Ελλάδα, ώστε να επιταχυνθεί η υλοποίηση έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να υποστηριχθούν οι στόχοι του REPowerEU. Η Ελλάδα αναδεικνύεται ως σημαντικός ενεργειακός κόμβος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, γεγονός που συνοδεύεται από την ανάγκη άμεσων θεσμικών παρεμβάσεων.

Η επέκταση της ελληνογαλλικής στρατηγικής συμμαχίας στην ενέργεια

Η Συμφωνία Στρατηγικής Σχέσης Ελλάδας-Γαλλίας, που υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 2021 με αντικείμενο την άμυνα και την ασφάλεια, επεκτείνεται πλέον και στον ενεργειακό τομέα. Όπως τόνισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στο 1ο Συνέδριο Ενέργειας του Ελληνογαλλικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου, «η ιστορική αυτή συμμαχία αποκτά ενεργειακή διάσταση, ενισχύοντας τη θέση της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου πράσινης ενέργειας και επενδύσεων».

Η ενίσχυση αυτής της συνεργασίας έρχεται σε κρίσιμη στιγμή, καθώς η ενέργεια έχει μετατραπεί σε εργαλείο οικονομικής ανάπτυξης, γεωπολιτικής επιρροής και εθνικής ασφάλειας. 

Οι γαλλικές εταιρείες έχουν ήδη σημαντική παρουσία στην ελληνική ενεργειακή αγορά, με συνολικές επενδύσεις που ξεπερνούν τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Η Engie, η EDF, η TotalEnergies, η Akuo Energy και άλλες γαλλικές εταιρείες έχουν αναλάβει έργα συνολικού ενδεικτικού κόστους άνω των 3,8 δισεκατομμυρίων ευρώ και ισχύος σχεδόν 6 MW, που αφορούν κυρίως αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Engie, η οποία εισήλθε το 2009 με ποσοστό 25% στη μετοχική σύνθεση του Ομίλου «Ήρων», ενώ διατηρεί θυγατρική στην Ελλάδα από το 2000, την Engie Hellas. Η Akuo SA ενίσχυσε την παρουσία της με δύο μεγάλα έργα ΑΠΕ συνολικής ισχύος 400 MW στη Θεσσαλία, ενώ η TotalEnergies μέσω της θυγατρικής Total Eren λειτουργεί ηλιακά και αιολικά πάρκα.

Οι απαιτήσεις των Ευρωπαίων επενδυτών για θεσμική διαμόρφωση

Παράλληλα με την ενίσχυση της ελληνογαλλικής συνεργασίας, οι Ευρωπαίοι επενδυτές εντείνουν τις πιέσεις για θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την ταχύτερη υλοποίηση ενεργειακών έργων. Αυτές οι απαιτήσεις εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο του REPowerEU, της ευρωπαϊκής στρατηγικής για ενεργειακή ανεξαρτησία από τη Ρωσία.

Το σχέδιο REPowerEU, που δρομολογήθηκε τον Μάιο του 2022, επιτρέπει στην ΕΕ να εξοικονομεί ενέργεια, να διαφοροποιεί τον ενεργειακό εφοδιασμό της και να παράγει καθαρή ενέργεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κινητοποιήσει σχεδόν 300 δισεκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση του σχεδίου, με την Ελλάδα να λαμβάνει 768 εκατομμύρια ευρώ ως REPowerEU grant και επιπλέον 25,6 εκατομμύρια ευρώ από το Brexit Adjustment Reserve.

Το ελληνικό σχέδιο περιλαμβάνει επτά μεταρρυθμίσεις και τέσσερις επενδύσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Οι μεταρρυθμίσεις αποσκοπούν στη διευκόλυνση της παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου και βιο-μεθανίου, στη βελτιστοποίηση της χρήσης γης και θάλασσας για την ανάπτυξη ΑΠΕ, και στην προώθηση της ενεργειακής κοινοποίησης και των ενεργειακών κοινοτήτων.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Εθνικής Τράπεζας, επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 30 δισεκατομμυρίων ευρώ θα απαιτηθούν έως το 2030 για την κάλυψη των αναγκών αποκλειστικά για την ανάπτυξη νέων παραγωγικών μονάδων ενέργειας. Όπως τόνισε ο διευθύνων σύμβουλος της ΕτΕ, Παύλος Μυλωνάς, «η πρόκληση δεν είναι μόνο τεχνική ή περιβαλλοντική, αλλά πρωτίστως οικονομική και θεσμική».

