Δευτέρα, 06 Φεβ, 2023

Το γέρας του γήρατος

Πριν από αρκετό καιρό, μια σκέψη διαμορφώθηκε στο μυαλό μου αυθόρμητα.

Ότι η ζωή του ανθρώπου μπορεί να χωριστεί σε τρεις κύριες περιόδους: τη νεότητα, την ωριμότητα και το γήρας. Στην πρώτη περίοδο παίρνουμε, στη δεύτερη δίνουμε και στην τρίτη κατακτάμε τη σοφία.

Είναι αρκετά αστείο το ότι λίγες μόλις μέρες μετά, διάβασα τη σκέψη μου, σχεδόν αυτούσια, σε άρθρο εφημερίδας. Ήταν μάλιστα η πρώτη φράση του. Μόνο που στη συνέχεια του άρθρου, το γήρας το ακολουθούσαν αποσιωπητικά… Στη συνέχεια, περιγράφονταν τα δεινά του γήρατος και το πόσο απευχόμενο είναι.

Δεν μπορώ να διαφωνήσω με την ύπαρξη των δεινών και των ασθενειών. Ωστόσο, πέρα από τις πρακτικές δυσκολίες, σκέφτομαι ότι η γενικευμένη αποστροφή μας εδράζεται σε ένα είδος κοινωνικής συλλογικής απόρριψης οποιουδήποτε μη νεανικού στοιχείου.

Δεν είναι κάτι καινούριο, το όνειρο για το ‘γλυκό πουλί της νιότης’. Ο Φάουστ ίσως είναι ο γνωστότερος ήρωας που θυσίασε πολλά για αυτή την εφήμερη χαρά. Και σίγουρα, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν αυτοί που νοσταλγούν τα χρόνια της ανεμελιάς τους, όταν η ζωή βρισκόταν στο ζενίθ.

Παρ’ όλ’ αυτά, είναι από τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα, που έχουμε αναπτύξει προσκόλληση στη νιότη και τα χαρακτηριστικά της, αποφεύγοντας μετά βδελυγμίας σχεδόν την ωριμότητα. Κι όταν φτάνουμε πια στο γήρας, δεν έχουμε κερδίσει ούτε έναν κόκκο σοφίας. Καταλήγουμε άδειοι, να ατενίζουμε έντρομοι το αναπόφευκτο τέλος, που είναι πια πολύ κοντά.

Κοιτώντας πίσω, παρατηρώ ότι η επανάσταση των παιδιών των λουλουδιών, η απόρριψη των παλιών συμβατικών τρόπων και αξιών και η σεξουαλική απελευθέρωση ήταν από τα κινήματα του περασμένου αιώνα που άλλαξαν ριζικά τη στάση μας απέναντι στη ζωή. Σε συνδυασμό με άλλες τάσεις και χαρακτηριστικά της εποχής, συνέτειναν ώστε τα αιτήματά μας να εστιαστούν στην ευχαρίστηση, την απόλαυση, την κατάκτηση όλο και περισσότερων δικαιωμάτων που θα μας επέτρεπαν να ζούμε όλο και καλύτερα. Υπάρχει μεγάλος εγωκεντρισμός σε αυτό τον τρόπο σκέψης. Ο επίγειος παράδεισος, το ατελείωτο πάρτι και η αιώνια νεότητα έγιναν τα οράματα της σύγχρονης εποχής. Ζωή χωρίς πόνο, χωρίς ασθένεια, χωρίς προσπάθεια, χωρίς τέλος.

Η νεότητα μάς θέλγει με τη ζωντάνια και την ομορφιά της – ποιος μπορεί να τα αρνηθεί αυτά, ποιος να μην τα νοσταλγήσει; Γι’ αυτό αγαπάμε τη νιότη και τους νέους. Οι νέοι παίρνουν και παίρνουν, είναι ανοικτοί και απόλυτα δεκτικοί. Είναι στην περίοδο της ανάπτυξης και της διαμόρφωσης και το να παίρνουν είναι όχι απλά φυσικό γι’ αυτούς, αλλά και απαραίτητο. Είναι συγκεντρωμένοι στον εαυτό τους και μέριμνά τους είναι να εμπλουτίζονται. Υποχρέωση των ενηλίκων είναι να τους καθοδηγήσουν προς το καλό, να τους υποστηρίξουν και να τους βοηθήσουν να διακρίνουν σιγά σιγά και να αγαπήσουν τον δρόμο προς την ωριμότητα: τη φροντίδα των άλλων.

Η ανεμελιά που διακρίνει τους νέους, την οποία πολλοί επίσης νοσταλγούν, είναι πολύ ευχάριστη σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά συγγενεύει με την ανευθυνότητα. Από μια ηλικία και μετά δεν επιτρέπεται να είμαστε έτσι. Καλλιεργώντας όμως την προσήλωση στη νεότητα, καλλιεργούμε και την παράταση της ανευθυνότητας τόσο στο ατομικό όσο και στο συλλογικό επίπεδο. Αυτό είναι φανερό αν παρατηρήσουμε την κοινωνία μας.

Οι ευθύνες σημαίνουν φροντίδες, κόπο, ταλαιπωρία, αυταπάρνηση. Ο χρόνος για να κάνουμε αυτά που μας αρέσουν περιορίζεται. Η ωριμότητα έχει τις δυσκολίες της, αναντίρρητα, έχει όμως και τα καλά της. Τα σημαντικότερα που ανακάλυψα εγώ είναι η συνειδητότητα, η ικανότητα να βλέπουμε μέσα στις καταστάσεις, να κρίνουμε λιγότερο εγωκεντρικά και περισσότερο λογικά. Να μην παρασυρόμαστε εύκολα από τα συναισθήματά μας. Να έχουμε πολλά να δώσουμε και το δόσιμο να μας δίνει χαρά και ολοκλήρωση.

Είμαστε πλούσιοι πια με όσα μαζέψαμε στον δρόμο, στην πορεία μας μέσα από τη νεότητα, και μακάριοι όσοι μπορούν να μοιραστούν τον πλούτο τους. Οι αξίες ιεραρχούνται εκ νέου. Προτεραιότητα δεν μπορεί να είναι πια ο εαυτός, αλλά οι άλλοι. Τα μέλη της οικογένειάς μας, η κοινωνία, το περιβάλλον, ο κόσμος. Στην ωριμότητα αρμόζει η εμπλοκή με τα κοινά  – είναι κι αυτή μια από τις ευθύνες της μέσης ηλικίας.

 

Δεν παύει ο άνθρωπος να μαθαίνει και να εξελίσσεται, αρκεί να το επιθυμεί. Η αλλαγή είναι μέρος της φυσικής τάξης των πραγμάτων, αρκεί να μην την αρνούμαστε και να μην εγκλωβιζόμαστε στη συνήθεια και την ευκολία.

Στην ωριμότητα, καλούμαστε να διαλέξουμε, όπως ο Ηρακλής κάποτε, πού θα κατευθύνουμε την ενέργειά μας:  θα παραμείνουμε στον εαυτό μας, συνεχίζοντας αυτό που μάθαμε τα προηγούμενα χρόνια ή θα προχωρήσουμε στο επόμενο στάδιο της ζωής, όπως το περιγράψαμε πιο πάνω; Κατά κάποιον τρόπο, είναι ακριβώς το δίλημμα του Ηρακλή: γιατί ο εγωισμός οδηγεί στην Κακία, δηλαδή την αδιαφορία και την αποφυγή οποιουδήποτε πράγματος δεν φέρνει προσωπική ικανοποίηση και κέρδος. Από την άλλη, η αυταπάρνηση και το δόσιμο είναι ο δρόμος της Αρετής. Μόνο όταν μπορούμε να παραμερίζουμε τις ανάγκες μας μπορούμε να υπηρετήσουμε ανώτερα ιδανικά και τους άλλους.

Η επιλογή που θα κάνουμε στην ωριμότητα καθορίζει και τα γηρατειά μας. Ο ένας δρόμος οδηγεί στα πολύπαθα, άρρωστα γεράματα (αν όχι σωματικά, τότε ψυχικά), στην γκρίνια και την απόγνωση, ακόμα ίσως και στον φθόνο για όσους έχουν ό,τι χάσαμε. Αναπόφευκτα, υπάρχει και φόβος σε αυτή την κατάσταση και ίσως και μια αίσθηση μηδαμινότητας. Όλα τα αλλοτινά ‘πλούτη’ έχουν χαθεί πια.

Όταν όμως αποφασίζουμε στην ωριμότητά μας να πάρουμε το δρόμο του δοσίματος, φτάνοντας στην τρίτη ηλικία, ανακαλύπτουμε ότι αυτά που χάσαμε έχουν αντικατασταθεί από άλλα, εξίσου πολύτιμα. Όπως τη γνώση, για παράδειγμα, για το ποια είναι τα αληθινά σημαντικά πράγματα της ζωής. Έχοντας θέσει τον εαυτό μας στην υπηρεσία των άλλων και ενός γενικότερου καλού, έχουμε θρέψει και το καλό μέσα μας, που όλο και φουντώνει εξαγνίζοντάς μας και γεμίζει το σαθρό κορμί με φωτεινή ενέργεια.

Το άρθρο που ανέφερα στην αρχή, αν και με απογοήτευσε με τη στάση του απέναντι στα γεράματα, περιείχε και μια πολύ ενδιαφέρουσα πληροφορία: την ετυμολογία της λέξης ‘γήρας’, που προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ‘γέρας’ που σήμαινε βραβείο, τιμή.

Ο αρθρογράφος ερμήνευε την έννοια του βραβείου ως προς τη δυσκολία που υπήρχε παλιότερα να φτάσει κανείς στα γεράματα, επειδή οι αρρώστιες δεν αντιμετωπίζονταν τόσο αποτελεσματικά όσο σήμερα κι επειδή η ζωή ήταν γενικά πιο σκληρή, επίπονη κι επικίνδυνη. Τα γηρατειά ήταν λοιπόν ένα είδος βραβείου, τιμημένου και σεβαστού από τους υπολοίπους.

