SUGGESTED

Μια νέα έρευνα της Διεθνούς Κοινοπραξίας Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ) και του ερευνητικού οργανισμού κυβερνοασφάλειας Citizen Lab φέρνει στο φως ένα εκτεταμένο δίκτυο ψηφιακής κατασκοπείας και διεθνικής καταστολής, το οποίο, σύμφωνα με τους ερευνητές, συνδέεται με κύκλους που υποστηρίζουν το Κομμουνιστικό  Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ). Η έρευνα αποκαλύπτει ότι κυβερνο-δράστες πλαστοπροσωπούσαν δημοσιογράφους, πληροφοριοδότες, μέλη οργανώσεων και πολιτικά πρόσωπα, επιχειρώντας να παγιδεύσουν αντιφρονούντες, ερευνητές, ακτιβιστές και δημοσιογράφους με επιθέσεις ηλεκτρονικού ‘ψαρέματος’ (phishing) και ψηφιακής διείσδυσης.

Η αποκάλυψη αυτή δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντιθέτως, σύμφωνα με το ICIJ και το Citizen Lab, εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική διεθνικής καταστολής που εφαρμόζει το Πεκίνο τα τελευταία χρόνια, με στόχο όχι μόνο την επιτήρηση των αντιφρονούντων εντός Κίνας, αλλά και την παρακολούθηση και αποδυνάμωση όσων ασκούν κριτική στο κινεζικό καθεστώς στο εξωτερικό.

Η έκθεση, που δημοσιεύθηκε στις 30 Απριλίου 2026, έρχεται έναν χρόνο μετά το ερευνητικό πρότζεκτ China Targets του ICIJ, στο οποίο συμμετείχαν 42 διεθνή μέσα ενημέρωσης. Εκείνη η έρευνα είχε αποκαλύψει ένα παγκόσμιο σύστημα πίεσης, εκφοβισμού και παρακολούθησης που φέρεται να χρησιμοποιεί η κινεζική κυβέρνηση εναντίον αντιφρονούντων, Ουιγούρων, Θιβετιανών, ακτιβιστών του Χονγκ Κονγκ και πολιτικών προσώπων της Ταϊβάν.

Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα, φαίνεται ότι οι επακόλουθες κυβερνοεπιθέσεις αποτελούσαν άμεση απάντηση στις αποκαλύψεις του ICIJ.

Δημοσιογράφοι ως δόλωμα

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά στοιχεία της υπόθεσης είναι η χρήση της δημοσιογραφικής ιδιότητας ως εργαλείου εξαπάτησης. Οι επιτιθέμενοι κατασκεύαζαν ψεύτικες ταυτότητες δημοσιογράφων, δημιουργούσαν κλωνοποιημένες ιστοσελίδες που μιμούνταν γνωστά μέσα ενημέρωσης και έστελναν επαγγελματικά διατυπωμένα αιτήματα συνεντεύξεων σε στόχους υψηλού ενδιαφέροντος.

Το Citizen Lab, το οποίο λειτουργεί στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο και θεωρείται ένας από τους κορυφαίους διεθνείς οργανισμούς έρευνας ψηφιακής παρακολούθησης, ανέφερε ότι οι δράστες χρησιμοποίησαν μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μηνύματα μέσω LINE και ψεύτικες ιστοσελίδες που έμοιαζαν με σελίδες σύνδεσης της Google και της Microsoft.

Στόχος ήταν η κλοπή διαπιστευτηρίων μέσω OAuth phishing, μιας τεχνικής κατά την οποία το θύμα εξαπατάται ώστε να δώσει άδεια πρόσβασης σε κακόβουλες εφαρμογές που εμφανίζονται ως νόμιμες.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι επιτιθέμενοι μπορούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση σε email, επαφές, αποθηκευμένα έγγραφα και εσωτερικές επικοινωνίες δημοσιογράφων και ακτιβιστών χωρίς να χρειάζεται να παραβιάσουν άμεσα τους λογαριασμούς τους.

Το Citizen Lab περιέγραψε την επιχείρηση ως «ευρεία και συντονισμένη εκστρατεία ψηφιακής διείσδυσης» που στόχευε άτομα και οργανισμούς «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την κινεζική κυβέρνηση».

Η Ταϊβάν στο επίκεντρο

Σύμφωνα με τι ICIJ, η Ταϊβάν ήταν ένας από τους βασικότερους στόχους της επιχείρησης.

Σε μία από τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις, οι δράστες παρίσταναν τον Γι-Σαν Τσεν [Yi-San Chen], τον αρχισυντάκτη του περιοδικού  CommonWealth της Ταϊβάν. Ο Κουοχσούν Χουνγκ [Kuochsun Hung], διευθυντής επιχειρήσεων του πολιτικού μέσου ενημέρωσης Watchout, έλαβε μηνύματα από κάποιον που ισχυριζόταν ότι ήταν ο Τσεν και ζητούσε συνεντεύξεις για ευαίσθητα πολιτικά ζητήματα.

Ο υποτιθέμενος δημοσιογράφος έστελνε συνδέσμους προς ψεύτικες ιστοσελίδες του ICIJ και συμβούλευε μάλιστα τον Χουνγκ να «προσέχει για την ασφάλεια των πληροφοριών του», μια ειρωνική αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική τεχνική ψυχολογικής χειραγώγησης.

Ο Χουνγκ αρνήθηκε να ανοίξει τους συνδέσμους. Αργότερα, ο ίδιος δράστης επιχείρησε να συλλέξει πληροφορίες σχετικά με τις θρησκευτικές οργανώσεις της Ταϊβάν και τη στρατηγική εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.

Σε μια ακόμη πιο ασυνήθιστη κίνηση, ο κυβερνοδράστης προσφέρθηκε να στείλει στον Χουνγκ ένα ολοκαίνουργιο τηλέφωνο Samsung, κανονίζοντας μάλιστα παραλαβή από κατάστημα στην Ταϊπέι. Η παράδοση δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ λόγω περιορισμών του καταστήματος.

Ο Χουνγκ δήλωσε στο ICIJ: «Δεν πρόκειται για απλούς απατεώνες. Είναι κατάσκοποι με κυβερνοδυνατότητες».

Το Citizen Lab ανέφερε ότι η χρονική στιγμή αποστολής των μηνυμάτων, κυρίως κατά τις εργάσιμες ώρες Κίνας και Ταϊβάν, αποτελεί μία από τις ενδείξεις που συνδέουν την επιχείρηση με κινεζόφωνους χειριστές.

Τουλάχιστον πέντε ακόμη πρόσωπα στην Ταϊβάν, μεταξύ των οποίων ένας δημοτικός σύμβουλος και ένας βοηθός νομοθέτη, ανέφεραν παρόμοιες απόπειρες προσέγγισης.

Ψεύτικοι πληροφοριοδότες και παγίδες διαφθοράς

Οι δράστες δεν περιορίστηκαν στη μίμηση δημοσιογράφων. Σύμφωνα με το ICIJ, χρησιμοποίησαν επίσης την τακτική ψεύτικων πληροφοριοδοτών για να δελεάσουν ερευνητές και δημοσιογράφους.

Τον Ιούνιο του 2025 δημοσιογράφος του ICIJ έλαβε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, από άτομο που παρουσιαζόταν ως Μπάι Μπιν, πρώην δικαστικός βοηθός στο Πεκίνο. Ο αποστολέας ισχυριζόταν ότι είχε στην κατοχή του έγγραφα που αποκάλυπταν υπόθεση διαφθοράς ύψους 10 εκατομμυρίων δολαρίων, συνδεδεμένη με τον κορυφαίο αντικατασκοπευτικό μηχανισμό της Κίνας. Το μήνυμα ήταν γραμμένο σε άψογα αγγλικά και παρέπεμπε σε προηγούμενες έρευνες του ICIJ, ενισχύοντας την αξιοπιστία του αφηγήματος. Ακόμη πιο ανησυχητικό ήταν το γεγονός ότι το μήνυμα στάλθηκε από λογαριασμό πρώην Αμερικανού διπλωμάτη που είχε ειδίκευση στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας και Ταϊβάν.  Ο δημοσιογράφος δεν άνοιξε το συνημμένο αρχείο, ωστόσο αντάλλαξε αρκετά email με τον αποστολέα, ο οποίος άρχισε να εμφανίζει σημάδια εκνευρισμού όταν είδε ότι δεν καταφέρνει να αποκτήσει πρόσβαση.

Οι ερευνητές του Citizen Lab εκτίμησαν ότι επρόκειτο για κλασική περίπτωση OAuth phishing, τεχνική που χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα από κρατικά συνδεδεμένες ομάδες κυβερνοκατασκοπείας.

Περισσότεροι από εκατό κακόβουλοι τομείς

Το Citizen Lab εντόπισε περισσότερους από εκατό διαδικτυακούς τομείς που χρησιμοποιήθηκαν σε επιθέσεις συλλογής διαπιστευτηρίων. Οι τομείς αυτοί φιλοξενούσαν ψεύτικες σελίδες σύνδεσης που μιμούνταν γνωστές πλατφόρμες και μέσα ενημέρωσης. Τουλάχιστον δώδεκα άτομα βρέθηκαν στο στόχαστρο αυτών των επιχειρήσεων.