Αυτό το φιλόδοξο εγχείρημα προϋποθέτει ευρεία κινητοποίηση δημόσιων και ιδιωτικών πόρων, ξεκάθαρο ρυθμιστικό πλαίσιο και έργα που είναι τραπεζικά βιώσιμα. Ως βασικός χρηματοδότης του ενεργειακού τομέα στην Ελλάδα, η ΕτΕ αναλαμβάνει ρίσκο, αλλά όχι απεριόριστο, όπως επεσήμανε ο κος Μυλωνάς.

Οι Ευρωπαίοι επενδυτές αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις στην ελληνική αγορά, που απαιτούν άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις. Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) έχει αναπτύξει μεθοδολογίες αξιολόγησης επενδύσεων σε ηλεκτρικές και αεριοδικτυακές υποδομές, αλλά παραμένουν σημαντικά κενά.

Ένα από τα κρίσιμα θέματα είναι το θεσμικό πλαίσιο για τις ενεργειακές κοινότητες. Ο νόμος 4513/2018 εισήγαγε τις Ενεργειακές Κοινότητες (ΕΚΟΙΝ) ως σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, πρόσφατες εξελίξεις στο πλαίσιο των ενεργειακών κοινοτήτων «απειλούν την ύπαρξη και ανάπτυξή τους και, κατά συνέπεια, τη συμμετοχή των πολιτών στην ενεργειακή μετάβαση».

Ο νόμος 5037/2023 παρέχει το θεσμικό πλαίσιο για τις Κοινότητες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (REC) και τις Ενεργειακές Κοινότητες Πολιτών (CEC), αλλά η εφαρμογή του αντιμετωπίζει εμπόδια που «δεν συνάδουν ούτε με το Ελληνικό Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα ούτε με την ευρωπαϊκή νομοθεσία».

Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η έκδοση της Υπουργικής Απόφασης για το Merchant BESS Priority Regime, που καθιστά διαθέσιμα 4,7 GW χωρητικότητας merchant BESS υπό ένα καθεστώς προτεραιότητας. Αυτή η απόφαση σηματοδοτεί μια θεμελιώδη μετατόπιση στις επενδυτικές προτεραιότητες προς τα συστήματα αποθήκευσης που λειτουργούν αποκλειστικά με έσοδα από την αγορά.

Η Εθνική Τράπεζα, ως βασικός χρηματοδότης της ενεργειακής αγοράς, έχει προσδιορίσει πέντε άξονες παρεμβάσεων:

Πρώτον, η αναβάθμιση του δικτύου και ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας. Η χώρα εξάγει μόλις το 5% της παραγόμενης ενέργειας, ενώ στόχος είναι το 15%, ενώ το εσωτερικό δίκτυο παραμένει κατακερματισμένο.

Δεύτερον, η αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας μέσω εξηλεκτρισμού, καθώς η ζήτηση παραμένει κάτω από τους εθνικούς στόχους.

Τρίτον, η στήριξη της αποθήκευσης ενέργειας με σταθερές πληρωμές διαθεσιμότητας, αφού ο τρέχων μηχανισμός καλύπτει μόλις 0,8 GW όταν οι εκτιμώμενες ανάγκες ανέρχονται σε τουλάχιστον 8 GW έως το 2030.

Τέταρτον, ο εκσυγχρονισμός του βραχυπρόθεσμου σχεδιασμού και των υποδομών μέτρησης μέσω προηγμένων μοντέλων πρόβλεψης και ευρείας χρήσης «έξυπνων μετρητών».

Πέμπτον, η επαναφορά μηχανισμών σταθεροποίησης εσόδων μέσω Συμβάσεων Διαφοράς (CfDs), που μπορούν να προσφέρουν προβλεψιμότητα χωρίς να μεταφέρουν υπερβολικό κόστος στον καταναλωτή.

Διεθνείς συνεργασίες και γεωπολιτικές διαστάσεις

Η ενεργειακή στρατηγική της Ελλάδας εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο διεθνών συνεργασιών. Η συμμαχία Chevron-HELLENiQ Energy για έρευνα υδρογονανθράκων στα θαλάσσια οικόπεδα της Κρήτης και νότια της Πελοποννήσου ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, το έργο διασύνδεσης GREGY με την Αίγυπτο θα επιτρέψει τη μεταφορά 3.000 MW καθαρής ενέργειας στην Ευρώπη.