Χωρίς να διαφωνώ με την παραπάνω σκέψη, θα ήθελα να προτείνω και μια εναλλακτική ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία το βραβείο, το ‘γέρας’, είναι η σοφία. Όπου λέγοντας ‘σοφία’ εννοώ τη βαθιά και στέρεη γνώση ότι όλα όσα παλεύουμε να επιτύχουμε είναι ασήμαντα και εφήμερα κι ότι το μόνο που αξίζει να υπηρετούμε είναι το καλό.

Ακόμα κι αν έχουν σοβαρές ασθένειες να αντιμετωπίσουν, οι ηλικιωμένοι που πράγματι ωρίμασαν στη μέση ηλικία δεν πτοούνται, γιατί έχουν κατακτήσει ένα εσωτερικό θάρρος και την καρτερία που φέρνει η αποδοχή των πραγμάτων όπως έρχονται. Γνωρίζουν ότι οι δυσκολίες είναι μέρος της ζωής.

Τα γηρατειά παραδίδουν τη σκυτάλη κι εγκαταλείπουν τα κοινά. Είναι περίοδος επιστροφής στον εαυτό, αλλά όχι με τον τρόπο που βίωνε τον εαυτό η νεότητα. Το γήρας βουτά βαθιά να βρει τι κρύβεται πίσω απ’ όλα, πίσω από τις πράξεις και τις λέξεις. Είναι περίοδος αποτίμησης, ζυγιάσματος και κρίσης. Ποιος ήμουν, πώς έζησα τη ζωή μου, τι έκανα; Υπάρχει ακόμα καιρός να διορθωθούν λάθη, να πληρωθούν τα χρέη και να τακτοποιηθούν οι εκκρεμότητες. Πώς αλλιώς μπορεί να φύγει κανείς ήσυχος;

Όσοι έχουν κάνει το καλό στη ζωή τους, μπορούν εύκολα να αφήσουν τον ανθρώπινο κόσμο, όσο γλυκός κι αν τους είχε φανεί κάποτε. Είναι έτοιμοι να προχωρήσουν με εμπιστοσύνη στο άγνωστο, ικανοποιημένοι από την πρόσκαιρη παραμονή τους εδώ. Και οι δικοί τους μπορούν να τους αποχαιρετήσουν χωρίς πίκρα και πόνο, χαρούμενοι για την ολοκλήρωση του κύκλου της ζωής του αγαπημένου προσώπου.

Όταν τα γηρατειά αποτυγχάνουν να φτάσουν στη σοφία, απαξιώνονται από τους άλλους. Στην εποχή μας, η απαξίωση αλλά και η έλλειψη σοφίας έχουν εξελιχθεί σε γενικευμένα φαινόμενα. Μερικές δεκαετίες πριν, οι ηλικιωμένοι έχαιραν σεβασμού από όλους. Είχαν σημαντική θέση στην κοινότητα και οι νεότεροι επιζητούσαν την εμπειρία και τις συμβουλές τους. Τους αγαπούσαν, τους τιμούσαν και τους ήθελαν κοντά τους. Να είναι η έλλειψη της σοφίας που διακρίνει τώρα την τρίτη ηλικία ή η υποτίμηση αυτών των αρετών, που έχει οδηγήσει στην περιφρόνηση των ηλικιωμένων από τους νεότερους;

Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο είναι απόψεις της συντάκτριας και δεν αντανακλούν απαραίτητα τις απόψεις της Epoch Times.

«Μια χρυσή κλωστή»: 1900 – 1938

Η σημαντική συλλογή 143 βιβλίων, 13 leporelli και 178 καρτ ποστάλ του Βιεννέζου αρχιτέκτονα Otto Prutscher, που δωρήθηκε στη Βιβλιοθήκη Braindese από την ανιψιά του συλλέκτη Beba Restelli, εκτίθεται αυτές τις ημέρες στην όμορφη βιβλιοθήκη του Μιλάνο.

Μήνας του μέλιτος στη Βενετία
Ρίτσαρντ Τέσνερ, «Μήνας του μέλιτος στη Βενετία», περ. 1920. Μελάνι σε ιαπωνικό χαρτί, 14 x 9 εκ.

 

Η έκθεση διαρκεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 15 Απριλίου 2023.

Η είσοδος είναι ελεύθερη και μπορείτε να πάτε χωρίς να έχετε κάνει κράτηση.

Τις Δευτέρες γίνονται ξεναγήσεις για σχολεία, οργανωμένες ομάδες ή μεμονωμένους επισκέπτες.

Πληροφορίες για εργαστήρια στο b-brai@cultura.gov.it

 

Ώρες λειτουργίας:

Τρίτη – Παρασκευή: 9:30 – 18:00 (τελευταία είσοδος στις 17:30)

Σάββατο: 9:30 – 13:30 (τελευταία είσοδος στις 13:00)

Διεύθυνση: Via Brera 28, Milano

Τηλ.: +39 02 72263401

Αφιέρωμα στη Μαρία Κάλλας για τα 100 χρόνια από τη γέννησή της

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση της σπουδαίας Ελληνίδας αοιδού, η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων παρουσιάζουν δυο συναυλίες αφιερωμένες στη μεγάλη ντίβα του λυρικού τραγουδιού στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας».

Η πρώτη συναυλία, προγραμματισμένη για την Πέμπτη, 9 Φεβρουαρίου, περιλαμβάνει έργα των Βέρντι, Γκλουκ, Κερουμπίνι, Μασκάνι, Μότσαρτ, Μπελίνι, Μπετόβεν, Ντονιτσέτι, Πουτσίνι και Ροσίνι.

Δυο διακεκριμένες σοπράνο και μια μέτζο-σοπράνο, οι Μαριτίνα Ταμπακοπούλου, Klara Kolonits και Karine Deshayes αντίστοιχα, θα παρουσιάσουν άριες και αποσπάσματα από όπερες, τις οποίες είχε ερμηνεύσει τόσο μουσικά όσο και σκηνικά με τον δικό της μοναδικό τρόπο η Μαρία Κάλλας. Τη μουσική διεύθυνση έχει ο Ιταλός αρχιμουσικός Sebastiano Rolli.

Η δεύτερη συναυλία θα λάβει χώρα τη Μεγάλη Δευτέρα, 10 Απριλίου, με θρησκευτικά έργα από το ρεπερτόριο της Κάλλας, των Μότσαρτ, Περγκολέζι, Στραντέλα, καθώς και το αριστουργηματικό «Stabat Mater» του Τζοακίνο Ροσίνι.

Ερμηνεύουν οι Μυρσίνη Μαργαρίτη, Χρύσα Μαλιαμάνη, Άρτεμις Μπόγρη, Βασίλης Καβάγιας και Γιώργος Παπαδημητρίου, υπό τη διεύθυνση του Nikolas Nägele.

Και οι δύο συναυλίες ξεκινούν στις 20:30. Οι τιμές των εισιτηρίων είναι εξαιρετικά προσιτές, όπως για τις περισσότερες εκδηλώσεις του Ολύμπια.

Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»

 

Στον χώρο του θεάτρου λειτουργεί και μικρή έκθεση με προσωπικά αντικείμενα και φωτογραφίες της ντίβας.

 

Διεύθυνση θεάτρου: Ακαδημίας 59

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 210 3642540

Τιμές εισιτηρίων: από €3 έως €20

Ταινία: «Η λεοπάρδαλη του χιονιού»

La Panthère des Neiges

Αυτές τις ημέρες, προβάλλεται στις ελληνικές αίθουσες το βραβευμένο ντοκιμαντέρ του φωτογράφου Βενσάν Μινιέ «Η λεοπάρδαλη του χιονιού». Μαζί με την κινηματογραφίστρια Μαρί Αμιγκέ και τον συγγραφέα και φυσιοδίφη Σιλβαίν Τεσσόν, ο Μινιέ, λάτρης των δυσπρόσιτων για τον άνθρωπο σημείων του πλανήτη, αναζητά ένα σπάνιο πια ζώο, ένα ‘άγιο δισκοπότηρο’, τη λεοπάρδαλη του χιονιού, που βασιλεύει στα υψίπεδα του Θιβέτ.

Ο στόχος τους δεν είναι διόλου σίγουρο ότι θα επιτευχθεί. Αλλά είναι μια θαυμάσια αφορμή και κινητήρια δύναμη για το ταξίδι που ξεκινούν υπό συνθήκες που θα έκαμπταν πολλούς. Ο Μινιέ όμως αδιαφορεί για τον πόνο, το κρύο και τις δυσκολίες. Πιστεύει στην υπομονή, ‘αρετή υποτιμημένη και ξεχασμένη’, και στο ότι η επιτυχία θα στέψει τους κόπους του.

Σκηνή από το ντοκιμαντέρ «Η λεοπάρδαλη του χιονιού» των Βενσάν Μινιέ και Μαρί Αμιγκέ. (2021)

Η υπομονή είναι απαραίτητη σε μια τέτοια εξόρμηση. Υπομονή και αντοχή απέναντι στις αντιξοότητες του τόπου, αλλά και υπομονή για το καρτέρι. Η προϋπόθεση και το τίμημα που πληρώνει ο φωτογράφος / κινηματογραφιστής άγριας ζωής για τα πλάνα του είναι ατελείωτες ώρες σιωπηλής ακινησίας.

Στη «Λεοπάρδαλη του χιονιού» βλέπουμε ότι η ανταμοιβή είναι ανάλογη της προσπάθειας. Υπέροχα πλάνα για εμάς και άφατη ηθική ικανοποίηση για τους συντελεστές. Στην ανάβασή τους συναντούν και καταγράφουν εικόνες πολλών άλλων κατοίκων του οροπεδίου: μπαράλ, γιακ, αντιλόπες, ο άγριος γάτος του Θιβέτ, αλλά και άνθρωποι από φυλές που ζουν στην περιοχή.