Οι ερευνητές αποκάλυψαν επίσης  ότι ορισμένα μηνύματα περιείχαν παραπομπές όπως «source=chatgpt.com», γεγονός που ενδέχεται να υποδηλώνει χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη μαζική παραγωγή πειστικών κειμένων ηλεκτρονικού ψαρέματος. Αν και δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι χρησιμοποιήθηκε συγκεκριμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, οι ειδικοί εκτιμούν ότι η ΤΝ επιτρέπει πλέον σε ομάδες κυβερνοκατασκοπείας να δημιουργούν πιο φυσικό λόγο, καλύτερες μεταφράσεις και εξατομικευμένα μηνύματα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Οι αντιφρονούντες στο εξωτερικό ως μόνιμοι στόχοι

Η εκστρατεία δεν περιορίζεται στους δημοσιογράφους. Μεταξύ των στόχων βρίσκονται Ουιγούροι μουσουλμάνοι, Θιβετιανοί ακτιβιστές, υποστηρικτές της δημοκρατίας στο Χονγκ Κονγκ και Κινέζοι αντικαθεστωτικοί που ζουν στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική.

Ο καλλιτέχνης και ακτιβιστής Τζιανγκ Σενγκντά [Jiang Shengda], ο οποίος ζει στο Παρίσι, δήλωσε ότι μετά τη δημοσίευση της έρευνας China Targets δεχόταν δύο έως τέσσερα μηνύματα ηλ. ψαρέματος ημερησίως.

Τα μηνύματα εμφανίζονταν ως ειδοποιήσεις από σούπερ μάρκετ, ταχυδρομεία ή υπηρεσίες παράδοσης δεμάτων, όμως στην πραγματικότητα στόχευαν στην εγκατάσταση κακόβουλου λογισμικού ή στην υποκλοπή λογαριαμών. Ο Τζιανγκ ανέφερε ότι συνεργάζεται πλέον με ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας και βοηθά άλλους ακτιβιστές να βελτιώσουν την κυβερνοάμυνά τους.

Το ICIJ σημείωσε επίσης ότι οι επιτιθέμενοι παρίσταναν μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σκηνοθέτες ντοκιμαντέρ και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το οικοσύστημα του «commercial hacking»

Παρότι οι ερευνητές δεν κατηγόρησαν επισήμως κάποια κινεζική κρατική υπηρεσία, το Citizen Lab ανέφερε ότι η επιχείρηση φέρει χαρακτηριστικά του κινεζικού οικοσυστήματος «commercial hacking», δηλαδή της μίσθωσης των υπηρεσιών μεμονωμένων ατόμων ή μίας ομάδας για να ασκήσουν κυβερνοπειρατεία για λογαριασμό τρίτων.

Πρόκειται για ένα δίκτυο ιδιωτικών εταιρειών και εργολάβων κυβερνοασφάλειας που λειτουργούν είτε για λογαριασμό κρατικών φορέων είτε σε στενή συνεργασία με αυτούς.

Τα τελευταία χρόνια αμερικανικές και ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει  ότι η Κίνα χρησιμοποιεί ιδιωτικούς εργολάβους για επιχειρήσεις κατασκοπείας, παρέχοντας στο κράτος δυνατότητα άρνησης εμπλοκής.

Το Citizen Lab σημείωσε ότι η συγκεκριμένη εκστρατεία παρουσιάζει ομοιότητες με προηγούμενες κυβερνοεπιθέσεις που είχαν στοχεύσει τη βιομηχανία ημιαγωγών της Ταϊβάν, έναν τομέα κρίσιμης σημασίας για την παγκόσμια τεχνολογική αλυσίδα.

Οι ερευνητές κατέγραψαν μεταξύ άλλων:

• Κλωνοποιημένες σελίδες σύνδεσης του ICIJ
• Εξατομικευμένες επιθέσεις ηλ. ψαρέματος μέσω email και εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων
• Κλοπή διαπιστευτηρίων μέσω OAuth
• Χρήση φυσικών «δολωμάτων», όπως η αποστολή συσκευών
• Περιεχόμενο που πιθανόν δημιουργήθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης
• Ψηφιακή πολιορκία του Τύπου

Η Σίλλα Αλέτσι [Scilla Alecci], επικεφαλής του προγράμματος China Tatrgets του ICIJ, δήλωσε ότι η  χρονική συγκυρία  των επιθέσεων δείχνει ξεκάθαρα ότι επρόκειτο για αντίποινα μετά τις αποκαλύψεις του 2025. «Οι δημοσιογράφοι που ερευνούν αυταρχικά καθεστώτα δεν αντιμετωπίζουν πλέον μόνο νομικές απειλές ή φυσική παρακολούθηση. Βρίσκονται αντιμέτωποι με εξελιγμένες επιχειρήσεις ψηφιακής διείσδυσης», σημείωσε.

Οι οργανώσεις προστασίας της ελευθερίας του Τύπου προειδοποιούν ότι η πλαστοπροσωπία δημοσιογράφων δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα εμπιστοσύνης. Όταν πηγές και πληροφοριοδότες δεν μπορούν να γνωρίζουν αν επικοινωνούν με πραγματικούς δημοσιογράφους ή με κυβερνοκατασκόπους, η ερευνητική δημοσιογραφία κινδυνεύει να αποδυναμωθεί δραματικά.

Για την Ταϊβάν, οι συνέπειες θεωρούνται ιδιαίτερα σοβαρές. Η χώρα βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο πολιτικής πίεσης από το Πεκίνο, ενώ οι κυβερνοεπιθέσεις κατά δημοσιογράφων, πολιτικών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών θεωρούνται μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας αποσταθεροποίησης.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τo τοπίο της καταστολής

Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα της έκθεσης αφορά τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ΤΝ επιτρέπει πλέον τη δημιουργία πειστικών μηνυμάτων ηλ. ψαρέματος σε πολλές γλώσσες, τη μίμηση δημοσιογραφικού ύφους και τη μαζική εξατομίκευση επιθέσεων με ελάχιστο κόστος.

Αυτό σημαίνει ότι αυταρχικά καθεστώτα και κρατικά συνδεδεμένες ομάδες μπορούν να διεξάγουν επιχειρήσεις παραπλάνησης και κατασκοπείας με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα και εμβέλεια από ό,τι στο παρελθόν.

Οι ερευνητές του Citizen Lab προειδοποιούν ότι τέτοιες πρακτικές ενδέχεται σύντομα να αποτελέσουν «κανονικό εργαλείο διεθνικής καταστολής».

Το Citizen Lab και το ICIJ καλούν δημοσιογράφους, ακτιβιστές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να υιοθετήσουν αυστηρότερα μέτρα ψηφιακής ασφάλειας.

Μεταξύ των βασικών συστάσεων περιλαμβάνονται:

• Χρήση πολυπαραγοντικής επαλήθευσης ταυτότητας
• Αποφυγή ανοίγματος ύποπτων συνδέσμων ή συνημμένων
• Χρήση κρυπτογραφημένων εφαρμογών επικοινωνίας
• Τακτικός έλεγχος αδειών OAuth σε λογαριασμούς Google και Microsoft
• Επιφυλακτικότητα απέναντι σε «δώρα» ή αποκλειστικές πληροφορίες

Ένα νέο κεφάλαιο στον παγκόσμιο κυβερνοπόλεμο

Η υπόθεση που αποκάλυψαν το ICIJ και το Citizen Lab καταδεικνύει ότι η σύγκρουση μεταξύ αυταρχικών καθεστώτων και αντιφρονούντων έχει πλέον μεταφερθεί πλήρως στον ψηφιακό χώρο.

Οι παλιές μέθοδοι φυσικής παρακολούθησης και εκφοβισμού δεν έχουν εγκαταλειφθεί, όμως πλέον συμπληρώνονται από εξελιγμένες επιχειρήσεις κυβερνοκατασκοπείας που μπορούν να διεξαχθούν διασυνοριακά, αθόρυβα και σε τεράστια κλίμακα. Το γεγονός ότι οι επιτιθέμενοι επέλεξαν να μεταμφιεστούν σε δημοσιογράφους είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό. Αναγνωρίζουν ότι η δημοσιογραφία εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς αποκάλυψης της αλήθειας.

Παρά τις απειλές, το ICIJ δήλωσε ότι θα συνεχίσει τις έρευνές του και θα συνεργάζεται με εταίρους σε όλο τον κόσμο για την ενίσχυση της ψηφιακής άμυνας των δημοσιογράφων.

Όπως ανέφερε η οργάνωση στην ανακοίνωσή της: «Η ευθύνη να αποκαλυφθεί η αλήθεια υπερτερεί του εκφοβισμού».

Περισσότεροι από 1.000 οργανισμοί στις Ηνωμένες Πολιτείες συνδέονται με το δίκτυο επιρροής του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας (ΚΚΚ), γνωστό ως «Ενιαίο Μέτωπο», σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου του Jamestown Foundation, Πήτερ Μάττις.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εκπομπή American Thought Leaders της Epoch Times, ο Μάττις περιέγραψε το σύστημα του Ενιαίου Μετώπου ως έναν μηχανισμό μέσω του οποίου το ΚΚΚ «προσπαθεί να ελέγξει και να κινητοποιήσει ανθρώπους εκτός της χώρας».

Η ανάλυση βασίζεται σε πρόσφατη έκθεση του Jamestown Foundation, η οποία καταγράφει ένα εκτεταμένο δίκτυο οργανώσεων σε μεγάλες δυτικές χώρες.