Σημαντική είναι και η παρουσία άλλων ευρωπαϊκών επενδυτών, όπως της ισπανικής Iberdrola, η οποία πρόσφατα εξασφάλισε χρηματοδότηση 25,9 εκατομμυρίων ευρώ από την ΕΤΕπ για την ανάπτυξη του αιολικού πάρκου Gatza. Με την ολοκλήρωση αυτού του έργου, η Iberdrola θα έχει συνολική εγκατεστημένη ισχύ 443,5 MW στην Ελλάδα.

Παρά την πρόοδο, παραμένουν σημαντικές προκλήσεις. Η Ελλάδα έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην ενσωμάτωση των ΑΠΕ, καλύπτοντας το 55% των αναγκών σε ηλεκτρισμό μέσω πράσινων πηγών και στοχεύοντας το 80% ως το 2030. Ωστόσο, τα επιτεύγματα αυτά συνοδεύονται από σοβαρές προκλήσεις που απειλούν τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος.

Η αδράνεια στην υλοποίηση του σχεδίου για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα προκαλεί δυσαρέσκεια στους επενδυτές. Αρκετοί διεθνείς «παίκτες» που είχαν αρχικά εκδηλώσει πρόθεση να επενδύσουν φαίνεται να αποσύρονται διακριτικά, μεταξύ των οποίων η δανέζικη Copenhagen Infrastructure Partners (CIP), η ισπανική BlueFloat και η κοινοπραξία Engie-EDPR.

Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, Λάουρα Κοβέσι, πραγματοποιεί αυτές τις ημέρες επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα, φέρνοντας στο προσκήνιο τρεις μεγάλες υποθέσεις που απασχολούν έντονα τη δημόσια συζήτηση: το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, την τραγωδία των Τεμπών και την επιχείρηση «Καλυψώ». Η έλευσή της θεωρείται καθοριστική για την πορεία των ερευνών και τη διαφάνεια στη διαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Η Ευρωπαία εισαγγελέας έχει προγραμματίσει εκτενείς επαφές με τους βασικούς φορείς της ελληνικής δικαιοσύνης και της κυβέρνησης. Συγκεκριμένα, θα συναντηθεί με τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη, τον υπουργό Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη, τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Επιπλέον, στην ατζέντα περιλαμβάνονται επαφές με τον αρχηγό της Ελληνικής Αστυνομίας και στελέχη των τελωνείων.

Η κορύφωση της επίσκεψης θα είναι η συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη στις 10:00 το πρωί, όπου η Κοβέσι αναμένεται να απαντήσει σε ερωτήσεις δημοσιογράφων για τις εκκρεμείς έρευνες.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται τρεις μεγάλες υποθέσεις που έχουν προκαλέσει πολιτική αναταραχή:

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αποτελεί τη μεγαλύτερη υπόθεση απάτης με ευρωπαϊκές αγροτικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα, με ζημιά που εκτιμάται σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας έχει αποκαλύψει εκτεταμένη διαφθορά με πλαστά βοσκοτόπια, ψευδή ΑΦΜ και πολιτικές παρεμβάσεις. Η τραγωδία των Τεμπών και η σύμβαση 717 για τη σηματοδότηση και τηλεδιοίκηση του σιδηροδρόμου βρίσκονται επίσης υπό το μικροσκόπιο της EPPO. Η Κοβέσι έχει δηλώσει ότι αν η σύμβαση είχε υλοποιηθεί εντός των χρονοδιαγραμμάτων, η τραγωδία θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Παράλληλα, έχει καταγγείλει εμπόδια από την ελληνική κυβέρνηση κατά τη διεξαγωγή της έρευνας. Η επιχείρηση «Καλυψώ» αφορά μεγάλη τελωνειακή υπόθεση απάτης με πανευρωπαϊκές διαστάσεις, που εμπλέκει κύκλωμα λαθρεμπορίου κινεζικών προϊόντων εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία μέσω Πειραιά διοχετεύονταν στην Ευρώπη.