Σκηνή από το ντοκιμαντέρ «Η λεοπάρδαλη του χιονιού» των Βενσάν Μινιέ και Μαρί Αμιγκέ. (2021)

Η προσέγγιση γίνεται πάντα με σεβασμό, πάντα με αγάπη και ταπεινότητα. Αναζητώντας την απρόσιτη λεοπάρδαλη, ξαναβρίσκουμε το μυστήριο της ζωής που ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει αφαιρέσει για τους περισσότερους ανθρώπους. Ξαναγινόμαστε μέρος της φύσης και ‘επικοινωνούμε με τα ζώα, τα βουνά και τους θεούς’.

Η ταινία είναι γεμάτη ποίηση. Η μουσική, λιτή όπως και τα οροπέδια, ενισχύει τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα. Οι σκέψεις που γεννιούνται στον συγγραφέα Τεσσόν και τις οποίες μοιράζεται μαζί μας, μας παρακινούν να στοχαστούμε κι εμείς πάνω σ’ αυτά που έχουμε και σ’ αυτά που χάσαμε, για τη θέση μας μέσα στον κόσμο, για τα πράγματα που αξίζουν και για άλλα πολλά.

Σκηνή από το ντοκιμαντέρ «Η λεοπάρδαλη του χιονιού» των Βενσάν Μινιέ και Μαρί Αμιγκέ. (2021)

Αν αγαπάτε την άγρια ζωή, τα άρτια κινηματογραφικά πλάνα ή τις ποιητικές ταινίες, δεν μπορούμε παρά να σας συστήσουμε αυτή την ταινία, που ικανοποιεί και τις τρεις παραπάνω προϋποθέσεις. Ιδίως η ομορφιά και η εικαστικότητά της καθιστά την απόλαυσή του στη μεγάλη οθόνη επιβεβλημένη.

«Λόγια Ρόδια»: παραμύθια σαν σπόροι αγάπης

Συνέντευξη της Χριστίνας Μελέτη στην Αλία Ζάε

«Καλέ μου φίλε, αν εσύ ξαναγυρίσεις εκεί που ανήκεις και γίνεις ευτυχισμένο, τότε κι εγώ θα είμαι δυο φορές ευτυχισμένος που σε βοήθησα!» του αποκρίθηκε ο γερο-ψαράς και του χαμογέλασε τρυφερά.

Το γνώριζε ο κυρ-Γιώργης καλύτερα από τον καθένα, πως την ευτυχία δεν τη βρίσκει κανείς στα πλούτη και τα μεγαλεία, μα στη ζεστή και ανοιχτή καρδιά!

«Ο αστερίας και το αστέρι» της Χριστίνας Μελέτη

Το φθινόπωρο παραδίδει τη σκυτάλη στον χειμώνα, μας αφήνει όμως κάστανα για να ψήνουμε, λωτούς για να γλυκαινόμαστε και ρόδια για να σπάμε. Ρόδια με άπειρα μικρά πολύτιμα σποράκια ροζ και κόκκινα, που πετάγονται παντού, γλυκαίνουν κι ομορφαίνουν τη σαλάτα μας, κάνουν κρατς-κρατς όταν τα μασάμε.

Κι έχουμε και τις μέρες πιο μικρές, για να ευχαριστιόμαστε το σπίτι μας και την παρέα των αγαπημένων μας. Να ακούμε ή να παίζουμε μουσική, να δημιουργούμε, να διαβάζουμε. Να καθόμαστε κοντά κοντά τα βράδια, σε ζεστές αγκαλιές, και να μοιραζόμαστε παλιές ή νέες ιστορίες.

 

Σαν αυτές ίσως της Χριστίνας Μελέτη, που εμπνεύστηκε από τα παιδιά και για τα παιδιά, για να τους δώσει χαρά και για να τους μεταφέρει σημαντικά μηνύματα. Γιατί, όπως λέει και η ίδια, «τα παραμύθια είναι για τα παιδιά ό,τι και οι σπόροι για τη γη».

Και από τη μεγάλη της αγάπη για τα παιδιά, έγραψε έξι σύντομες ιστορίες και έξι παραμυθοποιήματα, που έγιναν ένα όμορφο βιβλίο. Μια από αυτές, «Ο αστερίας και το αστέρι», είχε λάβει παλιότερα το βραβείο Παραμυθιού από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών.

Χριστίνα Μελέτη (ευγενική παραχώρηση της Χριστίνας Μελέτη)

 

Την παρακάλεσα να μοιραστεί μαζί μας μερικές σκέψεις και πληροφορίες για το βιβλίο της και για τον εαυτό της, κάτι που έκανε πολύ ευχαρίστως.

Αλία Ζάε: Χριστίνα, καλημέρα. Θα ήθελες να μας πεις αρχικά λίγα λόγια για εσένα;

Χριστίνα Μελέτη: Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Αθήνα, τα τελευταία χρόνια όμως κατοικώ κι εργάζομαι στην Κορινθία, τόπο καταγωγής της μητέρας μου! Έχω δυο υπέροχους γιους κι ελπίζω πάντα να ονειρεύονται και να έχουν μία ζωή χαρούμενη! Πραγματικά δεν έχω σπουδαία πράγματα να πω για εμένα! Αγαπώ πολύ τα παιδιά κι αυτός ήταν ο λόγος που έγινα νηπιαγωγός! Επίσης απ’ όταν ήμουν μικρή μου άρεσε την ημέρα να παρατηρώ τα πουλιά να πετούν και τα βράδια να χαζεύω τα φώτα στους δρόμους και τον ορίζοντα! Νομίζω αυτά είναι που με χαρακτηρίζουν ακόμη! Ονειροπόλα -μια ζωή- με αγάπη για τα παιδιά και το φως… Μου αρέσουν τα ταξίδια γι’ αυτό αγαπώ και τα βιβλία. Ταξιδεύω με τη φαντασία μου…

Αλία Ζάε, «Η Ηλιάννα και ο ήλιος της», 2021. Από την εικονογράφηση για το βιβλίο της Χριστίνας Μελέτη «Λόγια Ρόδια». (ευγενική παραχώρηση της Αλίας Ζάε)

 

Α.Ζ.: Ο τίτλος του βιβλίου σου είναι πολύ ιδιαίτερος. Από την αρχή μου έκανε εντύπωση και με προδιέθεσε ευνοϊκά για τη συνέχεια, που δεν με απογοήτευσε καθόλου! Συνδέει δυο πράγματα που νομίζω ότι για τον περισσότερο κόσμο είναι θετικά, αφήνοντας μεγάλα περιθώρια στη φαντασία.

Από τη μια το ρόδι, το οποίο κατέχει σημαντικό ρόλο στην ελληνική παράδοση ήδη από τα αρχαία χρόνια. Στις ‘χρυσόκαρπες ροϊές’ αναφέρονταν ο Όμηρος, ο Παυσανίας και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς, ενώ οι καρποί τους συμμετείχαν σε πάρα πολλούς μύθους με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Συμβόλιζαν τη γονιμότητα, την αφθονία και την αιωνιότητα και συνδέονταν με τις θεές Ήρα και Αφροδίτη, προστάτιδες του ευτυχισμένου γάμου και του έρωτα. Οι συμβολισμοί παραμένουν ζωντανοί μέχρι και τις μέρες μας μέσω και της χριστιανικής και της λαϊκής μας παράδοσης, γι’ αυτό και στην αρχή κάθε καινούριας χρονιάς σπάμε ένα ρόδι στο κατώφλι μας ή δωρίζουμε διακοσμητικά ρόδια στους δικούς μας – για να ευχηθούμε ευημερία, χαρά και ευλογία.

Από την άλλη τα ‘λόγια’, ο Λόγος δηλαδή, που είναι μια δημιουργική πράξη, μια δύναμη ακόμα πιο αρχαία από τα ρόδια. Μπορεί να μεταφέρει ιδέες, να κάνει το Καλό και να οδηγεί σωστά τους ανθρώπους.

Τα «Λόγια Ρόδια» λοιπόν με κάνουν να σκέπτομαι και να συνδέω όλα αυτά τα καλά πράγματα. Τη δημιουργία, την παράδοση και τις ευλογίες. Εσύ όμως πώς τα συνέδεσες, τι σημαίνει για σένα ο τίτλος του βιβλίου;

Χ.Μ.: Θεωρώ ότι τα παραμύθια είναι για τα παιδιά ό,τι και οι σπόροι για τη γη… Φυτρώνουν, μεγαλώνουν και κάποια στιγμή φέρνουν καρπούς… Έτσι, διάλεξα να παρομοιάσω στην ουσία τα… λόγια με τα ρόδια γιατί μέσα τους κλείνουν πολλά μικρά γλυκά σποράκια.

Αλία Ζάε, «Ο σκώληκας και η σκωληκίνα», 2021. Από την εικονογράφηση για το βιβλίο της Χριστίνας Μελέτη «Λόγια Ρόδια». (ευγενική παραχώρηση της Αλίας Ζάε)

 

Α.Ζ.: Και τα παραμύθια σου κλείνουν μέσα τους μια γλύκα. Και λένε σημαντικά πράγματα με διακριτικό τρόπο, όπως πρέπει να κάνουν τα παραμύθια.