Η έκθεση εντοπίζει περισσότερους από 2.000 οργανισμούς με δεσμούς με το Ενιαίο Μέτωπο σε Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά, Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία. Σύμφωνα με την έκθεση, το Κόμμα έχει αφιερώσει δεκαετίες στην καλλιέργεια οργανώσεων της κινεζικής κοινότητας στο εξωτερικό, ενσωματώνοντας τις αφηγήσεις του στην κοινωνία των πολιτών μέσω τοπικών ηγετών και θεσμών. Ακόμη και ομάδες που προηγουμένως είχαν αφιερώσει δεκαετίες στην υποστήριξη της Δημοκρατίας της Κίνας (Ταϊβάν) υψώνουν τώρα τη σημαία της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (Κίνα). Το Κόμμα αξιοποιεί αυτό το παγκόσμιο δίκτυο για να υποστηρίξει τον πρωταρχικό του στόχο, που είναι αυτός της εθνικής αναζωογόνησης. Αυτό συνεπάγεται την ενοποίηση με την Ταϊβάν και την ανάδειξη της Κίνας σε παγκόσμιο ηγέτη όσον αφορά την εθνική ισχύ. Η εργασία στο Ενιαίο Μέτωπο, που υποστηρίζει αυτόν τον στόχο, περιλαμβάνει και την εμπλοκή σε κακόβουλες και παράνομες δραστηριότητες σε ξένες χώρες. Ομάδες του εξωτερικού με δεσμούς με το Ενιαίο Μέτωπο έχουν υποστηρίξει άμεσα την παράνομη μεταφορά τεχνολογίας, την κατασκοπεία, τη στρατολόγηση ταλέντων και την κινητοποίηση ψηφοφόρων για λογαριαμό του Πεκίνου. Αυτές οι ομάδες εμπλέκονται επίσης σε διακρατική καταστολή, παρακολούθηση, παρενόχληση ή/και εκφοβισμό εθνοτικών μειονοτήτων, αντιφρονούντων και άλλων επικριτών του Κόμματος.

Οι οργανισμοί αυτοί δραστηριοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα τομέων, από πολιτιστικούς συλλόγους και επιχειρηματικές ενώσεις μέχρι ακαδημαϊκά και πολιτικά δίκτυα, και συχνά λειτουργούν ανοιχτά μέσα στις κοινωνίες όπου εδρεύουν. Σύμφωνα με τον Μάττις, ο ρόλος τους δεν περιορίζεται σε πολιτιστικές ανταλλαγές, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική «πολιτικού αγώνα» του ΚΚΚ για την προώθηση των συμφερόντων του στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με τα στοιχεία τα έκθεσης, μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες εντοπίζονται περίπου 967 οργανισμοί, ενώ στον Καναδά τουλάχιστον 575. Αν και οι αριθμοί είναι υψηλότεροι στις ΗΠΑ, η αναλογία ανά πληθυσμό δείχνει ότι ο Καναδάς έχει σημαντικά μεγαλύτερη πυκνότητα τέτοιων οργανώσεων. Όπως επισημαίνεται στη συνέντευξη, ο Καναδάς έχει περίπου πέντε φορές περισσότερες οργανώσεις του Ενιαίου Μετώπου ανά κάτοικο σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό το στοιχείο έχει οδηγήσει αναλυτές να θεωρούν τη χώρα ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε επιρροές. Το Ενιαίο Μέτωπο αποτελεί βασικό εργαλείο της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής.

Πώς λειτουργεί το Ενιαίο Μέτωπο

Η έρευνα δείχνει ότι οι οργανισμοί αυτοί δεν είναι απαραίτητα μυστικοί. Αντίθετα, πολλές φορές δραστηριοποιούνται δημόσια προωθώντας πολιτιστικές, οικονομικές ή κοινωνικές δράσεις. Ωστόσο, διατηρούν θεσμικούς ή προσωπικούς δεσμούς με όργανα του κινεζικού κράτους, όπως το Τμήμα Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου.

Οι δραστηριότητές τους περιλαμβάνουν:

• Προώθηση μιας θετικής εικόνας της Κίνας
• Ανάπτυξη επιχειρηματικών και πολιτικών σχέσεων
• Επιρροή σε κοινότητες της κινεζικής διασποράς
• Συμμετοχή σε δημόσιο διάλογο και πολιτικές διαδικασίες

Ο Μάττις εξηγεί ότι ο Καναδάς αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός στόχος. Ο βασικός λόγος είναι ότι, σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπήρξε λιγότερη θεσμική αντίδραση και έλεγχος απέναντι σε τέτοιες οργανώσεις. Αυτό επέτρεψε στα δίκτυα του Ενιαίου Μετώπου να λειτουργούν πιο ανοιχτά και με μεγαλύτερη άνεση. «Αυτές οι ομάδες δεν χρειάστηκε ποτέ πραγματικά να κρυφτούν… μπορούσαν απλώς να κινούνται και να λειτουργούν», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι στο καναδικό περιβάλλον υπήρξε λιγότερος έλεγχος. Παράλληλα, η στενή οικονομική και γεωπολιτική διασύνδεση του Καναδά με τις ΗΠΑ τον καθιστά ελκυστική πύλη για επιρροή σε ευρύτερο επίπεδο. Αναλύσεις υποστηρίζουν ότι η χώρα μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα πρόσβασης σε τεχνολογία, πολιτικά δίκτυα και αγορές της Βόρειας Αμερικής. Ο Μάττις χαρακτηρίζει τον Καναδά ως «το μαλακό υπογάστριο» των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ, εξηγώντας ότι η γεωπολιτική του θέση και οι θεσμικές του αδυναμίες τον καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικό στόχο.

Ένα από τα σημεία της συνέντευξης αφορά τη σχέση αυτών των οργανώσεων με πολιτικά πρόσωπα. Ο Μάττις υποστηρίζει ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, γερουσιαστές ή βουλευτές εμφανίζονται σε δίκτυα του Ενιαίου Μετώπου. Αν και δεν τεκμηριώνονται παράνομες ενέργειες, οι διασυνδέσεις αυτές εγείρουν ερωτήματα σχετικά με την επιρροή ξένων παραγόντων στις δημοκρατικές διαδικασίες.

Σύμφωνα με την έκθεση του Jamestown Foundation, η διαδικασία που ακολουθά το Ενιαίο Μέτωπο αποτελείται από τέσσερα κύρια στάδια:

• Εντοπισμός στόχων και οργανώσεων
• Ανάπτυξη σχέσεων μέσω επαφών και ανταλλαγών
• Ενίσχυση δεσμών με την πάροδο του χρόνου
• Προώθηση αφηγήσεων ευθυγραμμισμένων με το Πεκίνο

Σε πολλές περιπτώσεις, οι δραστηριότητες αυτές παρουσιάζονται ως νόμιμες πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών, ενώ ο ρόλος του κινεζικού κράτους παραμένει λιγότερο ορατός.

Η συνέντευξη του Πήτερ Μάττις και η έκθεση του Jamestown Foundation σκιαγραφούν ένα εκτεταμένο και πολυεπίπεδο δίκτυο επιρροής του ΚΚΚ στη Δύση. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν πιο ενεργά το ζήτημα, ο Καναδάς παραμένει πιο εκτεθειμένος, λειτουργώντας ως κρίσιμος κόμβος σε μια ευρύτερη στρατηγική γεωπολιτικής επιρροής.

Στον σύγχρονο κόσμο, η ισχύς δεν καθορίζεται μόνο από στρατούς και οικονομίες, αλλά από τον έλεγχο των θαλάσσιων αρτηριών που τροφοδοτούν την παγκόσμια οικονομία. Για την Κίνα, τη μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη και τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ενέργειας, αυτά τα σημεία αποτελούν υπαρξιακή ευπάθεια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως κυρίαρχη ναυτική δύναμη, έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν ή να επηρεάζου κρίσιμα «chockepoint» (σημεία πνιγμού). Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό πλαίσιο πίεσης προς το Πεκίνο, το οποίο φαίνεται να επανέρχεται  δυναμικά στη γεωπολιτική σκέψη της εποχής Τράμπ.

Ως chokepoint χαρακτηρίζονται στενά περάσματα από τα οποία διέρχεται τεράστιος όγκος εμπορίου και ενέργειας. Η σημασία τους είναι τεράστια. Περίπου 20% του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Από τα Στενά της Μαλάκκα διέρχεται το 29% του παγκόσμιου θαλάσσιου πετρελαίου. Η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτά τα περάσματα για την οικονομική της επιβίωση. Αυτό σημαίνει ότι όποιος ελέγχει αυτά τα σημεία, μπορεί θεωρητικά να «στραγγαλίσει» μια οικονομία.

Τα Στενά της Μαλάκκα: Η μεγαλύτερη αδυναμία της Κίνας

Το σημαντικότερο σημείο είναι τα Στενά της Μαλάκκα, μεταξύ Μαλαισίας και Ινδονησίας, το πιο πολυσύχναστο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο που συνδέει τον Ινδικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό. Από τη Μαλάκκα περνά περίπου το 80% των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας· η εξάρτηση αυτή είναι γνωστή ως «δίλημμα της Μαλάκκα».

Η κινεζική ηγεσία έχει αναγνωρίσει ότι μια πιθανή ναυτική παρεμπόδιση (π.χ από το αμερικανικό ναυτικό) θα μπορούσε να διακόψει την ενεργειακή ροή προς την Κίνα.

Οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρή ναυτική παρουσία στην περιοχή. Συνεργάζονται με χώρες όπως Ινδία, Σιγκαπούρη, Αυστραλία και μπορούν να επιτηρούν ή να περιορίζου την κυκλοφορία και να επηρεάζουν τους κανόνες ασφαλείας Η Κίνα εξαρτάται υπερβολικά από αυτό το πέρασμα, δεν έχει εύκολες εναλλακτικές, είναι δύσκολο να το προστατεύσει πλήρως. Αντιξοότητες στο εν λόγω σημείο θα έχουν μεγάλες και άμεσες συνέπειες για την Κίνα. Η στρατιωτική και διπλωματική επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στον Ινδο-Ειρηνικό τούς επιτρέπει να διαμορφώνουν το επιχειρησιακό περιβάλλον. Σε ένα τόσο στενό και επιβαρυμένο πέρασμα, ακόμη και περιορισμένες παρεμβάσεις ή αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα αρκούν για να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις.

Τα Στενά του Ορμούζ: Ενεργειακή εξάρτηση από τη Μέση Ανατολή

Το δεύτερο κρίσιμο σημείο είναι τα Στενά του Ορμούζ, στην είσοδο του Περσικού Κόλπου. Από εκεί διακινούνται περίπου 21 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Περίπου το 84% αυτής της ροής κατευθύνεται προς την Ασία. Σχεδόν το μισό πετρέλαιο της Κίνας προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο. Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή με τις συνεπακόλουθες παρεμβολές στη ναυσιπλοΐα έχουν ήδη μειώσει τις ροές ενέργειας προς την Κίνα.

Στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ, η αμερικανική ισχύς δεν εκδηλώνεται απαραίτητα μέσω ενός άμεσου αποκλεισμού, αλλά μέσα από ένα πλέγμα στρατιωτικών, νομικών και επιχειρησιακών εργαλείων που μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά τη ροή ενέργειας. Το Αμερικανικό Ναυτικό, με μόνιμη παρουσία στην περιοχή, έχει τη δυνατότητα να επιτηρεί τη ναυσιπλοΐα, να πραγματοποιεί ελέγχους σε δεξαμενόπλοια και να επιβάλλει αυστηρότερους κανόνες διέλευσης σε περιόδους έντασης. Παράλληλα, μέσω κυρώσεων και στοχευμένων παρεμβάσεων, μπορεί να περιορίσει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων ενεργειακών ροών, αυξάνοντας το κόστος και δημιουργώντας καθυστερήσεις. Έτσι, ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή της κυκλοφορίας, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που επηρεάζει άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας.

Με τον αποκλεισμό του Ορμούζ, η Κίνα χάνει βασικό ενεργειακό εφοδιασμό, οι τιμές εκτοξεύονται και η βιομηχανία της πλήττεται άμεσα.

Η διώρυγα του Παναμά: Λιγότερο κρίσιμη αλλά στρατηγικά σημαντική

Η διώρυγα του Παναμά δεν είναι τόσο ζωτική για το πετρέλαιο της Κίνας όσο τα άλλα δύο σημεία, αλλά συνδέοντας τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό και επιταχύνοντας τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, είναι κρίσιμη για το παγκόσμιο εμπόριο και τις μεταφορές. Σε περίπτωση σύγκρουσης, οι ΗΠΑ μπορούν να επηρεάσουν τη ροή του εμπορίου και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς για την Κίνα. Είναι περισσότερο logistics chokepoint παρά καθαρά ενεργειακό.

Υπάρχει πράγματι «στρατηγική Τραμπ»;

Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι υπάρχει μεγαλύτερη προθυμία χρήσης οικονομικής και ναυτική πίεσης. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να ελέγξουν κρίσιμες ροές ενέργειας (π.χ. πίεση στο Ιράν). Ενισχύεται η ιδέα της γεωοικονομικής περικύκλωσης της Κίνας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αξιοποιώντας τη συνεργασία τους με χώρες του Ινδο-Ειρηνικού όπως η Ιαπωνία, η Ινδία και η Αυστραλία, ενισχύουν την παρουσία τους σε περιοχές- κλειδιά που επηρεάζουν άμεσα τις ροές ενέργειας και εμπορίου προς την κινεζική οικονομία. Παράλληλα, η αυξημένη δραστηριότητα του Αμερικανικού Ναυτικού σε στρατηγικά περάσματα και η εμβάθυνση αμυντικών σχημάτων όπως το Quad και το AUKUS ενισχύουν την επιχειρησιακή δυνατότητα επιτήρησης και παρέμβασης σε ευαίσθητες περιοχές. Η δυναμική αυτή δεν συνιστά απαραίτητα άμεση απειλή αποκλεισμού, ωστόσο δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η Κίνα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενους περιορισμούς και στρατηγική πίεση γύρω από τις βασικές γραμμές τροφοδοσίας.

Οι ΗΠΑ έχουν τη ναυτική ισχύ να επηρεάζουν πορθμούς. Η Κίνα είναι εξαρτημένη από θαλάσσιες εισαγωγές. Τα σημεία αυτά είναι, αντικειμενικά, μοχλοί πίεσης. Όμως ένα πλήρες ‘κλείδωμα’ θα ήταν πράξη πολέμου, θα προκαλούσε παγκόσμια οικονομική κατάρρευση, θα έπληττε και τους συμμάχους των ΗΠΑ.

Απέναντι σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης πίεσης, η Κίνα επιχειρεί μια επιταχυνόμενη αναδιάταξη της στρατηγικής της, με στόχο να περιορίσει μια δομική αδυναμία που δύσκολα ανατρέπεται πλήρως. Η στροφή προς χερσαίες ενεργειακές διαδρομές μέσω Ρωσίας και Κεντρικής Ασίας, καθώς και η ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών αξόνων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» (Belt and Road Initiative – BRI), αποτελούν προσπάθειες μερικής αποσυμπίεσης της εξάρτησης από θαλάσσιες οδούς που παραμένουν εκτεθειμένες σε εξωτερικό έλεγχο. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση των στρατηγικών αποθεμάτων και η σταδιακή ανάπτυξη ναυτικών δυνατοτήτων αποτυπώνουν μια προσπάθεια διαχείρισης του κινδύνου, όχι εξάλειψής του.

Εν κατακλείδι, η Κίνα εξαρτάται υπαρξιακά από θαλάσσιες ενεργειακές ροές. Οι βασικοί πορθμοί (Μαλάκκα, Ορμούζ) μπορούν να ελεγχθούν από ναυτικές δυνάμεις. Οι ΗΠΑ διαθέτουν τη δυνατότητα — όχι χωρίς τεράστιο κόστος — να ασκήσουν αυτόν τον έλεγχο.

Από την οικονομική εξάρτηση και τις «δωρεές» περιεχομένου έως τα ταξίδια επιρροής και το παγκόσμιο ρεκόρ φυλακισμένων δημοσιογράφων, το κινεζικό μοντέλο ελέγχου της πληροφορίας επεκτείνεται πέρα από τα σύνορά του, δοκιμάζοντας τα όρια του Τύπου σε ευάλωτες δημοκρατίες.

Την ίδια στιγμή, η ένταση της διεθνούς προσοχής στη Μέση Ανατολή φαίνεται να δημιουργεί ένα στρατηγικό «παράθυρο ευκαιρίας» για το Πεκίνο. Καθώς η παγκόσμια διπλωματία και η ενημερωτική κάλυψη επικεντρώνονται στις συγκρούσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις της περιοχής, η Κίνα μετατοπίζει διακριτικά το βάρος της προς τον Ινδο-Ειρηνικό, ενισχύοντας την επιρροή της σε ευάλωτα κράτη και εδραιώνοντας την παρουσία της σε κρίσιμους τομείς όπως τα μέσα ενημέρωσης. Η σχετική απουσία διεθνούς ελέγχου επιτρέπει την εντατικοποίηση πρακτικών επιρροής, όπως αυτές που παρατηρούνται στα Νησιά Σολομώντα (ανατολικά της Αυστραλίας), αλλά και σε άλλες χώρες της περιοχής. Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα δεν περιορίζεται απλώς στην άσκηση περιφερειακής ισχύος, αλλά εκμεταλλεύεται τη συγκυρία για να αναδιαμορφώσει σταδιακά το πληροφοριακό και γεωπολιτικό τοπίο προς όφελός της.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα και η εμπλοκή τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία στην επιδίωξη του Πεκίνου να παρουσιάζεται ως αξιόπιστο κράτος, εκμεταλλευόμενο άλλα κράτη και περιστάσεις για να αναπαράγουν τα αφηγήματά του.

Η οικονομική εξάρτηση και τα αυταρχικά μοντέλα ελέγχου μετατρέπουν τα μέσα ενημέρωσης σε πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης. Τα τελευταία χρόνια, η παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα έχει μετατοπιστεί αισθητά προς τον Ινδο-Ειρηνικό, με μικρά αλλά στρατηγικά τοποθετημένα κράτη να αποκτούν δυσανάλογη σημασία. Τα Νησιά Σολομώντα, παραδείγματος χάριν, έχουν αναδειχθεί σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η οικονομική ευαλωτότητα και η θεσμική αδυναμία μπορούν να καταστήσουν ένα κράτος ευάλωτο σε εξωτερικές επιρροές. Από τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων με την Κίνα το 2019, το αρχιπέλαγος έχει μετατραπεί σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού επιρροής, με το Πεκίνο να αξιοποιεί συστηματικά τον τομέα των μέσων ενημέρωσης ως βασικό εργαλείο.