Θεσμικά ζητήματα στο τραπέζι

Πέρα από τις συγκεκριμένες υποθέσεις, η Κοβέσι θα θέσει σημαντικά θεσμικά ζητήματα. Ένα από αυτά είναι η ενίσχυση του ελληνικού κλιμακίου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με περισσότερους ευρωεισαγγελείς, καθώς ο όγκος των ερευνών είναι τεράστιος – ογδόντα τέσσερις ενεργές έρευνες με εκτιμώμενη ζημιά 1,71 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Επίσης, θα συζητηθεί το ζήτημα της ανανέωσης της θητείας των Ελλήνων ευρωεισαγγελέων που υπηρετούν στο εθνικό κλιμάκιο, καθώς σύντομα λήγει η θητεία στελεχών όπως της Πόπης Παπανδρέου. Θα εξεταστεί επίσης η εφαρμογή νέας οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προβλέπει ποινικές κυρώσεις για όσους παραβιάζουν την επιβολή κυρώσεων εκ μέρους της ΕΕ.

Η Λάουρα Κοβέσι, πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς στη Ρουμανία, έγινε η πρώτη εισαγγελέας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με εντολή την πάταξη της διαφθοράς. Έχει ηγηθεί ερευνών σε όλη την ΕΕ και είναι γνωστή για την αδιάλλακτη στάση της κατά της διαφθοράς. Χαρακτηρίζεται ως ο «σκληρότερος κυνηγός» της διαφθοράς στην Ευρώπη και έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο σε μεγάλες υποθέσεις.

Η παρουσία της Κοβέσι έχει προκαλέσει «συναγερμό» στην κυβέρνηση, αφού δεν είναι γνωστά τα επόμενα βήματά της. Οι δύο πρώτες υποθέσεις (ΟΠΕΚΕΠΕ και Τέμπη) έχουν έντονα πολιτικό χαρακτήρα, καθώς η κυβερνητική πλειοψηφία αρνήθηκε να στείλει τον πρώην υπουργό Κώστα Αχ. Καραμανλή σε προανακριτική επιτροπή για τα Τέμπη, ενώ απέρριψε τις προτάσεις της αντιπολίτευσης για προανακριτική για τους πρώην υπουργούς Μάκη Βορίδη και Λευτέρη Αυγενάκη για το ΟΠΕΚΕΠΕ.

Η απόφαση της Stellantis να παγώσει προσωρινά την παραγωγή στα εργοστάσιά της στο Πουασσύ και το Πομιλιάνο δεν είναι απλώς μία τεχνική προσαρμογή στα δεδομένα της αγοράς. Πρόκειται για το επιστέγασμα μιας βαθύτερης κρίσης που μαστίζει την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, ενώ παράλληλα αποτελεί συμπτωματική εκδήλωση της δύσκολης πορείας ενός γίγαντα που γεννήθηκε από τη συγχώνευση δύο ιστορικών ομίλων.

Η γέννηση ενός κολοσσού

Η Stellantis δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο του 2021 από τη συγχώνευση της Fiat Chrysler Automobiles (FCA) με τον γαλλικό όμιλο PSA. Αυτή η στρατηγική κίνηση ενοποίησε υπό μία στέγη 14 ιστορικές μάρκες αυτοκινήτων – από την Jeep και την Dodge μέχρι την Peugeot και την Citroën – δημιουργώντας τον τέταρτο μεγαλύτερο κατασκευαστή αυτοκινήτων παγκοσμίως.

Το εργοστάσιο στο Πουασσύ, δυτικά του Παρισιού, έχει μια ιδιαιτέρως πλούσια ιστορία που ξεκινά από το 1940, όταν η Ford άνοιξε τις πύλες του. Διαδοχικά πέρασε στη Simca, στη συνέχεια στην Chrysler και τελικά στην Peugeot το 1978. Σήμερα απασχολεί 2.000 εργαζόμενους και παράγει τα DS3 και Opel Mokka.

Το εργοστάσιο του Πομιλιάνο, κοντά στη Νάπολη, κατασκευάστηκε το 1968 από την Alfa Romeo και ξεκίνησε την παραγωγή το 1972. Μετά την εξαγορά της Alfa Romeo από τη Fiat το 1986, το εργοστάσιο έγινε μέρος του γαλλοϊταλικού κολοσσού και σήμερα απασχολεί 3.800 εργαζόμενους.

Ένα πολύπλευρο πρόβλημα

Η απόφαση για προσωρινή διακοπή της παραγωγής δεν είναι μεμονωμένο φαινόμενο. Η Stellantis αντιμετωπίζει μια πολύπλευρη κρίση που αντικατοπτρίζει τα δομικά προβλήματα της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: δύο εκατομμύρια λιγότερα αυτοκίνητα παρήχθησαν στην Ευρώπη το 2024 σε σχέση με την προ-πανδημίας περίοδο. Η μειωμένη αγοραστική δύναμη της ευρωπαϊκής μεσαίας τάξης, σε συνδυασμό με τα υψηλά επιτόκια και το αυξημένο κόστος ζωής, έχει δημιουργήσει ένα εχθρικό περιβάλλον για τις πωλήσεις αυτοκινήτων.