Χ.Μ.: Νομίζω ότι κάθε φορά που γράφω έχω στο μυαλό μου τα παιδιά… Πώς θα ήθελαν ένα παραμύθι; Τι θα τους άρεσε να διαβάσουν; Ακόμη και πώς θα ήθελαν κάποιος να τους μιλήσει για ένα συγκεκριμένο θέμα, όπως η διαφορετικότητα για παράδειγμα. Και στην τελική προσπαθώ να φανταστώ αν ήμουν κι εγώ παιδί, τι θα μου άρεσε και τι θα προσλάμβανα από κάθε παραμύθι. Αν και δεν υπήρξα παιδί που του διάβαζαν πολλά παραμύθια, έχω επηρεαστεί από τους Μύθους του Αισώπου, μου άρεσαν πολύ και πάντα προσπαθώ να μεταφέρω ένα μήνυμα πίσω από τις λέξεις. Είμαι παιδαγωγός και η ψυχοσυναισθηματική διάπλαση αποτελεί μέρος της αγωγής που προσπαθώ καθημερινά να δώσω στα παιδιά. Από εκεί και πέρα χαίρομαι ιδιαίτερα αν όντως καταφέρνω με τα παραμύθια μου να τους λέω σημαντικά πράγματα και μάλιστα με διακριτικό τρόπο! Φυσικά να πούμε ότι τα «Λόγια Ρόδια» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κομνηνός και ότι η υπέροχη εικονογράφηση είναι δικό σου επίτευγμα! Θα ήθελα να σε ευχαριστήσω για την πολύ όμορφη συνεργασία κι όπως επίσης να ευχαριστήσω και τον εκδότη μου τον Νίκο Παπανικολάου για την ευκαιρία που μου έδωσε!

Α.Ζ.: Κι εγώ σε ευχαριστώ πολύ για την εμπιστοσύνη που μου έδειξες αναθέτοντάς μου την εικονογράφηση. Τη χάρηκα πολύ, αφ’ ενός λόγω της ελευθερίας που μου άφησες αφ’ ετέρου -και κυρίως- λόγω του πνεύματος των παραμυθιών και των ποιημάτων. Μου θύμισαν λίγο τις καλές νεράιδες, που έρχονται στο προσκέφαλο του νεογέννητου, όπως τις περιγράφεις κι εσύ στη «Νεραϊδοφωλιά». Έτσι μου φαίνονται οι ιστορίες σου. Μου άρεσαν επίσης για την απλότητα, το βάθος και το χιούμορ τους, αλλά και για την πρωτοτυπία τους.

Αλία Ζάε, «Ο Κόκι που δεν έλεγε το… α!», 2021. Από την εικονογράφηση για το βιβλίο της Χριστίνας Μελέτη «Λόγια Ρόδια». (ευγενική παραχώρηση της Αλίας Ζάε)

 

Εδώ θα ήθελα να τις αναφέρω ονομαστικά: Είναι «Ο Κόκι που δεν έλεγε το… α!», «Ο Νέστορας και ο διψασμένος δράκος», «Ο Ονειρομάγος», «Η Ηλιάνα και ο ήλιος της», «Ο σκώληκας και η σκωληκίνα» και «Ο αστερίας και το αστέρι».

Ακολουθούν τα παραμυθοποιήματα «Η νεραϊδοφωλιά», «Η μάγισσα Φρουφρού», «Το κατσικοπόδαρο», «Ένα ψαχουλιάρικο σκυλί», «Η κυρά δασκάλα» και η «Τυχερή ατυχία».

Κάθε ιστοριούλα έχει και το δικό της ιδιαίτερο μήνυμα για τα παιδιά. Θα ήθελες, Χριστίνα, να μας πεις πώς και πόσο σε επηρέασε η δουλειά σου και η καθημερινή σου επαφή με τα παιδιά στη δημιουργία των παραμυθιών που περιέχει το βιβλίο;

Χ.Μ.: Έχει να κάνει με αυτό που συζητήσαμε πριν από λίγο! Το γεγονός ότι είμαι παιδαγωγός επηρεάζει κατά πολύ το περιεχόμενο των παραμυθιών που γράφω (κι όχι τον τρόπο!). Οπότε θα έλεγα ότι λίγο πολύ όλο το βιβλίο έχει να κάνει με τη δουλειά μου ως νηπιαγωγός κι όχι μόνο το παραμυθοποίημα που αναφέρει την κυρά δασκάλα που κάποια στιγμή χάνει την υπομονή της από τη φασαρία αλλά φυσικά υπερισχύει η ανοιχτή αγκαλιά της για τα παιδιά! Ένας από τους μεγαλύτερους στόχους μου είναι να μπορέσω να βάλω τους σπόρους για αρχές και αξίες για τη ζωή έστω και ενός παιδιού, χωρίς όμως στείρο διδακτισμό! Με αγάπη και γλυκύτητα!

Αλία Ζάε, «Η Ηλιάννα και ο ήλιος της», 2021. Από την εικονογράφηση για το βιβλίο της Χριστίνας Μελέτη «Λόγια Ρόδια». (ευγενική παραχώρηση της Αλίας Ζάε)

 

Α.Ζ.: Η ανοικτή αγκαλιά που αναφέρεις είναι αυτό που πρέπει να χαρακτηρίζει τόσο τους εκπαιδευτικούς όσο και τους γονείς. Είναι αυτό που χρειάζονται τα παιδιά για να μπορέσουν να λάβουν με ευχαρίστηση και να απορροφήσουν τις αρχές και τις αξίες που θα τα καθοδηγήσουν στη ζωή τους καλά. Η υπομονή, το θάρρος, ο σεβασμός, η ευγνωμοσύνη, η ανιδιοτελής προσφορά, η αποδοχή της διαφορετικότητας και ο σεβασμός του άλλου είναι πολύτιμοι σύμμαχοι και συνοδοιπόροι σε αυτό το ταξίδι. Και είναι τόσο σημαντικό οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς να φυτεύουν αυτούς τους σπόρους, ώστε τα παιδιά να μπορέσουν να ανθίσουν σε ανθρώπους που αγαπούν και υπερασπίζονται το Καλό, για τους εαυτούς τους και για τους άλλους εξίσου.

Η τελευταία μου ερώτηση αφορά τα συγγραφικά σου σχέδια. Ετοιμάζεις κάτι καινούριο αυτό τον καιρό;

Χ.Μ.: Έχω ήδη έτοιμα μερικά παραμύθια ακόμη και ετοιμάζω ταυτόχρονα μια συλλογή διηγημάτων, για ενήλικες αυτή τη φορά! Επίσης πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε το βιβλίο «Έγκλειστο Φεγγάρι» από τις εκδόσεις Άπαρσις στο οποίο συμμετέχω. Πρόκειται για συλλογική έκδοση και αφορά τα θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα που διενεργήσαμε στις φυλακές Τίρυνθας με τη συμμετοχή των κρατουμένων, στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού προγράμματος του Πανεπιστήμιου Πελοποννήσου «Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση και τη δια βίου μάθηση», από το οποίο κι αποφοίτησα.

Α.Ζ.: Πρόκειται, απ’ ό,τι διάβασα, για μια σειρά 18 βιβλίων – ένα μεγάλο έργο δηλαδή. Εύχομαι να συμβάλλει στη διάδοση των παιδαγωγικών προγραμμάτων στις φυλακές, ώστε η μόρφωση και η παιδεία να βοηθήσουν τους τροφίμους να δουν τη ζωή με άλλα μάτια και να την αντιμετωπίσουν με καλύτερα εφόδια.

Εύχομαι και στις ιστορίες σου να έχουν ένα μακρύ ταξίδι μπροστά τους, να φτάσουν σε πολλά διψασμένα αυτιά, μεγάλων και μικρών, και να καρποφορήσουν όπως το ονειρεύτηκες κι εσύ. Σου εύχομαι, τέλος, να διατηρήσεις και ως νηπιαγωγός και ως συγγραφέας την αγάπη και την ελπίδα σου και να βρίσκεις πάντα τη δύναμη να είσαι για τα παιδιά μια ανοικτή αγκαλιά!

Σε ευχαριστώ για τη συνέντευξη που μου παραχώρησες!

Χ.Μ.: Κι εγώ σ’ ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη και για τα καλά σου λόγια!

* * *

Το βιβλίο της Χριστίνας Μελέτη «Λόγια Ρόδια» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κομνηνός

 

ΤΙΤΛΟΣ: «Λόγια Ρόδια»

ΕΚΔΟΤΗΣ: Κομνηνός, 2022

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Χριστίνα Μελέτη

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Αλία Ζάε

Σελίδες: 66

Διαστάσεις: 23 x 16 εκ.

Μαλακό εξώφυλλο

Η Αλία Ζάε γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Animation στο Surrey Institute of Art & Design, ενώ από το 1998 εικονογραφεί βιβλία για παιδιά. Είναι ένα από τα ιδρυτικά μέλη της ομάδας «Πέταλα της ειρήνης» στην Ελλάδα, με την οποία παρουσιάζει εθελοντικά το ομώνυμο παγκόσμιο πρόγραμμα σε σχολεία, ιδρύματα, φεστιβάλ κλπ. Τα τελευταία χρόνια μεταφράζει, επιμελείται και γράφει άρθρα για την ελληνική έκδοση της διαδικτυακής εφημερίδας The Epoch Times.

1ο Παιδικό Φεστιβάλ: «Μαζί… και στο Παιχνίδι!»

Την Κυριακή, 16 Οκτωβρίου, από τις 10:30 μέχρι τις 18:30, θα διεξαχθεί στον Εθνικό Γυμναστικό Σύλλογο (έναντι του Ζαππείου) το 1ο Παιδικό Φεστιβάλ «Μαζί… και στο παιχνίδι!»

Τη διοργάνωση έχει αναλάβει η Ένωση Σωματείων «Μαζί για το παιδί», θέλοντας να χαρίσει μια μέρα αφιερωμένη στο παιχνίδι, το παιδί και την οικογένεια. Οι ποικίλες δραστηριότητες του φεστιβάλ σκοπεύουν να αναδείξουν την αξία του παιχνιδιού ως αναγκαίου στοιχείου για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και να ενθαρρύνουν την κοινωνικοποίηση και την ενσυναίσθησή τους.

Ο άλλος στόχος του φεστιβάλ είναι η συνύπαρξη και αλληλεπίδραση των παιδιών με τυπική ανάπτυξη με τα παιδιά με άτυπη ανάπτυξη και η καλλιέργεια της αποδοχής, της ενότητας και της συμπαράστασης μεταξύ τους.