Η παρέμβαση της Κίνας στα τοπικά μέσα ενημέρωσης δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αποσπασματική. Αντίθετα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που συνδυάζει οικονομική διείσδυση, πολιτιστική επιρροή και έλεγχο της πληροφορίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η κατάσταση στα νησιά Σολομώντα λειτουργεί ως μικρογραφία μιας ευρύτερης παγκόσμιας τάσης , της εξαγωγής ενός αυταρχικού μοντέλου διαχείρισης των ΜΜΕ από ένα κράτος που ήδη καταγράφει το πιο ανησυχητικό ρεκόρ διεθνώς, αυτό του μεγαλύτερου αριθμού φυλακισμένων δημοσιογράφων.

Η Κίνα και η παγκόσμια κρίση της δημοσιογραφίας

Η Κίνα σήμερα κατέχει μια θλιβερή πρωτιά: είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό φυλακισμένων δημοσιογράφων στον κόσμο. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, πάνω από 120 δημοσιογράφοι βρίσκονται υπό κράτηση, συχνά με ασαφείς κατηγορίες όπως «υπονόμευση της κρατικής ασφάλειας» ή «διάδοση ψευδών ειδήσεων». Στην πράξη, οι κατηγορίες αυτές χρησιμοποιούνται ως εργαλεία φίμωσης κάθε ανεξάρτητης φωνής. Η Κίνα κατατάσσεται στην 178η θέση ανάμεσα σε 180 χώρες και περιοχές στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2025 των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (RSF).

Το κινεζικό σύστημα ενημέρωσης λειτουργεί υπό αυστηρό έλεγχο, με το Κομμουνιστικό Κόμμα να διατηρεί πλήρη εποπτεία του περιεχομένου. Οι δημοσιογράφοι υποχρεούνται να ευθυγραμμίζονται με την επίσημη γραμμή, ενώ η λογοκρισία αποτελεί καθημερινότητα. Τα ψηφιακά μέσα, παρά τη φαινομενική τους ελευθερία, υπόκεινται επίσης σε εκτεταμένη παρακολούθηση και φιλτράρισμα.

Αυτό το μοντέλο, που συνδυάζει καταστολή και έλεγχο, δεν περιορίζεται πλέον εντός των κινεζικών συνόρων. Αντιθέτως, εξάγεται ενεργά μέσω οικονομικών επενδύσεων, συνεργασιών με ξένα μέσα και εκπαιδευτικών προγραμμάτων δημοσιογράφων.

Τα Νησιά Σολομώντα ως πεδίο επιρροής

Με πληθυσμό μικρότερο των 700.000 κατοίκων και περιορισμένη οικονομική βάση, τα Νησιά Σολομώντα διαθέτουν ένα εύθραυστο οικοσύστημα ΜΜΕ. Η διαφημιστική αγορά είναι μικρή και συρρικνούμενη, ενώ η άνοδος των κοινωνικών δικτύων έχει επιδεινώσει περαιτέρω τα οικονομικά των παραδοσιακών μέσων. Η πανδημία του Covid-19 αποτέλεσε καταλυτικό πλήγμα, οδηγώντας σε κατάρρευση των εσόδων και αυξάνοντας την εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση.

Σε αυτό το περιβάλλον, η κινεζική στήριξη εμφανίστηκε ως σωσίβιο, αλλά με σημαντικούς όρους. Σε αντίθεση με άλλες μορφές διεθνούς βοήθειας, η κινεζική χρηματοδότηση συχνά συνοδεύεται από σαφείς ή έμμεσες απαιτήσεις για επιρροή στο περιεχόμενο.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εφημερίδας Island Sun. Τον Ιανουάριο του 2024, ο εκδότης της φέρεται να δέχθηκε τηλεφώνημα από Κινέζο διπλωμάτη, ο οποίος εξέφρασε δυσαρέσκεια για άρθρο σχετικά με τις εκλογές στην Ταϊβάν. Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε σε παρατήρηση, συνοδεύτηκε από αίτημα δημοσίευσης άρθρων που αντικατόπτριζαν την επίσημη κινεζική θέση.

Παράλληλα, παρόμοιες πιέσεις ασκήθηκαν και σε άλλα μέσα. Η εφημερίδα Solomon Star δημοσίευσε περιεχόμενο που προερχόταν απευθείας από την κινεζική πρεσβεία, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία της. Έρευνα του Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), ενός διεθνούς δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας, αποκάλυψε ότι το 2022 η Solomon Star ζήτησε 1,5 εκατομμύρια δολάρια Σολομώντα (περίπου 140.000 δολάρια ΗΠΑ) από την Κίνα για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών της, δεσμευόμενη σε αντάλλαγμα να προωθήσει την εικόνα του Πεκίνου ως «του πιο γενναιόδωρου και αξιόπιστου» εταίρου των Νησιών.

Η οικονομική στήριξη της Κίνας προς τα μέσα ενημέρωσης των Νησιών Σολομώντα δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Υπάρχουν ενδείξεις συστηματικής προσέγγισης, με χρηματοδότηση, παροχή εξοπλισμού και συμφωνίες συνεργασίας. Σε μία περίπτωση, μετά από δωρεά υπολογιστών σε δημοσιογραφικό οργανισμό, φέρεται να τέθηκε ως όρος η αποφυγή δημοσίευσης άρθρων σχετικά με τον πρόεδρο της Ταϊβάν.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πρακτική δωρεάν παροχής περιεχομένου από κινεζικά κρατικά μέσα. Αν και φαινομενικά αποτελεί βοήθεια, στην πραγματικότητα δημιουργεί εξάρτηση και διαμορφώνει την ενημερωτική ατζέντα. Το περιεχόμενο αυτό είναι πλήρως ελεγχόμενο από το κινεζικό κράτος και μεταφέρει συγκεκριμένες αφηγήσεις. Ο Οφανί Ερεμέ [Ofani Eremae], πρόεδρος της Ένωσης Μέσων Ενημέρωσης των Νησιών Σολομώντα (MASI) εξήγησε στους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF) ότι αρκετά τοπικά μέσα έχουν υπογράψει συμφωνίες με κινεζικά κρατικά μέσα για τη δωρεάν χρήση περιεχομένου, το οποίο ελέγχεται πλήρως από τις κινεζικές αρχές.

Στις αρχές του 2026, το CCTV+, η διεθνής υπηρεσία ειδησεογραφικού βίντεο της Κίνας, πρότεινε επίσης στη MASI και στο Indepth Solomons δωρεάν πρόσβαση σε αμοντάριστο υλικό και ζωντανές μεταδόσεις, καλώντας τους να υπογράψουν συμφωνίες συνεργασίας. Μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί απάντηση.

Η «ήπια ισχύς» μέσω εκπαίδευσης και ταξιδιών

Πέρα από την άμεση παρέμβαση, η Κίνα επενδύει και στη διαμόρφωση νοοτροπίας. Από το 2019, δεκάδες δημοσιογράφοι από τα Νησιά Σολομώντα έχουν συμμετάσχει σε πλήρως χρηματοδοτούμενα ταξίδια στην Κίνα. Εκεί εκτίθενται σε ένα προσεκτικά επιμελημένο αφήγημα που προβάλλει την οικονομική πρόοδο και το «επιτυχημένο» μοντέλο διακυβέρνησης.

Τα προγράμματα αυτά δεν είναι απλές ανταλλαγές εμπειριών. Αποτελούν εργαλεία επιρροής, με στόχο τη σταδιακή υιοθέτηση της κινεζικής οπτικής από τους συμμετέχοντες. Παράλληλα, επεκτείνονται και σε κυβερνητικούς αξιωματούχους, γεγονός που ενισχύει τη θεσμική επιρροή.

Η ενίσχυση των σχέσεων με την Κίνα συνοδεύτηκε από επιδείνωση του κλίματος για την ελευθερία του Τύπου. Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του πρώην πρωθυπουργού Μανασέχ Σογκαβαρέ [Manasseh Sogavare], καταγράφηκαν περιστατικά περιορισμών, πιέσεων και απειλών κατά δημοσιογράφων.

Η υπογραφή συμφωνίας ασφαλείας με την Κίνα το 2022 — χωρίς διαφάνεια — αποτέλεσε σημείο καμπής. Κατά τη διάρκεια επίσημων επισκέψεων, επιβλήθηκαν αυστηροί περιορισμοί στην κάλυψη από τα μέσα. Επιπλέον, η κυβέρνηση απείλησε να αποκλείσει ξένους δημοσιογράφους μετά από αποκαλυπτικό ρεπορτάζ για την κινεζική επιρροή.

Ιδιαίτερα ανησυχητική ήταν η μεταρρύθμιση του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα, ο οποίος τέθηκε υπό άμεσο κυβερνητικό έλεγχο. Παράλληλα, δόθηκαν οδηγίες για περιορισμό της κριτικής προς την κυβέρνηση, υπονομεύοντας την ανεξαρτησία του.

Η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα δεν είναι μεμονωμένη. Αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη στρατηγική της Κίνας που αποσκοπεί στην ενίσχυση της επιρροής της σε αναπτυσσόμενες χώρες, ιδιαίτερα εκεί όπου οι θεσμοί είναι αδύναμοι. Η χρήση των ΜΜΕ ως εργαλείου επιρροής εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο. Μέσω οικονομικών κινήτρων, συνεργασιών και εκπαίδευσης, το Πεκίνο επιδιώκει να διαμορφώσει το διεθνές αφήγημα υπέρ των συμφερόντων του.