Στην Ιταλία, συγκεκριμένα, η παραγωγή της Stellantis κατέγραψε ιστορικό χαμηλό το 2024, με πτώση 37%, φτάνοντας μόλις τις 475.090 μονάδες – το χαμηλότερο επίπεδο από το 1956. Το εμβληματικό εργοστάσιο Mirafiori στο Τορίνο είδε τη μεγαλύτερη μείωση με 70% πτώση.

Παράλληλα, η άνοδος των κινεζικών κατασκευαστών αυτοκινήτων αλλάζει ραγδαία το τοπίο. Η BYD, που εισήλθε επίσημα στην ευρωπαϊκή αγορά το 2022, κατάφερε να διπλασιάσει το μερίδιό της στην ευρωπαϊκή αγορά τον Απρίλιο του 2025 σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Παρά τους επιπλέον δασμούς που μπορεί να φτάνουν το 35%, οι κινεζικές εταιρείες προσαρμόζονται γρήγορα, εστιάζοντας σε υβριδικά και βενζινοκίνητα οχήματα που δεν υπόκεινται σε δασμούς.

Εν τούτοις, ίσως το πιο κρίσιμο πρόβλημα για τη Stellantis είναι η προσπάθεια συμμόρφωσης με τους νέους στόχους εκπομπών CO2 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από το 2025, οι κατασκευαστές πρέπει να επιτύχουν στόχο 93,6 γραμμαρίων CO2 ανά χιλιόμετρο για επιβατικά αυτοκίνητα. Η Stellantis εκτιμά ότι διατρέχει τον κίνδυνο να επιβληθούν πρόστιμα έως 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ εάν δεν πετύχει τους στόχους.

Ο Ζαν-Φιλίπ Ιμπαράτο, επικεφαλής της εταιρείας στην Ευρώπη, προειδοποίησε ότι υπάρχουν δύο λύσεις: «είτε πιέζω όσο δεν πάει άλλο για τα ηλεκτρικά είτε σταματώ την παραγωγή οχημάτων με κινητήρες εσωτερικής καύσης και άρα κλείνω εργοστάσια».

Ανάμεσα στην κρίση και την ελπίδα

Τα οικονομικά δεδομένα της Stellantis αντικατοπτρίζουν τη δυσχερή της κατάσταση. Για το 2024, τα καθαρά έσοδα έπεσαν κατά 17% στα 156,9 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ τα καθαρά κέρδη κατέρρευσαν κατά 70% στα 5,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Η βιομηχανική ελεύθερη ταμειακή ροή έγινε αρνητική στα -6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Για το πρώτο εξάμηνο του 2025, η εικόνα δεν βελτιώθηκε σημαντικά. Τα έσοδα έπεσαν κατά 13% στα 74,3 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η εταιρεία κατέγραψε καθαρή ζημία 2,3 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η κρίση της Stellantis είναι μέρος ενός ευρύτερου προβλήματος που μαστίζει την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Συνολικά, 88.000 μειώσεις θέσεων εργασίας ανακοινώθηκαν κατά τη διάρκεια του 2024. Η Volkswagen ανακοίνωσε σχέδια για περικοπή 35.000 θέσεων εργασίας έως το 2030.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει ανακοινώσει «στρατηγικό διάλογο» για το μέλλον της αυτοκινητοβιομηχανίας, αναγνωρίζοντας τον «θανάσιμο κίνδυνο» που αντιμετωπίζει ο τομέας.

Παρά τις δυσκολίες, η Stellantis έχει φιλόδοξα σχέδια για το μέλλον. Η εταιρεία δεσμεύεται να επενδύσει 2 δισεκατομμύρια ευρώ στην Ιταλία το 2025, ενώ έχει εξαγγείλει νέα μοντέλα για τα ιταλικά εργοστάσιά της.

Το εργοστάσιο του Πομιλιάνο θα συνεχίσει την παραγωγή του Fiat Panda έως το 2030 και θα αναλάβει την παραγωγή της επόμενης γενιάς του μοντέλου. Από το 2028, θα αρχίσει η παραγωγή δύο νέων συμπαγών μοντέλων βασισμένων στη νέα πλατφόρμα STLA Small.