Στην εκδήλωση θα παρίσταται και η Πρέσβειρα της Ένωσης «Μαζί για το παιδί» Δούκισσα Νομικού.

Παιχνίδια δράσης

Ο χώρος του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου θα έχει διαμορφωθεί κατάλληλα ώστε να φιλοξενήσει μια ευρεία γκάμα δράσεων.

Από τη μία, θα υπάρχουν παιχνίδια που προάγουν τη φυσική δραστηριότητα:

• Τραμπολίνο Bungee
• Τοίχος αναρρίχησης
• Σχοινένιες γέφυρες και δίχτυα «αράχνης»
• Φουσκωτά κάστρα
• Ποδοσφαιράκια και air-hockey

Δημιουργικά εργαστήρια

Παράλληλα με τα παιχνίδια, θα πραγματοποιηθούν και πολλά δημιουργικά εργαστήρια. Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν και να πειραματιστούν με:

• Origami, από την ομάδα Πέταλα της ειρήνης
• Μαγειρική, από το Kids Cooking Chef του chef Κυριάκου Μελά
• Πηλό και πλαστελίνη
• Αφήγηση παραμυθιού, από την Κάρμεν Ρουγγέρη
• Βίντεο εικονικής πραγματικότητας / Προσομοίωση αυτισμού
• Μουσικοκινητικά παιχνίδια
• Boccia (παραολυμπιακό άθλημα)

Για τη συμμετοχή στα εργαστήρια, χρειάζεται δήλωση συμμετοχής. Ο αριθμός των συμμετεχόντων για κάθε εργαστήριο έχει οριστεί στα 20 άτομα. To πρόγραμμα έχει ως εξής:

Origami: 11:00-11:40, 12:00-12:40 και 14:30-15:10

Πηλός, γύψος και πλαστελίνη: 11:30-11:50, 12:00-12:20, 12:30-12:50 και 13:00-13:20

Κατασκευή μολυβοθήκης με ανακυκλώσιμα υλικά: 10:45-11:15, 11:00-11:30, 11:30-12:00, 12:15-12:45, 13:00-13:30, 14:30-15:00, 15:15-15:45, 16:00-16:30 και 16:45-17:15

Μουσικοκινητικά παιχνίδια: 11:00-11:20, 11:30-11:50, 12:00-12:20 και 12:30-12:50

Βίντεο Εικονικής Πραγματικότητας/Προσομοίωση αυτισμού: 11:00-13:00 και 15:30-16:30

Ζωγραφική: 13:30-14:00 και 14:30-15:00

Παρουσίαση βιβλίου: 11:30-11:50, 12:00-12:20 και 12:30-12:50

Μουσικό παιχνίδι / Boccia: 14:00-14:20, 15:00-15:20 και 15:30-15:50

ΚΑΡ.Π.Α (Καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση): 10:30-18:30, χωρίς δήλωση συμμετοχής

Αθλητισμός

Ο αθλητισμός είναι επίσης πολύτιμος για την υγιή ψυχοσωματική ανάπτυξη των παιδιών και τα βοηθά σε πολλούς τομείς πέρα από το πεδίο της καλής σωματικής κατάστασης. Το «Μαζί… και στο παιχνίδι» λοιπόν προάγει και την άθληση, περιλαμβάνοντας αγώνες:

• 60 μέτρων για παιδιά 2-5 ετών (προαιρετική η συνοδεία γονέων ή κηδεμόνων)
• 100 μέτρων για παιδιά 5-12 ετών
• 150 μέτρων για παιδιά 5-12 ετών
• 200 μέτρων για παιδιά 5-12 ετών
• Ο Μιχάλης Σεΐτης, παραολυμπιονίκης και παγκόσμιος πρωταθλητής στίβου θα συνοδεύει τα παιδιά κατά τη διάρκεια των αγωνισμάτων.

Στο τέλος, όλοι οι μικροί αθλητές θα λάβουν αναμνηστικό δίπλωμα συμμετοχής.

Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος, Λ. Βασιλίσσης Όλγας 6, Αθήνα

Μουσική

Κέφι και ζωντάνια στην ημερίδα παιχνιδιού θα προσθέσουν οι:

• Φοίβος Δεληβοριάς, που θα τραγουδήσει για τα παιδιά κάποιες από τις αγαπημένες τους μελωδίες.
• Burger Project
• Φανή και Νίκος, παραγωγοί του kidsradio.com, που θα βρίσκονται κι αυτοί ζωντανά μαζί μας.

Εκπλήξεις και άλλα πολλά!

Πέρα από αυτά, τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να συναντήσουν και να φωτογραφηθούν με τον αγαπημένο τους Πάντιγκτον, που κάνει την πρώτη του εμφάνιση στην Ελλάδα και να χαρούν με πολλές άλλες εκπλήξεις, που οι διοργανωτές με αγάπη έχουν ετοιμάσει για αυτά.

Παράλληλα, στον χώρο θα λειτουργούν καντίνες, για τις ανάγκες των επισκεπτών.

Το εισιτήριο για την είσοδο στον χώρο του φεστιβάλ κοστίζει 5 ευρώ και παρέχει ελεύθερη συμμετοχή σε όλες τις δραστηριότητες.

Τα έσοδα του φεστιβάλ θα διατεθούν για τη στήριξη του έργου της Ένωσης «Μαζί για το παιδί».

1ο ΠΑΙΔΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ
«Μαζί… και στο Παιχνίδι!»
από το «Μαζί για το Παιδί»

ΕΘΝΙΚΟΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ
Λεωφ. Βασιλίσσης Όλγας 6, Αθήνα
(έναντι Ζαππείου)
(χάρτης)

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ
Κυριακή 16 Οκτωβρίου 2022

ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ
10.30

ΔΙΑΡΚΕΙΑ
8 ώρες

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ
Παιδιά άνω των 2 ετών και ενήλικες: 5€
Παιδιά κάτω των 2 ετών ΔΩΡΕΑΝ
ΑμεΑ ΔΩΡΕΑΝ

ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ
– TICKET SERVICES
τηλεφωνικά: 210 7234567
online: www.ticketservices.gr
Εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39 (Στοά Πεσμαζόγλου)

Το Φθινοπωρινό Φεστιβάλ στο Χονγκ Κονγκ

Στο Χονγκ Κονγκ, στις 7 Σεπτεμβρίου, ξεκίνησε το φετινό Φθινοπωρινό Φεστιβάλ υπό την αιγίδα του LCSD (Leisure and Cultural Services Department / Τμήμα Πολιτισμού & Ψυχαγωγίας). Οι κύριοι χώροι που φιλοξένησαν το φεστιβάλ ήταν το πάρκο Βικτώρια, το πάρκο της οδού Μαν Τανγκ στην Τανγκ Τσανγκ και το παραλιακό πάρκο Τάι Πο. Το θέμα του φεστιβάλ στο πάρκο Τάι Πο ήταν «Ευχές Πανσελήνου», παραπέμποντας στην επανένωση του κινεζικού λαού και την επιστροφή του Χονγκ Κονγκ.

Στους πιο δημοφιλείς χώρους του πάρκου, όπως οι λιμνούλες, τα λιβάδια και ο Πύργος Επιστροφής του Χονγκ Κονγκ (Hong Kong Handover Memorial Tower) παρουσιάστηκαν τεράστια περιστρεφόμενα φανάρια σε ποικίλα σχήματα: χάρτινοι γερανοί και καραβάκια, φανάρια κονγκμίνγκ (ή κινέζικα ή ουράνια φανάρια) και οι μασκότ του LCSD, ο σκυλάκος Enggie και η γατούλα Artti. 1

Φανάρι σε σχήμα χάρτινου γερανού, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ είναι ένα από τα πιο σημαντικά φεστιβάλ της Κίνας. Συνδέεται παραδοσιακά με τη συγκομιδή και με την επανασύνδεση. Οι άνθρωποι επιστρέφουν στο σπίτι τους, οι οικογένειες ενώνονται, οι παλιοί φίλοι ξαναβρίσκονται.

Οι ρίζες του φθινοπωρινού φεστιβάλ

Σύμφωνα με τις αρχαίες κινεζικές παραδόσεις, το φθινοπωρινό φεστιβάλ είναι αφιερωμένο στη λατρεία του φεγγαριού. Στην αρχαία Κίνα, η καλή συγκομιδή της επόμενης χρονιάς εξαρτιόταν από τη σελήνη γι’ αυτό και λέγεται ότι οι παλιοί αυτοκράτορες αυτή την εποχή απέτιαν τιμές και αφιέρωναν χρόνο στην ενατένιση και τη λατρεία του φεγγαριού.

Κατά τη Δυναστεία Τανγκ (7ος – 10ος αι. μ.Χ.), η λατρεία του φεγγαριού εξαπλώθηκε στις ανώτερες τάξεις, ενώ μέχρι τον 13ο αιώνα είχε καθιερωθεί ως καθολική γιορτή, με προσφορές φρούτων και γλυκισμάτων στη σελήνη.

Με την πάροδο του χρόνου, οι προσφορές εξέλειψαν και μετασχηματίστηκαν σε δώρα που ανταλλάσσουν οι φίλοι και τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους και στα παραδοσιακά κέικ του φεγγαριού (mooncakes) που φτιάχνουν και προσφέρουν στις επισκέψεις.

Φανάρι-γουρουνάκι, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Τσανγκ’ ε, η θεά του φεγγαριού

Ένας μύθος που συνδέεται στενά με το φθινοπωρινό φεστιβάλ και τη λατρεία του φεγγαριού είναι η ιστορία της Τσανγκ’ ε, θεάς του φεγγαριού. Οι παραλλαγές του μύθου που αφηγείται πώς η Τσανγκ’ ε βρέθηκε στο φεγγάρι είναι πολλές.