Η διεθνοποίηση της επιρροής: Το παράδειγμα της Τουρκίας και του Σιντζιάνγκ

Η πρακτική αυτή δεν περιορίζεται στα Νησιά του Σολομώντα, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης και καλά συντονισμένης διεθνούς στρατηγικής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα καταγράφεται στην περίπτωση της Τουρκίας και της κάλυψης της περιοχής του Σιντζιάνγκ, όπου το Πεκίνο εντείνει τις προσπάθειές του να διαμορφώσει τη διεθνή αφήγηση γύρω από τις πολιτικές του, χρησιμοποιώντας διάφορες στρατηγικές σε μια προσπάθεια να ελέγξει τις αφηγήσεις σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αυτόνομη Περιοχή των Ουιγούρων στο Σιντζιάνγκ. Αυτές περιλαμβάνουν την πρόσκληση ξένων δημοσιογράφων και influencer των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην περιοχή για να παρουσιάσουν μια πιο ευνοϊκή εικόνα του Σιντζιάνγκ. Αυτό αποσκοπεί στη «διάσπαση της ηγεμονίας του δυτικού λόγου» και στη δημιουργία ενός ευνοϊκού διεθνούς περιβάλλοντος μέσων ενημέρωσης για τον «κινεζικό εκσυγχρονισμό».

Στο πλαίσιο αυτό, Τούρκοι δημοσιογράφοι προσκλήθηκαν σε αυστηρά ελεγχόμενες και επιμελημένες επισκέψεις στην αυτόνομη περιοχή των Ουιγούρων. Οι περιοδείες αυτές οργανώθηκαν με τρόπο που παρουσίαζε μια εικόνα «ενότητας, αρμονίας και ευημερίας», πλήρως ευθυγραμμισμένης με την επίσημη ρητορική του Πεκίνου, και σχεδιάστηκαν για να «αναδείξουν ένα όμορφο Σιντζιάνγκ». Οι προσκεκλημένοι δημοσιογράφοι συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα με αμφίβολη ονομασία με τίτλο «Το ταξίδι των ΜΜΕ στο Σιντζιάνγκ: Πάντα περισσότερα να ανακαλύψετε», που διοργανώθηκε από την Επιτροπή Υποθέσεων Κυβερνοχώρου του Σιντζιάνγκ και τον κρατικό οργανισμό μέσων ενημέρωσης Guangming online. Οι συμμετέχοντες είχαν πρόσβαση σε συγκεκριμένες τοποθεσίες και αφηγήσεις, υπό την επίβλεψη των αρχών, γεγονός που περιόριζε ουσιαστικά τη δυνατότητα ανεξάρτητης δημοσιογραφικής έρευνας.

Τα ρεπορτάζ που προέκυψαν από αυτές τις επισκέψεις αντανακλούσαν σε μεγάλο βαθμό την κινεζική αφήγηση, δίνοντας έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και την πολιτιστική πολυμορφία της περιοχής. Την ίδια στιγμή, απουσίαζαν σχεδόν απόλυτα οι αναφορές στις σοβαρές καταγγελίες για μαζική επιτήρηση, καταναγκαστική εργασία, πολιτιστική καταστολή και συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος των Ουιγούρων. Η απεικόνιση μιας αρμονικής και πολιτισμικά ζωντανής κοινότητας, ωστόσο, είναι καθαρή προπαγάνδα.

Η συνενοχή των τουρκικών μέσων ενημέρωσης στην προώθηση της «ιστορίας του Σιντσιάνγκ» του Πεκίνου είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένης της ιστορικής υποστήριξης της Τουρκίας στα δικαιώματα των Ουιγούρων. Στην Τουρκία, τα αντιδυτικά αισθήματα αυξάνονται, ενώ η επιρροή της σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, όπου επίσης επικρατούν αντιδυτικές απόψεις (π.χ. στη σύγκρουση Ισραήλ- Παλαιστίνης), πιθανότατα την καθιστά κόμβο στην προσπάθεια του Πεκίνου να επεκτείνει την επιρροή του σε όλο τον κόσμο.

Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο δόγμα του Πεκίνου για την «καλή αφήγηση της ιστορίας της Κίνας», μέσω του οποίου προωθείται η αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των δυτικών μέσων και η δημιουργία ενός εναλλακτικού διεθνούς πληροφοριακού περιβάλλοντος. Δεν πρόκειται απλώς για δημόσιες σχέσεις, αλλά για μια συστηματική προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της πραγματικότητας μέσω του ελέγχου της πληροφόρησης.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι αυτή η επιρροή ενισχύεται από ευρύτερες γεωπολιτικές και οικονομικές σχέσεις. Η προσέγγιση του Πεκίνου, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσπιστία προς τη Δύση, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την αποδοχή τέτοιων αφηγήσεων. Με τον τρόπο αυτό, η κινεζική επιρροή δεν περιορίζεται στην άμεση λογοκρισία εντός των συνόρων της — όπου παραμένει η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό φυλακισμένων δημοσιογράφων — αλλά επεκτείνεται διεθνώς, επηρεάζοντας το πώς παρουσιάζονται κρίσιμα ζητήματα στο παγκόσμιο κοινό.

Επί πολλές δεκαετίες, το ΚΚΚ προσκαλεί δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο που το υποστηρίζουν, για να κάνουν ρεπορτάζ για τα επιτεύγματά του. Αυτό τώρα ενισχύεται με την πρόσθετη πρόσκληση ξένων influencer των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το περιεχόμενο που παράγουν ενισχύεται στις δυτικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης από λογαριασμούς που ελέγχονται από φορείς που συνδέονται με την κυβέρνηση του Πεκίνου, σύμφωνα με δημοσίευση του Αυστραλιανού Ινστιτούτου ASPI, στις 10 Δεκεμβρίου του 2021.

Η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα, σε συνδυασμό με παραδείγματα όπως αυτό της Τουρκίας, αποκαλύπτει μια ευρύτερη στρατηγική. Την εξαγωγή ενός μοντέλου ελέγχου της πληροφορίας που βασίζεται στην οικονομική εξάρτηση, την επιρροή και τελικά, τη χειραγώγηση της δημοσιογραφίας.

Στις 8 Απριλίου 2026, το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο του ΟΗΕ (ECOSOC) προχώρησε στην εκλογή των 19 κρατών-μελών που θα στελεχώσουν την Επιτροπή Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (NGO Committee) για την τετραετή θητεία που ξεκινά το 2027. Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς η σύνθεση της επιτροπής αποκαλύπτει μια ανησυχητική υπεροχή κρατών με αυταρχικά χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη επιτροπή διαδραματίζει καίριο ρόλο στη λειτουργία του ΟΗΕ, καθώς είναι υπεύθυνη για την αξιολόγηση και σύσταση σχετικά με τη χορήγηση συμβουλευτικού καθεστώτος σε ΜΚΟ. Το καθεστώς αυτό επιτρέπει στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να αποκτούν πρόσβαση στις εγκαταστάσεις του ΟΗΕ, να παρακολουθούν συνεδριάσεις και να συμβάλλουν στον διεθνή διάλογο για κρίσιμα ζητήματα. Παρότι η τελική έγκριση δίνεται από το ECOSOC, η επιτροπή έχει ουσιαστικά τη δύναμη να καθορίζει ποιες φωνές θα ακουστούν και ποιες θα αποκλειστούν.

Μια ανισορροπία που προκαλεί ανησυχία

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Freedom House για την ελευθερία στον κόσμο 2026, μόλις 5 από τα 19 εκλεγμένα κράτη χαρακτηρίζονται ως «ελεύθερα». Εσθονία, Ισραήλ, Νότια Αφρική, Ηνωμένο Βασίλειο και Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, τα υπόλοιπα κράτη ταξινομούνται ως «μερικώς ελεύθερα» όπως η Ακτή Ελεφαντοστού, η Ινδία, το Μεξικό, το Περού, η Τυνησία και η Ουκρανία ή «μη ελεύθερα» όπως η Κίνα, η Κούβα, η Σαουδική Αραβία, το Καμερούν, η Νικαράγουα, το Σουδάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία, κράτη που έχουν επανειλημμένα επικριθεί για περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου, διώξεις ακτιβιστών και καταστολή της κοινωνίας των πολιτών.

Η Διεθνής Υπηρεσία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ISHR) σημείωσε ότι το αποτέλεσμα των εκλογών αφήνει την επιτροπή στα χέρια της πλειοψηφίας κρατών με «σοβαρό ιστορικό καταστολής ή παρεμπόδισης της κοινωνίας των πολιτών τόσο στο εσωτερικό όσο και στον ΟΗΕ». Επισημαίνει ότι 13 από τα 19 μέλη κατατάσσονται από το CIVICUS Monitor ως χώρες με «κλειστό» ή «κατεσταλμένο» αστικό χώρο. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι 14 από τους 20 υποψηφίους που συμμετείχαν στις εκλογές είχαν αναφερθεί σε εκθέσεις του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για εκφοβισμό ή αντίποινα κατά ατόμων και οργανώσεων που συνεργάζονται με τον ΟΗΕ.

Η Μαϊτιλί Πάι [Maithili Pai], ανώτερη υπεύθυνη προγράμματος της ISHR, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η κατάσταση αυτή «αφήνει μια κρίσιμη δομή του ΟΗΕ στα χέρια κρατών που ενδέχεται να εμποδίσουν ανεξάρτητες και επικριτικές φωνές».