Η προσωρινή διακοπή της παραγωγής στα εργοστάσια του Πουασσύ και του Πομιλιάνο συμβολίζει τις βαθιές δομικές αλλαγές που διανύει η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Η Stellantis, ως προϊόν μιας στρατηγικής συγχώνευσης που στόχευε στη δημιουργία ενός παγκόσμιου κολοσσού, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με την πραγματικότητα μιας αγοράς σε μεταβολή.

Η επιτυχία της εταιρείας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα μπορέσει να προσαρμοστεί στη νέα ευρωπαϊκή πραγματικότητα – σε μια αγορά όπου η κινεζική καινοτομία συναντά τους αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανονισμούς και η μεσαία τάξη παλεύει να διατηρήσει την αγοραστική της δύναμη. Το αν η προσωρινή διακοπή θα αποτελέσει την αρχή μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης ή απλώς μια παύση πριν από την ανάκαμψη, θα φανεί τους επόμενους μήνες.

Στις 7 Οκτωβρίου 2024, επέτειο της επίθεσης της Χαμάς στο Ισραήλ, η ιταλική κυβέρνηση υπέγραψε διάταγμα απέλασης εναντίον του 54χρονου Πακιστανού ιμάμη Ζουλφικάρ Χαν (Zulfiqar Khan), ο οποίος διέμενε στην Ιταλία από το 1995 και ηγείτο της ισλαμικής κοινότητας στην Μπολόνια. Το περιστατικό αποτελεί κορυφαίο παράδειγμα της σκληρής αντιτρομοκρατικής πολιτικής που ακολουθεί η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, αλλά και της ευρύτερης ιστορικής τάσης της Ιταλίας να χρησιμοποιεί τις διοικητικές απελάσεις ως εργαλείο εθνικής ασφάλειας.

Η περίπτωση του Ζουλφικάρ Χαν

Ο Χαν, γεννημένος το 1970 στο Ραουάλπιντι του Πακιστάν, είχε φτάσει στην Ιταλία το 1995 και κατείχε νόμιμη άδεια παραμονής. Ως ιμάμης της μουσουλμανικής κοινότητας «Ικράα» στην Μπολόνια, είχε γίνει αντικείμενο έντονης επιτήρησης από τις Αρχές από το φθινόπωρο του 2023, όπως αναφέρει το υπουργικό διάταγμα.

Σύμφωνα με το διάταγμα απέλασης που υπέγραψε ο υπουργός Εσωτερικών Ματτέο Πιαντεντόζι (Matteo Piantedosi), ο Χαν εκδήλωσε «αυξανόμενο ιδεολογικό φανατισμό» και «τάση προς ριζοσπαστικές θέσεις» χαρακτηριζόμενες από έντονα αντιδυτικά και αντισημιτικά αισθήματα, καθώς και ομοφοβική και αντιφεμινιστική ρητορική. Ειδικότερα, κατηγορήθηκε ότι εξέφρασε μια «φονταμενταλιστική οπτική της έννοιας του τζιχάντ», εξύμνησε το μαρτύριο των μουτζαχεντίν στη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης και διεκδίκησε υποστήριξη για τη Χαμάς.

Σε βίντεο που δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταξύ Νοεμβρίου 2023 και Απριλίου 2024, ο Χαν κατηγόρησε Αμερικανούς, Γερμανούς, Γάλλους, Άγγλους και Ιταλούς ότι υποστηρίζουν τους «ακάθαρτους σιωνιστές» και επικαλέστηκε τον Αλλάχ να καταστρέψει τους δυτικούς καταπιεστές.

Η ιταλική πολιτική απελάσεων ως αντιτρομοκρατικό εργαλείο

Η περίπτωση του Χαν εντάσσεται σε μια ευρύτερη και συστηματική χρήση των διοικητικών απελάσεων από την Ιταλία ως μέσο πρόληψης της τρομοκρατίας. Από τον Ιανουάριο του 2015 έως το 2017, συνολικά 147 άτομα απελάθηκαν χωρίς προηγούμενη δίκη για λόγους ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον δώδεκα ιμάμηδων. Όλοι οι απελαθέντες συνδέονταν με την ισλαμιστική ιδεολογία, με την πλειονότητα να προέρχεται από τη Βόρεια Αφρική και τα Βαλκάνια.