Σύμφωνα με μία από αυτές, η Τσανγκ’ ε ήταν μια θεότητα που κατέβηκε στη γη με τον άντρα της Χόου-γι, ο οποίος είχε αναλάβει την αποστολή να καταστρέψει τους εννιά από τους δέκα ήλιους της γης, αφήνοντας μόνο έναν. Κατεβαίνοντας στη γη έφεραν μαζί τους ένα μαγικό ελιξίριο, που θα τους επέτρεπε να επιστρέψουν στον ουρανό μόλις ολοκλήρωναν την αποστολή τους.

Όμως το έργο του Χόου-γι ήταν δύσκολο και τραβούσε σε μάκρος. Η Τσανγκ’ ε, που τον περίμενε στο σπίτι, ένιωθε όλο και πιο μόνη, ώσπου μια νύχτα ήπιε το ελιξίριο της αθανασίας. Πριν καλά-καλά το καταλάβει είχε βρεθεί πίσω στον ουρανό.

Φανάρι-γουρουνάκι, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Δεν άργησε να καταλάβει πόσο εγωιστικά είχε φερθεί. Για να εξιλεωθεί, αυτοεξορίστηκε στο φεγγάρι, του οποίου έγινε η θεά-φύλακας. Εκεί ζούσε μαζί με ένα λευκό κουνέλι-φαρμακοτρίφτη και μια δάφνη. Αργότερα, ο Ουράνιος Αυτοκράτορας εξόρισε εκεί έναν εργάτη, τον Γου Γουάνγκ σαν τιμωρία για τις κακές του πράξεις, με τη διαταγή να κόψει τη δάφνη, η οποία όμως συνεχώς αναγεννιόταν.

Από τότε, οι Κινέζοι κοιτούν το φεγγάρι προσπαθώντας να διακρίνουν τη θεά Τσανγκ’ ε , το λευκό κουνέλι και τον ήχο του πριονιού του Γου Γουάνγκ.2

Ο σκυλάκος Enggie και η γατούλα Artti, μασκότ του LCSD , στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, η Τσανγκ’ ε ήταν μια γυναίκα που έκλεψε από τον άντρα της και ήπιε το ελιξίριο της αθανασίας που είχε αυτός στη κατοχή του. Αμέσως αναλήφθηκε και βρέθηκε στο φεγγάρι, όπου θα παραμείνει για πάντα. Από τότε ο άντρας της προσφέρει κάθε χρόνο τέτοια εποχή δώρα στο φεγγάρι και τη γυναίκα του, ζητώντας την ευλογία της. Τη συνήθειά του γρήγορα μιμήθηκαν και άλλοι, ώσπου τελικά καθιερώθηκε η ετήσια εορτή προσφορών και λατρείας του φεγγαριού και της θεάς του.

Το έθιμο των ιπτάμενων φαναριών

Εκτός από τα γλυκίσματα και τα δώρα, σημαίνοντα ρόλο στο Φθινοπωρινό Φεστιβάλ κατέχουν οι φανοί – τα φανάρια.

Με αρχαία επίσης προέλευση, τα χάρτινα κινέζικα φανάρια έχουν πολλούς συμβολισμούς και χρήσεις και η παρουσία τους είναι αναπόσπαστο μέρος των κινεζικών εορταστικών εκδηλώσεων.

Καθώς η κοινωνία εξελίσσεται, τα σχήματα γίνονται όλο και πιο περίπλοκα, τα μεγέθη όλο και πιο μεγάλα. Και υπάρχουν και τα ιπτάμενα φανάρια, ή αλλιώς φανάρια κονγκμίνγκ, που στέλνουν τις ευχές δισεκατομμυρίων Κινέζων ψηλά στον ουρανό.

Φανάρια κονγκμίνγκ, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Η ιστορία μας λέει ότι εφευρέτης τους θεωρείται ο Κινέζος στρατηγός Ζούγκε Λιανγκ, τον 3ο αιώνα π.Χ., ο οποίος κατασκεύασε ένα τέτοιο φανάρι για να ζητήσει βοήθεια όταν τον είχε περικυκλώσει ο στρατός του εχθρού.

Γρήγορα υιοθετήθηκαν ως μέσα επικοινωνίας, ιδίως στους πολέμους, αλλά η χρήση τους σιγά σιγά διευρύνθηκε και τα μηνύματα βοήθειας έγιναν ευχές που στέλνονται στον ουρανό στη διάρκεια μεγάλων παραδοσιακών εορτών. Αυτό το έθιμο δεν είναι μόνο κινέζικο, αλλά απαντά και σε άλλες χώρες της νοτιοανατολικής Ασίας, όπως η Ταϊβάν, η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ, φτάνοντας μέχρι και την Ινδία.

Στην Ταϊλάνδη, τα ουράνια φανάρια συμβολίζουν τα προβλήματα που φεύγουν μακριά, ενώ το πέταγμά τους προς τον ουρανό είναι σημάδι καλής τύχης. Χρησιμοποιούνται επίσης σε παιδικές γιορτές.

Στην Ινδία είναι μέρος τόσο της βουδιστικής όσο και της χριστιανικής και της ινδουιστικής παράδοσης. Οι χριστιανοί τα ελευθερώνουν τη νύχτα των Χριστουγέννων, οι βουδιστές σηματοδοτούν το τέλος μιας μεγάλης νηστείας τους, ενώ οι ινδουιστές γιορτάζουν τη νίκη του φωτός επί του σκότους στο Ντιβάλι, μια από τις μεγαλύτερες εορτές του Ινδουισμού.

Φανάρια κονγκμίνγκ, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Τα ουράνια φανάρια ήρθαν στην Ευρώπη πιθανότατα τον 16ο αιώνα μ.Χ. και από εκεί, μέσω των Πορτογάλων αποίκων, πέρασαν στη Βραζιλία.

Στη χώρα μας, το έθιμο των ουράνιων φαναριών απαντά στον Βόλο τα Χριστούγεννα και στην Αρκαδία το Πάσχα.

Φανάρια-αλεξίπτωτα, στο παραλιακό πάρκο Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

 

Η ιστορία των φαναριών

Οι Κινέζοι αγαπούν τα φανάρια πολύ και, εκτός από τα φανάρια κονγκμίνγκ, που είναι ομολογουμένως πολύ εντυπωσιακά όπως ανυψώνονται όλα μαζί προς τον ουρανό, τα έχουν στην καθημερινή ζωή τους ως διακοσμητικά στοιχεία στο σπίτι και στους δημόσιους χώρους, ενώ παλιότερα χρησιμοποιούνταν και στους ναούς ως μέσα λατρείας.

Συμβολίζουν τον ήλιο, το φως και τη ζεστασιά και μέσω αυτών οι άνθρωποι καλούσαν τον ήλιο να επιστρέψει την άνοιξη.

Συμβολίζουν επίσης τη χαρά, την καλή τύχη και τη μακροζωία και θεωρούνται ότι προστατεύουν από το κακό.

Τα πρώτα φαναράκια υπολογίζουμε ότι φτιάχτηκαν το 230 π.Χ. περίπου, όταν ο Αυτοκράτορας διέταξε έναν λόγιο να φέρει από την Ινδία βουδιστικές γραφές. Όταν ο λόγιος επέστρεψε με τις άγιες γραφές, ο Αυτοκράτορας διέταξε να χτιστεί ένας μεγάλος ναός για αυτές, τον οποίο φώτισε με πολλά χάρτινα φαναράκια, που συμβόλιζαν τη δύναμη του Βούδα.

Φανάρια κουνελάκια, καρότα και λουλούδια, στο γρασίδι του παραλιακού πάρκου Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

 

Φανάρι πάντα και μπαμπού, στο γρασίδι του παραλιακού πάρκου Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Το κατεξοχήν υλικό κατασκευής τους είναι το χαρτί ή το μετάξι και το ξύλο ή το μπαμπού για τον σκελετό. Παλιότερα περιείχαν ένα κερί, αλλά τα σύγχρονα φαναράκια έχουν μια λάμπα με μπαταρία.

Τα σχήματά τους ποικίλλουν. Τα παραδοσιακά φαναράκια αναπαριστούσαν κυρίως εικόνες από τη φύση ή τους θρύλους. Τα σύγχρονα κατασκευάζονται σε ό,τι σχήμα μπορεί κανείς να φανταστεί.


Φανάρι-κοτόπουλο, στο γρασίδι του παραλιακού πάρκου Τάι Πο (7 Σεπτεμβρίου 2022, Χονγκ Κονγκ). (ΤΜ Τσαν / The Epoch Times)

Το Φθινοπωρινό Φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

 

Το φθινοπωρινό φεστιβάλ στο πάρκο Βικτώρια (10 Σεπτεμβρίου, Χονγκ Κονγκ). (Άντριαν Γιου / The Epoch Times)

ΠΗΓΕΣ

docuventa.gr

theepochtimes.com

mandarinmatrix.org

el.wikipedia.org

historyoflamps.com

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Μετάφραση από το άρθρο της Jenny Zeng, “Mid-Autumn Lantern Display at Hong Kong Park Lights Up”, The Epoch Times, 10/9/2022

Όλες οι φωτογραφίες προέρχονται από το προαναφερθέν άρθρο.

 

9 – 18 Σεπτεμβρίου: Illustradays 2022 – 1o Φεστιβάλ Εικονογράφησης Αθηνών

Την Παρασκευή 9 Σεπτεμβρίου, στις 18:00, το Φεστιβάλ Εικονογράφησης Illustradays υποδέχτηκε το αθηναϊκό κοινό στο πιο πολύχρωμο και χαρούμενο φεστιβάλ της πόλης!

Με θεματικό τίτλο «Αχτίδα φωτός» («Βeam of light») και πλούσιο πρόγραμμα, φιλοδοξεί να μας χαρίσει μια πιο φωτεινή ματιά στον κόσμο και να μας βοηθήσει να γνωρίσουμε καλύτερα την τέχνη της εικονογράφησης.

Το φεστιβάλ αποτελείται από τέσσερεις ενότητες: τις «ιστορίες» (εκθέσεις), τα εργαστήρια, τις ομιλίες και το «κλαμπ».