Η εκλογική διαδικασία χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως προβληματική. Η ISHR περιέγραψε την εκλογική διαδικασία ως «σχεδόν εντελώς μη ανταγωνιστική». Από τις 19 διαθέσιμες έδρες, υπήρχαν μόλις 20 υποψήφιοι. Τέσσερις περιφερειακές ομάδες παρουσίασαν «κλειστές λίστες», που σημαίνει πως ο αριθμός των υποψηφίων ήταν ίσος με τον αριθμό των διαθέσιμων εδρών, πρακτικά εξασφαλίζοντας την εκλογή τους. Η μοναδική πραγματική εκλογική αναμέτρηση σημειώθηκε στην Ανατολική Ευρώπη, όπου η Λευκορωσία απέτυχε να εκλεγεί.

Η πρακτική αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια και τη δημοκρατικότητα των διαδικασιών εντός του ΟΗΕ.

‘Ένα «σκοτεινό όργανο» με ισχυρή επιρροή

Σε πρόσφατο σχόλιό της, η Μισέλ Λανγκράν [Michelle Langrand] από το Geneva Solutions χαρακτήρισε την επιτροπή ως «ένα σκοτεινό όργανο» που χρησιμοποιείται για να αποκλείει επικριτικές φωνές. Τα μέλη της επιτροπής «έχουν ιστορικό διαρκούς αποκλεισμού ΜΚΟ και ομάδων της κοινωνίας των πολιτών που πιστεύουν ότι θα ήταν επικριτικές απέναντί τους ή των συμμάχων τους από το να αποκτήσουν οποιαδήποτε πρόσβαση στον ΟΗΕ», επισημαίνει η Μαϊτιλί Πάι.

Πράγματι, υπάρχει μακρά ιστορία καταγγελιών ότι μέλη της επιτροπής χρησιμοποιούν διαδικαστικά εμπόδια για να καθυστερούν ή να απορρίπτουν αιτήσεις ΜΚΟ, ιδιαίτερα εκείνων που ασκούν κριτική σε κυβερνήσεις. Οι τακτικές αυτές περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, αναβολές και τεχνικές ενστάσεις που μπορούν να παρατείνουν τη διαδικασία επί χρόνια.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αποκλείονται από τη διεθνή σκηνή, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να καταγγείλουν παραβιάσεις ή να συμβάλλουν σε πολιτικές λύσεις.

Η ευρύτερη εικόνα: Ο ΟΗΕ και η κρίση αξιοπιστίας

Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τη λειτουργία και την αξιοπιστία του ΟΗΕ.Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι επιτρέπει σε αυταρχικά καθεστώτα να αποκτούν επιρροή σε κρίσιμα όργανα, όπως το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Ο Αντρέας Μπούμελ [Andreas Bummel], εκτελεστικός διευθυντής της Δημοκρατίας Χωρίς Σύνορα (Democracy Without Borders), δήλωσε ότι η κατάσταση αυτή έρχεται «σε θεμελιώδη αντίθεση με τον ισχυρισμό του οργανισμού ότι ενεργεί στο όνομα των λαών».

Η παρουσία αυταρχικών κρατών σε τέτοιες επιτροπές δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: κυβερνήσεις που περιορίζουν τις ελευθερίες στο εσωτερικό τους αποκτούν τη δυνατότητα να περιορίσουν και τις διεθνείς φωνές που τις επικρίνουν.

Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι σοβαρές:

• Περιορισμός πρόσβασης στον ΟΗΕ των ανεξάρτητων ΜΚΟ
• Αποδυνάμωση της διεθνούς λογοδοσίας
• Ενίσχυση της επιρροής αυταρχικών καθεστώτων
• Υπονόμευση της αξιοπιστίας του ΟΗΕ

Σε μια εποχή όπου οι δημοκρατικοί θεσμοί δοκιμάζονται παγκοσμίως, η ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών είναι πιο σημαντική από ποτέ. Ωστόσο, η τρέχουσα σύνθεση της επιτροπής ΜΚΟ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η νέα σύνθεση της Επιτροπής ΜΚΟ του ECOSOC αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα στη λειτουργία των διεθνών οργανισμών, την αυξανόμενη επιρροή αυταρχικών καθεστώτων σε θεσμούς που υποτίθεται ότι προωθούν τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Εάν δεν υπάρξουν ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη διαδικασία επιλογής και λειτουργίας τέτοιων οργάνων, υπάρχει ο κίνδυνος ο ΟΗΕ να απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο από τις ιδρυτικές αρχές του.

Η μάχη για την ελευθερία της έκφρασης και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών δεν διεξάγεται μόνο εντός των κρατών, αλλά πλέον και μέσα στους ίδιους τους διεθνείς οργανισμούς που έχουν ως αποστολή να τις προστατεύουν.

Τη Μ. Τετάρτη 8 Απριλίου, οι υπουργοί Επικρατείας, Υγείας και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, κ.κ. Άκης Σκέρτσος, Άδωνις Γεωργιάδης και Δημήτρης Παπαστεργίου, παρουσίασαν σε κοινή συνέντευξη Τύπου το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media (μέσα κοινωνικής δικτύωσης/μκδ). Με ορίζοντα εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027, οι κ.κ. υπουργοί εξέθεσαν τις κύριες ρυθμίσεις του νομοσχεδίου, την πρόταση της κυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ενίσχυση και εμβάθυνση του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου και το σκεπτικό πίσω από τα περιοριστικά μέτρα.

Το νομοσχέδιο αφορά ανηλίκους κάτω των 15 ετών στους οποίους θα απαγορεύεται η πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (online social media), με στόχο την προστασία τους κυρίως από την εθιστική επίδραση των μκδ. Όπως διευκρίνισε ο κος Γεωργιάδης, «ένας ενήλικας μπορεί να το αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη δύναμη και σύνεση, αλλά ένας ανήλικος δεν μπορεί ακόμα να το αντιληφθεί και αν του γίνει τρόπος ζωής, πιθανόν τα επόμενα χρόνια να είναι πολύ πιο δύσκολο να το αντιμετωπίσει. Σε όλες τις μονάδες ψυχικής υγείας τα συμπτώματα ψηφιακού εθισμού έχουν αυξηθεί πολύ και το υπουργείο Υγείας ετοιμάζει στοχευμένα προγράμματα για την αντιμετώπισή τους».

Σχετικά με τα θέματα που προκύπτουν για τους ανηλίκους από τη χρήση των μκδ, αλλά και γενικότερα της ψηφιακής τεχνολογίας, η Epoch Times συζήτησε με την Έλενα Γεωργακοπούλου, συμβουλευτικό ψυχολόγο – παιδοψυχολόγο με ειδίκευση σε εφήβους και γονείς, η οποία μοιράστηκε την πολυετή εμπειρία της και ορισμένα συμπεράσματά της, προσφέροντας μια σφαιρική και πολυεπίπεδη αντίληψη του ζητήματος.

Στην πορεία της εργασίας της, στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, τα κύρια προβλήματα που έχει διαπιστώσει, τα οποία συνδέονται με την επαφή των παιδιών με τα μκδ, πέρα από τον εθισμό, είναι το περιεχόμενο που λαμβάνουν (βία, πορνό κλπ), η μετατόπιση του βάρους από το βίωμα καθαυτό στην έκθεση του βιώματος, απώλεια δεξιοτήτων (κοινωνικών, συναισθηματικών), απομόνωση, απώλεια αξιών και πλαισίου. Ορισμένα από αυτά συνδέονται με τη φύση του μέσου, ενώ άλλα προκύπτουν σε συνάρτηση με το οικογενειακό πλαίσιο, την ωριμότητα των γονέων και ευρύτερα κοινωνικά φαινόμενα.

Ποια είναι τα πιο ευαίσθητα σημεία της εφηβικής ηλικίας, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις σας;

Η επικοινωνία — τα παιδιά έχουν πρόβλημα μεταξύ τους, με τα άλλα παιδιά. Υπάρχει μεγάλη δυσκολία επικοινωνίας, μεγάλη δυσκολία στο να έρθουν σε επαφή με τον άλλον. Υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ κοριτσιών και αγοριών, στο πώς συνδέονται με τα άτομα του ίδιου φύλου. Για τα αγόρια είναι κάπως πιο εύκολο, γιατί έχουν τα αθλήματα — παίζουν ποδόσφαιρο, μπάσκετ — αλλά και τα βιντεοπαιχνίδια. Έτσι έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Ωστόσο υστερούν στην επικοινωνία, γιατί μιλάνε μόνο μέσα από τα παιχνίδια. Κι όταν τους ρωτάς αν θα βγουν με τους φίλους τους, απαντούν «Μα τους ‘είδα’ — μίλαγα μαζί τους σήμερα το απόγευμα». Τα κορίτσια δεν το έχουν αυτό και υπάρχει δυσκολία, καθώς και ανταγωνισμός μεταξύ τους. Από αυτά που έχω δει, θεωρώ ότι για τα κορίτσια είναι πιο δύσκολο.

Αυτά ισχύουν για τα παιδιά που έρχονται από σπίτια όπου δεν εκφράζονται, όπου οι γονείς είναι απόντες, όπου δεν υπάρχουν όρια, δεν ξέρουν πού στέκονται και δεν μπορούν να μιλήσουν ξεκάθαρα, όπου δεν υπάρχει επικοινωνία… Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν είναι το αν υπάρχουν αδέλφια, γιαγιάδες, αν οι γονείς είναι μαζί ή χωρισμένοι — όλα αυτά επηρεάζουν πάρα πολύ.