Η στρατηγική αυτή αντιπροσωπεύει μια ευρωπαϊκή ιδιαιτερότητα της Ιταλίας. Σύμφωνα με διάφορους ειδικούς ασφαλείας και τρομοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων των Λορέντσο Βιντίνο και Έντουαρντ Ν. Λούτβακ [Lorenzo Vidino & Edward N. Luttwak], η εκτεταμένη χρήση αυτού του εργαλείου, σε συνδυασμό με περιοριστικούς νόμους υπηκοότητας, μπορεί να εξηγήσει γιατί η χώρα έχει μέχρι σήμερα αποφύγει μεγάλες τρομοκρατικές επιθέσεις σε εθνικό έδαφος.

Νομικό πλαίσιο και διαδικασίες

Το ιταλικό σύστημα προβλέπει τρεις τύπους διοικητικών απελάσεων μη Ευρωπαίων πολιτών, σε αντίθεση με τις δικαστικές απελάσεις που διατάσσονται από ποινικό δικαστή.

Πρώτον, ο Ενιαίος Κώδικας για τη Μετανάστευση (Νομοθετικό Διάταγμα 286/1998) προβλέπει ότι ο υπουργός Εσωτερικών μπορεί να διατάξει την απέλαση αλλοδαπού «για λόγους δημόσιας τάξης ή κρατικής ασφάλειας».

Δεύτερον, ο αντιτρομοκρατικός νόμος του 2005 (Νόμος 155/2005), που θεσπίστηκε αμέσως μετά τις επιθέσεις στο Λονδίνο, παρέχει στον υπουργό Εσωτερικών ή κατά εξουσιοδότηση στον νομάρχη την εξουσία να διατάξει την απέλαση αλλοδαπού εναντίον του οποίου υπάρχουν «βάσιμοι λόγοι να πιστεύεται ότι η παραμονή του στην επικράτεια του κράτους μπορεί να διευκολύνει με οποιονδήποτε τρόπο τρομοκρατικές οργανώσεις ή δραστηριότητες».

Τέλος, ένας νέος αντιτρομοκρατικός νόμος του Απριλίου 2015 (Νόμος 43/2015), μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι, επέκτεινε τις περιπτώσεις για διοικητική απέλαση αλλοδαπού για λόγους «κοινωνικής επικινδυνότητας».

Η πολιτική της κυβέρνησης Μελόνι

Η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι έχει εντείνει τη χρήση των απελάσεων για λόγους ασφαλείας. Από τις 22 Οκτωβρίου 2022, όταν η τρέχουσα κυβέρνηση ανέλαβε καθήκοντα, 164 άτομα έχουν απελαθεί για λόγους κρατικής ασφαλείας, θεωρούμενα ως ριζοσπάστες, εξτρεμιστές ή δυνητικοί τρομοκράτες. Από αυτούς, οι 94 απελάθηκαν μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, την ημερομηνία έναρξης της σύγκρουσης μεταξύ Χαμάς και Ισραήλ.

Η απέλαση του Χαν συνάδει με τη γεικότερη στάση της ιταλικής κυβέρνησης απέναντι στον εξτρεμισμό μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου. Την ίδια ημέρα, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε έναν άλλον ιμάμη που δρα στην Ιταλία, τον Παλαιστίνιο αρχιτέκτονα Μοχάμμεντ Χαννούν [Mohammad Hannoun] με έδρα τη Γένοβα, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως μέλος της Χαμάς που ασχολείται με τη συγκέντρωση χρημάτων για την παλαιστινιακή τρομοκρατική οργάνωση.

Η απέλαση του Χαν προκάλεσε αντιθετικές αντιδράσεις. Ο αντιπρωθυπουργός και αρχηγός της Λέγκας Ματέο Σαλβίνι, ο οποίος είχε ζητήσει την απέλασή του τον Ιούνιο, χαιρέτισε την απόφαση γράφοντας: «Επιτέλους, τον στείλαμε σπίτι του». Αντίθετα, ο δικηγόρος υπεράσπισης του Χαν, Φραντσέσκα Μούδρου [Francesco Murru], καταδίκασε το μέτρο ως «επιστροφή σε αστυνομικό κράτος και δίωξη εικασμένων εγκλημάτων γνώμης».