Illustrastories

Προσκεκλημένη του φεστιβάλ είναι και πάλι η έκθεση «Le immagini della fantasia», από την πόλη Sarmede της Ιταλίας. Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της, Gabriel Pacheco, επιλέγει και παρουσιάζει «σπουδαίους και σπουδαίες εικονογράφους που σχεδιάζουν και αναπτύσσουν τεχνικές και ιδέες που μετατρέπουν τη δημιουργική διαδικασία σε έναν διαφωτιστικό διάλογο. Φιγούρες που ανοίγουν μια συζήτηση με το κοινό, που κάνουν ερωτήσεις, που ψάχνουν νοήματα και εξάπτουν το ενδιαφέρον. Χαρακτήρες που φαίνεται να εξηγούν διαφορετικές θεματικές. Οι ερωτήσεις είναι άλλωστε ένας τρόπος να ρίξουμε φως σε κάτι όσο ταυτόχρονα επεξεργαζόμαστε την ομορφιά της τέχνης. Μια σύγχρονη ποιητική της εικονογράφησης, που ζητά απαντήσεις, αλλάζει τον τρόπο που διαβάζουμε και παρατηρούμε, που μας παρακινεί να συλλογιστούμε…»

Valerio Vidali, “The Forest”, Enchanted Lion Books 2018. (Από το https://illustradays.gr/programs/2/illustra-talks/inside-an-illustrated-forest)

 

Παράλληλα, στην έκθεση «Beam of Light» θα δούμε τις ιδέες 34 Ελλήνων και Κυπρίων εικονογράφων για το φως και πώς τις υλοποιούν. Τα έργα που συμμετέχουν επιλέχθηκαν από τον Gabriel Pacheco και την Ίριδα Σαμαρτζή, καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ και βραβευμένη εικονογράφο, και θα διαγωνιστούν για τρία βραβεία.

Η τρίτη έκθεση αποκαλείται «Behind the Book» και παρουσιάζει την προεργασία που κάνουν οι εικονογράφοι για ένα βιβλίο. Storyboard, σκίτσα, σκόρπιες ιδέες στο χαρτί, με χρώμα ή χωρίς, συνοδευόμενες σε κάποιες περιπτώσεις κι από την τελική εικόνα. Δίπλα σε κάθε μακέτα, κρέμεται με ένα σκοινάκι το βιβλίο που προέκυψε, για να το ξεφυλλίσει όποιος θέλει να ανακαλύψει τα μυστικά του.

«Behind the Book», illustradays 2022. (φωτ. Αλία Ζάε)

 

Illustralabs

Εργαστήρια για παιδιά, αλλά και για ενήλικες, από καταξιωμένους Έλληνες και ξένους δημιουργούς θα προσφέρουν στους επισκέπτες την ευκαιρία να εξερευνήσουν την τέχνη της εικονογράφησης, διάφορες τεχνικές και πράγματα που μπορούν να κάνουν με κομμάτια του παρελθόντος, το φως, την κίνηση και τις πιο παράξενες ιδέες τους!

Περισσότερες πληροφορίες για τα εργαστήρια μπορείτε να βρείτε στο: https://illustradays.gr/programs/2/categories/illustra-labs

Illustratalks

Πλήθος καλλιτεχνών μοιράζονται μαζί μας τις γνώσεις και την εμπειρία τους στον χώρο των βιβλίων και της εικόνας. Οι Gabriel Pacheco, Lina Dudaite, Valerio Vidali, Sam McCullen, Μαριάννα Μίσιου, Ντανιέλα Σταματιάδη, Παναγιώτης Πανταζής, Carnovsky, Μαρία Παγκάλου, Sdeviano & Soteur, Στέφανος Ρόκος, Νέαρχος Ντάσκας, Odd Bleat, Κωστής Παπαθεοδώρου, Jesús Cisneros και Gerda Dendooven μιλούν για την τέχνη τους, όπως επίσης και για το πώς μπορούμε να την φέρουμε στο κοινό.

Gerda Dendooven (από το https://illustradays.gr/ )

 

Περισσότερες πληροφορίες για τις ομιλίες μπορείτε να βρείτε στο: https://illustradays.gr/programs/2/categories/illustra-talks

Illustraclub

Το τμήμα της έκθεσης που απευθύνεται περισσότερο στους επαγγελματίες και τους μελλοντικούς επαγγελματίες. Επαγγελματίες εικονογράφοι, εκδοτικοί οίκοι και ο ΟΣΔΕΛ (Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου) θα βρίσκονται εκεί για να απαντούν σε ερωτήσεις και για να φωτίσουν όσο μπορούν κάθε σκοτεινό σημείο της χώρας της εικονογράφησης.

Λεπτομέρειες στο https://illustradays.gr/programs/2/categories/illustra-club

(Από το https://www.facebook.com/illustradays)

Η είσοδος και η συμμετοχή στα περισσότερα εργαστήρια είναι ελεύθερη, αλλά απαιτείται κράτηση θέσης. Για τις ομιλίες θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Για το πλήρες πρόγραμμα των ομιλιών και των εργαστηρίων και για λεπτομέρειες για το ωράριο λειτουργίας και την πρόσβαση στον χώρο, μπορείτε να επισκεφθείτε το https://illustradays.gr/visit

ILLUSTRADAYS 2022

ΠΟΤΕ: 9-18 Σεπτεμβρίου 2022

ΠΟΥ: Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων, Εχελιδών 19 & Πειραιώς 144

Ώρες λειτουργίας: 11:00-20:30 καθημερινά

Την Παρασκευή, 9/9, το φεστιβάλ ανοίγει στις 18:00. Ακολουθεί πάρτυ εγκαινίων στο Rooftop Bar (πλατεία Θεάτρου 18).

Συναυλία: imperfect ID – Σάββατο, 27 Αυγούστου στην Ηγουμενίτσα

Οι imperfect id γεννήθηκαν την εποχή του κορωνοϊού σε μια διευρωπαϊκή συνεργασία των Νίκου Κολιούση (Ελλάδα) και Αχιλλέα Νάσιου (Σουηδία), που παντρεύει τη μουσική με την ποίηση. Σαν ντουέτο έχουν μέχρι σήμερα εκδόσει τρία ψηφιακά άλμπουμ (“Maroon”, “Primer Contacto” και “Ταξιδιώτης του χρόνου”).

Το καλοκαίρι του 2022 εισχώρησαν στο γκρουπ 2 ακόμη μέλη, ο Κώστας Κιλαζόγλου (ντραμς)
και ο Βασίλης Κυβράνογλου (μπάσο).

Με τη νέα τους σύνθεση πρόκειται να παρουσιάσουν το τελευταίο έργο τους “Ταξιδιώτης του
χρόνου”, μια ιστορία για τον Θεό και τον Άνθρωπο πλαισιωμένη από αφήγηση και μουσική,
στην Ηγουμενίτσα το Σάββατο 27 Αυγούστου.

Τα δύο πρώτα άλμπουμ τους μπορείτε να τα ακούσετε στον ακόλουθο σύνδεσμο:
https://imperfectid.bandcamp.com/

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του συγκροτήματος:
https://imperfectid.com/

Τα πορτραίτα Φαγιούμ

Ονομάστηκαν έτσι από την όαση Φαγιούμ, λίγο έξω από το Κάιρο, στην οποία πρωτοανακαλύφθηκαν το 1615 από τον Ιταλό περιηγητή Πιέτρο ντελλα Βάλλε. Πολύ αργότερα, τον 19ου αιώνα, αγγλικές και γαλλικές αρχαιολογικές ανασκαφές σε αιγυπτιακές νεκροπόλεις, όπως η  Χαουάρα και η Μέμφιδα, έφεραν στο φως περισσότερα.

Αν και χρονολογούνται από τους τρεις πρώτους αιώνες μ.Χ., είναι ταυτόχρονα έργα απολύτως σύγχρονα. Αν και προορίζονταν για ταφική χρήση, εντυπωσιάζουν με τη ζωντάνια τους.

Τα πορτραίτα Φαγιούμ, ζωγραφικές απεικονίσεις σε ξύλο νεκρών προσώπων, φιλοτεχνήθηκαν είτε πριν από το θάνατο του μοντέλου είτε αμέσως μετά.

Η χρήση τους συνδέεται με τα ταφικά έθιμα της Αιγύπτου, που απαιτούσαν τη συντήρηση του νεκρού σώματος, προκειμένου ο νεκρός να μπορέσει να το χρησιμοποιήσει και στον άλλο κόσμο.

Μούμια μικρού αγοριού με πορτραίτο, εγκαυστική σε ξύλο από φτελιά, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων (ΕΑ 13595). Διαστάσεις 0,24 Χ 0,165 και μήκος μούμιας 1,32 μ. Από την πρώτη ανασκαφή του Petrie, 1888. Περίοδος Τραιανού, 98 -117 μ.Χ.

 

Όσο κι αν τα έθιμα αυτά θεωρούνταν βάρβαρα από τους Πτολεμαίους και αργότερα από τους Ρωμαίους, που κυριάρχησαν στη χώρα τους τρεις τελευταίους π.Χ. και τους τρεις πρώτους μ.Χ. αιώνες αντίστοιχα και που προσπάθησαν να τα καταπολεμήσουν, οι πιστοί της Ίσιδας και του Σεράπιδος συνέχιζαν να τα τηρούν με ευλάβεια.

Δεν ήταν ασυνήθιστο τα πορτραίτα να φιλοτεχνούνται εκ του φυσικού, ενώ ο εικονιζόμενος βρισκόταν εν ζωή, να καδράρονται και να κοσμούν το σπίτι. Με το θάνατό του, η κορνίζα αφαιρούνταν και το πορτραίτο ενσωματωνόταν στη μούμια.