Η υπόθεση αναδεικνύει την ένταση μεταξύ ασφάλειας και θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ενώ η ελευθερία έκφρασης προστατεύεται, η ιταλική κυβέρνηση έχει αποσαφηνίσει ότι η ρητορική μίσους και η υποστήριξη της τρομοκρατίας δεν είναι ανεκτές. Η απόφαση του υπουργού Πιαντεντόζι να υπογράψει το διάταγμα απέλασης την επέτειο της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντική και αξιοθαύμαστη.

Η στάση της Μελόνι απέναντι στη μετανάστευση περιλαμβάνει πολύπλευρη στρατηγική που συνδυάζει εθνικές πρωτοβουλίες με ευρύτερη συνεργασία της ΕΕ. Κεντρικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής είναι η συμφωνία Ιταλίας-Αλβανίας, μια ιστορική συμφωνία που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2024, η οποία εξωτερικεύει τη διαχείριση της μετανάστευσης μεταφέροντας μετανάστες που αναχαιτίζονται καθ’ οδόν προς την Ιταλία σε κέντρα υποδοχής στην Αλβανία.

Πρόσφατα δεδομένα μετανάστευσης αναδεικνύουν την αποτελεσματικότητα αυτής της στρατηγικής. Το 2022, η Ιταλία κατέγραψε 105.131 παράνομες αφίξεις, αριθμός που αυξήθηκε στις 157.651 το 2023 λόγω επιδείνωσης των παγκόσμιων συνθηκών. Ως το 2024, οι αφίξεις μειώθηκαν δραματικά στις 66.317 – μια μείωση σχεδόν 60%, που αποδίδεται σε διμερείς συμφωνίες και αυστηρότερους ελέγχους συνόρων.

Ιστορικό πλαίσιο και συγκριτική ανάλυση

Η χρήση των απελάσεων ως αντιτρομοκρατικό εργαλείο στην Ιταλία δεν είναι νέα. Από το 2002 έως το 2017, η Ιταλία έχει απελάσει σταδιακά εκατοντάδες αλλοδαπούς για λόγους ασφαλείας. Ωστόσο, η ένταση αυτής της πολιτικής έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά τις επιθέσεις στο Παρίσι το 2015 και την άνοδο του Ισλαμικού Κράτους (ISIS).

Η αποτελεσματικότητα αυτής της προσέγγισης από πλευρά αντιτρομοκρατίας έχει αναγνωριστεί από διεθνείς ειδικούς. Σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν αντιμετωπίσει άτομα που υποψιάζονται ότι υποστηρίζουν την τρομοκρατία επί χρόνια, η Ιταλία έχει καταφέρει να αποφύγει μεγάλες επιθέσεις σε εθνικό έδαφος. Για παράδειγμα, ο διαβόητος Βρετανός κήρυκας Άτζεμ Τσούνταρυ [Anjem Choudary], πακιστανικής καταγωγής, καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια και έξι μήνες φυλάκιση τον Σεπτέμβριο του 2016, μετά από δύο δεκαετίες ριζοσπαστικής δραστηριότητας στη χώρα. Είναι εύλογο να υποτεθεί ότι στην Ιταλία ένας εξτρεμιστής κήρυκας όπως ο Τσουντάρυ πιθανότατα δεν θα είχε αποκτήσει υπηκοότητα και θα είχε απελαθεί νωρίς.

Στην Ιταλία το μέτρο της απέλασης μπορεί να χρησιμοποιηθεί δυνητικά εναντίον μεγάλου αριθμού ατόμων. Στην πραγματικότητα, πολλοί εξτρεμιστές, συμπεριλαμβανομένων εγχώριων τζιχαντιστών που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στη χώρα, μπορεί να μην έχουν υπηκοότητα, εξαιτίας αυστηρών νόμων πολιτογράφησης, και συνεπώς υπόκεινται σε απέλαση.

Ο νόμος υπηκοότητας στην Ιταλία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αρχή του jus sanguinis (απόκτηση μέσω γενεαλογίας). Οι μη Ιταλοί που ενδιαφέρονται να αποκτήσουν υπηκοότητα αντιμετωπίζουν μια μακροχρόνια και σύνθετη διαδικασία, βασισμένη σε μια διαδικασία διακριτικής εκτίμησης. Τα παιδιά μεταναστών, συγκεκριμένα, πρέπει να υποβάλουν αίτηση για υπηκοότητα εντός ενός έτους μετά την ενηλικίωση (18 ετών) αποδεικνύοντας αδιάλειπτη και νόμιμη διαμονή στην Ιταλία από τη γέννηση.