Πορτραίτο γυναίκας με πλαίσιο από τη Χαουάρα, εγκαυστική σε ξύλο, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Ελληνικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων (GRA 1889.10-18.1). Εξωτερικές διαστάσεις πλαισίου 0,445×0,41×0,03×0,04 μ.και εσωτερικές 0,322×0,211×0,032×0,050 μ. Από τη πρώτη ανασκαφή του Petrie, 1888. Περίπου 50-70 μ.Χ.

 

Τοποθετούνταν σε εμφανές σημείο στη μούμια του νεκρού σώματος, περίπου εκεί όπου θα έπρεπε να βρίσκεται το κεφάλι. Παλαιότερα, στη θέση τους έμπαινε μια μάσκα στυλιζαρισμένη σύμφωνα με την αιγυπτιακή τεχνοτροπία. Σιγά σιγά η επιρροή της ελληνιστικής τέχνης αυξήθηκε και οι μάσκες αντικαταστάθηκαν από ρεαλιστικές απεικονίσεις των προσώπων. Απόηχο της αιγυπτιακής τέχνης αποτελούν τα τονισμένα μάτια.

Γύψινη νεκρική μάσκα νέου από την Αίγυπτο 100 – 200 μ.Χ.(; ) Ιδιωτική συλλογή.

 

Πράγματι, το πιο έντονο και χαρακτηριστικό στοιχείο των Φαγιούμ είναι τα μάτια και το βλέμμα τους. Είναι μαγνητικό και βαθύ. Επιστεγασμένο από χοντρές γραμμές φρυδιών, δεν μπορείς να το αγνοήσεις. Είναι κυρίως αυτό το βλέμμα που συνδέει τα πορτραίτα Φαγιούμ με το τώρα και με τους σύγχρονους θεατές τους.

Η Άγκαθα Κρίστι συμπύκνωσε με μεγάλη ακρίβεια τα χαρακτηριστικά των πορτραίτων Φαγιούμ, περιγράφοντας μια Ισπανίδα σε κάποιο βιβλίο της: «Μαύρα μαλλιά, μελαψό δέρμα, μάτια βαθιά, σκοτεινά σαν τη νύχτα… τα θλιμμένα και περήφανα μάτια των Μεσογειακών».

Πορτραίτο νέου άνδρα σε πλαίσιο με χρυσωμένο γύψο, εγκαυστική σε ξύλο από φτελιά, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων (ΕΑ 74704). Διαστάσεις 0,38 Χ 0,21 Χ 0,004μ.. Από τη πρώτη ανασκαφή του Petrie, 1888. Περίοδος Αντωνίνων (αρχές), 138 -161 μ.Χ.

 

Μια καλλιτεχνική γέφυρα

Η καλλιτεχνική αξία των Φαγιούμ είναι μεγάλη, αν και δεν είχε αναγνωριστεί από την αρχή ως τέτοια, και σαν ζωγραφικά έργα καθεαυτά, αλλά και σαν συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην ελληνική ζωγραφική της αρχαιότητας και τη βυζαντινή αγιογραφία, που αποτυπώνουν και μεταφέρουν την ελληνικότητα διαμέσου των αιώνων.

Πολλά από τα έργα αυτά είναι μικρά αριστουργήματα τεχνικής και καλλιτεχνικής έκφρασης. Ο τρόπος που δουλεύτηκαν οι λεπτομέρειες, που αποδίδεται ο εσωτερικός κόσμος του κάθε μοντέλου, τα διακοσμητικά στοιχεία και η μεγάλη αισθαντικότητα των ζωγράφων, που πέτυχαν να δώσουν τέτοια ζωντάνια στα έργα τους, δείχνει υψηλότατο καλλιτεχνικό επίπεδο.

Πορτραίτο γυναίκας με στεφάνι από φύλλο χρυσού, εγκαυστική σε ξύλο, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων (ΕΑ 65346). Διαστάσεις 0,44×0,20×0,005 μ. Από τη πρώτη ανασκαφή του Petrie, 1888. Περίοδος Αντωνίνων (μέσα ή τέλη), 161 -192 μ.Χ.

 

Η τεχνική που χρησιμοποιούταν ήταν κυρίως η εγκαυστική σε ξύλο, όπου το χρώμα αναμειγνύεται με λιωμένο κερί και κατόπιν απλώνεται στη ζωγραφική επιφάνεια. Η όλη διαδικασία απαιτεί ταχύτητα, για να μην προλάβει να κρυώσει το κερί. Είναι μια δύσκολη τεχνική, η οποία όμως χαρίζει αθανασία στη λαμπρότητα των χρωμάτων.

Πορτραίτο ιερέα του Σεράπιδος, εγκαυστική σε ξύλο, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων (ΕΑ 74714). Διαστάσεις 0,40×0,19μ. Από τη δεύτερη ανασκαφή του Petrie, 1911. Περίοδος Αντωνίνων (αρχές), 138 -161 μ.Χ.

 

Τα ιδιαίτερα στοιχεία της ελληνιστικής ζωγραφικής παράδοσης, όπως ο ρεαλισμός, η όψη των τριών τετάρτων, οι φωτοσκιάσεις και η αίσθηση του όγκου, που είχε φέρει στην Αίγυπτο ο ζωγράφος Απελλής τον 4ο π.Χ. αιώνα, μετουσιώθηκαν με την πάροδο του χρόνου και την αλλαγή του πνευματικού υπόβαθρου που έφερε η διάδοση και σταδιακή επικράτηση του Χριστιανισμού.

Οι καλλιτέχνες άρχισαν να δέχονται όλο και περισσότερες παραγγελίες από χριστιανούς και για ένα διάστημα τα Φαγιούμ και οι χριστιανικές εικόνες συνυπήρχαν. Τον 4ο όμως αιώνα μ.Χ., όταν ο Θεοδόσιος Α΄ ήταν αυτοκράτορας του Βυζαντίου, άρχισαν διώξεις των «εθνικών» και των ειδωλολατρών στην Αίγυπτο και τη Συρία και πολλοί ναοί καταστράφηκαν. Οι διώξεις έπαυσαν μετά από τέσσερα χρόνια, κατά τα οποία όμως ο Χριστιανισμός είχε ισχυροποιήσει τη θέση του και είχε επιβληθεί ως επίσημη θρησκεία.

Πορτραίτο γυναίκας , σπάραγμα από σάβανο, τέμπερα σε λινό, με προσθήκες από γύψο και φύλλο χρυσού, Μουσείο Μπενάκη (6877). Διαστάσεις 0,64 Χ 0,38 μ.. Περίοδος Σεβήρων, 193 – 235 μ.Χ..

 

Το 1998 διοργανώθηκε στο Ηράκλειο έκθεση και Συμπόσιο με τίτλο «Από τα Πορτραίτα του Φαγιούμ στις Απαρχές της Τέχνης των Βυζαντινών Εικόνων». Η έκθεση παρουσιάστηκε στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου για έναν μήνα και κατόπιν μεταφέρθηκε στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Φιλοξενούσε εκθέματα από την εποχή του Χριστού έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. από μουσεία της Βρετανίας, της Ουκρανίας και της Ελλάδας και από ιδιωτικές συλλογές και σκοπός της ήταν να καταδείξει ότι τα πορτραίτα Φαγιούμ κατάγονται από την αρχαία ελληνική τέχνη και ότι είναι προάγγελοι της βυζαντινής ζωγραφικής.

Παντοκράτωρ, Μονή Χιλανδαρίου, Άγιον Όρος

 

Η επίδραση των Φαγιούμ είναι εμφανής και σε κατοπινούς Έλληνες καλλιτέχνες που είχαν μελετήσει τη βυζαντινή αγιογραφία, όπως ο Γκρέκο την Αναγέννηση ή πιο σύγχρονοι όπως ο Κόντογλου και ο μαθητής του Τσαρούχης. Κοινός παρονομαστής, η ελληνικότητα.


Γιάννης Τσαρούχης, “…αυτό το μάθημα βυζαντινής τεχνικής”, Μυτιλήνη 1965

 

Γιάννης Τσαρούχης, σπουδή για πορτρέτο του Γιώργου Ορφανού , 1977. Αυγοτέμπερα σε χαρτί, 42,6 x 23,9 εκ.. Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη

 

Τα περισσότερα πορτραίτα Φαγιούμ σήμερα βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές και σε μουσεία του εξωτερικού: στο Λονδίνο (Βρετανικό Μουσείο), το Παρίσι (Λούβρο), το Βερολίνο (Altes Museum), τη Μόσχα (Μουσείο Πούσκιν) και τη Νέα Υόρκη (Μετροπόλιταν). Στην Ελλάδα, υπάρχουν μόνο δυο στο Μουσείο Μπενάκη και ένα στο Αρχαιολογικό Μουσείο.


Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, αυτοπροσωπογραφία, 16ος αιώνας (Wikipedia Creative Commons)

 

Πορτραίτο νέου άνδρα με κερί, αυγό και λινέλαιο σε ξύλο, Βρετανικό Μουσείο, Τμήμα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων (ΕΑ74711). Διαστάσεις 0,31 x 0,28 x 0,0015-20 μ. Από την πρώτη ανασκαφή του Petrie, 1888. Περίοδος Φλαβίων (τέλη) ή περίοδος Τραϊανού (αρχές), 81-–117 μ.Χ.

 

ΠΗΓΕΣ

https://projects.ics.forth.gr/isl/fayum/

http://users.sch.gr/izogakis/ta-portreta-fagioum-ke-i-techniki-tou/ 

https://www.theepochtimes.com/egyptian-blue-hides-in-these-mummy-portraits_1737798.html?utm_source=ai&utm_medium=search 

https://www.theepochtimes.com/unraveling-the-mystery-of-the-bearded-man_918265.html?utm_source=ai&utm_medium=search

https://sites.google.com/site/nikosmpalaskasalimedon/istoria/2-istoria-tes-mesaionikes-elladas/3-protobyzantine-periodos-330-610-m-ch 

https://commons.wikimedia.org/wiki/Fayum_mummy_portraits

https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/corpora/corpora/content.html?t=1,1186&h=1083&l=27025#pinpoint