Στο εξωτερικό μπορεί να συναντήσεις οικογένεια που, ενώ είναι όλοι στο ίδιοι σπίτι, συνεννοούνται με μηνύματα. Υπάρχουν οικογένειες που δεν μιλάνε. Σε αυτά τα σπίτια δεν θα κάτσουν να φάνε όλοι μαζί. Δεν υπάρχει ενδιαφέρον να ασχοληθούν και να ανακαλύψουν τον άλλον. Αυτό το φαινόμενο έχει αρχίσει να εμφανίζεται και στην Ελλάδα, αλλά σε πιο περιορισμένη κλίμακα.

Υπάρχουν περιπτώσεις που τα παιδιά δεν γνωρίζουν στοιχειώδη πράγματα, όπως τις εποχές του χρόνου, ως αποτέλεσμα της ελλιπούς ενασχόλησης των γονέων. Παιδιά 8-9 ετών δεν έχουν στοιχειώδεις γνώσεις και δεν μπορούν να μιλήσουν για κάποιο θέμα — σε επίπεδο συναισθηματικό και επικοινωνιακό είναι 5 χρονών. Δεν έχουν αναπτυχθεί, δηλαδή, βασικές δεξιότητες.

Στους εφήβους παρατηρώ επίσης μεγάλη δυσκολία στις σχέσεις… Επειδή δεν υπάρχουν πλέον αξίες, δεν υπάρχουν και ξεκάθαρες κουβέντες. Αν κάτι συμβεί σε μία σχέση (κυρίως ερωτική), δεν θα κάτσει κανείς να το σκεφτεί. Απλώς θα εξαφανιστεί. Ή θα υπάρξει βία. Πολλά κορίτσια υφίστανται βία και σεξουαλικό καταναγκασμό, κυρίως διότι τα αγόρια δεν ξέρουν, ιδίως στην πρώτη τους σχέση. Μπορεί να λείπει το συναίσθημα ή να μην ξέρουν πώς να το εκφράσουν. Υπάρχει, αντίθετα, η αίσθηση ότι τους ανήκει η κοπέλα. Θεωρώ ότι σε μεγάλο βαθμό επηρεάζονται από αυτά που βλέπουν — κυρίως πορνό και βία — στα μκδ. Αυτά εισπράττουν, αυτά θεωρούν ως φυσιολογικά, οπότε αυτά αναπαράγουν. Υπάρχει ακόμη μεγάλος προβληματισμός και σύγχυση, π.χ. με την ταυτότητα των φύλων.

Λίγα παιδιά έχουν ενσυναίσθηση, ώστε να μπορέσουν να υποστηρίξουν άλλους και να συνδεθούν. Ορισμένα γνωρίζουν μόνο τον τσακωμό ως μέσω σύνδεσης με τους άλλους — δηλαδή τον αρνητικό τρόπο.

Από ποιες ηλικίες έχετε δει να απορροφώνται και να επηρεάζονται τα παιδιά από τα μκδ και τη χρήση οθόνης γενικότερα;

Στο εξωτερικό, τα αγόρια από 12 και πάνω με τα παιχνίδια, όπου μιλάμε για εθισμό. Παίζουν όλη τη νύχτα, οι γονείς δεν μπορούν να τα σταματήσουν, κι ας προσπαθούν με χίλιους δυο τρόπους. Ορισμένα φτάνουν στο σημείο να αρνούνται να πάνε σχολείο. Τα κορίτσια απορροφώνται περισσότερο από το κινητό και τα μκδ.

Στην Ελλάδα δεν είναι τόσο έντονο το φαινόμενο, δεν έχω ακούσει από παιδί να λέει ότι δεν θα πάει στο σχολείο για να παίξει παιχνίδια, αλλά πάντα υπάρχει κόντρα με τους γονείς για το κινητό και — κυρίως τα αγόρια — για τα βιντεοπαιχνίδια.

Πώς επηρεάζει τον χαρακτήρα και την καθημερινότητά τους αυτή η απορρόφηση;

Τα μκδ και τα παιχνίδια δημιουργούν αποχαύνωση. Γεμίζουν το μυαλό των παιδιών με πλήθος άχρηστες πληροφορίες, με ανούσια πράγματα, με υλικά πράγματα, με αποτέλεσμα τα παιδιά να μένουν στάσιμα, να μην αναπτύσσονται ψυχικά, πνευματικά και συναισθηματικά. Αντί να αποκτούν έναν ελεύθερο τρόπο σκέψης και ιδανικά, πάθος και όρεξη για τη ζωή και για να κάνουν πράγματα, προσηλώνονται στο να απαθανατίσουν τα γεγονότα για να τα ‘μοιραστούν’. Ουσιαστικά, μετατοπίζεται το βάρος της ζωής από την πράξη στο φαίνεσθαι και καταλήγουν να ζουν μία ψεύτικη ζωή. Η ζωή στα μκδ δεν είναι πραγματική ζωή. Έτσι, μπορούν να χειραγωγηθούν και πιο εύκολα.

Υπάρχει μια δομή που σου λέει πώς πρέπει να κινηθείς για να ‘πετύχεις’, για να έχεις λεφτά, για να φανείς. Όταν ρωτάω τα παιδιά τι θέλουν από τη ζωή, ποιοι είναι οι στόχοι τους, το πρώτο που μου λένε είναι «Να πετύχω, να βγάλω λεφτά». Αν τους ρωτήσω πώς θα είναι ευτυχισμένα, απαντούν «Θα έχω λεφτά». Και τι θα τα κάνεις τα λεφτά; «Θα έχω ποιότητα ζωής». Και τι θα την κάνεις την ποιότητα ζωής; «Θα αγοράσω ένα πολύ ακριβό αυτοκίνητο» ή «Θα πηγαίνω πάρα πολύ ακριβές διακοπές» — αυτά που βλέπουν στα μκδ. Δεν θα πει κανείς «Να περάσω ωραίες στιγμές με τον παππού και τη γιαγιά, να μου μάθουν να φτιάχνω πάστα φλόρα», δεν θα πει «Θα πάω με τη φίλη μου στο φεστιβάλ και θα χορέψουμε».

Με την τεχνολογία, και ειδικότερα τώρα με την είσοδο της τεχνητής νοημοσύνης, τα παιδιά μαθαίνουν να γίνονται όλα πολύ γρήγορα και σχεδόν αυτόματα. Αυτή η ταχύτητα τα επηρεάζει ποικιλοτρόπως, από τη λειτουργία του εγκεφάλου τους μέχρι τις σχέσεις τους. Για παράδειγμα, δεν μπορούν να διαβάσουν βιβλία — γιατί αυτό δεν γίνεται γρήγορα και απαιτεί συγκέντρωση και ένα επίπεδο δέσμευσης. Αυτό δεν το έχουν και είναι κάτι που ανακλά και στις σχέσεις και στις δραστηριότητές τους. Καταργούνται η κριτική σκέψη, η έρευνα, οι αξίες… Με ποιον θέλω να είμαι, πού θέλω να είμαι, γιατί θέλω να είμαι σε αυτόν τον χώρο, με ποιον θέλω να συνεργαστώ; Όλο αυτό καταλήγει στο να μην αρτιώνονται σαν άνθρωποι…

Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας; Γιατί οι γονείς εμφανίζονται τόσο αδύναμοι απέναντι στα παιδιά τους και τους επιτρέπουν να αποφασίζουν και να κάνουν ό,τι θέλουν;

Κατ’ εμέ, αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα αυτής της γενιάς. Έχουν αλλάξει οι ρόλοι και τον έλεγχο τον έχει το παιδί, και οι γονείς θεωρούν ότι αυτό είναι το φυσιολογικό. Κατά τη γνώμη μου, αυτό οφείλεται κυρίως σε ανωριμότητα των ίδιων των γονέων. Επιπροσθέτως, έχουν χαθεί οι αξίες και το πλαίσιο που βοηθούσαν τους ανώριμους γονείς παλαιότερα. Έτσι, τώρα, αν κάποιος γονέας δεν έχει αρτιωθεί, δεν έχει αντίληψη και ώριμο τρόπο σκέψης, δεν έχει από πουθενά να κρατηθεί και παρασύρεται. Υπάρχει τρομερός μιμητισμός μεταξύ των γονέων. Γονείς που θεωρούν ότι είναι πολύ αυστηροί σκέπτονται έτσι επειδή συγκρίνουν τους εαυτούς τους με άλλους γονείς που δεν είναι καθόλου.

Ωστόσο, η αυστηρότητα ουσιαστικά είναι σταθερότητα — το οποίο δεν υπάρχει στις ημέρες μας. Αντίθετα, υπάρχει πάρα πολύ φωνή. Όταν φωνάζουν, όμως, και τσακώνονται μαζί του, είναι σαν να κατεβαίνουν στο επίπεδο του παιδιού, με αποτέλεσμα να χάνουν την ισχύ που έχουν σαν γονείς. Οι γονείς πρέπει να είναι ήρεμοι. Δεν μπορούν, όμως, γιατί ακριβώς δεν έχουν την ωριμότητα να μείνουν ήρεμοι. Ένας γονέας που δεν έχει δουλευτεί δεν μπορεί να παραμείνει ήρεμος.

Πολλοί είναι και οι γονείς (κυρίως από αυτά που βλέπω γύρω μου) που προσφέρουν το κινητό στα παιδιά, ακόμη και τα πολύ μικρά, για να μείνουν ήσυχα — κάπως σαν την πιπίλα. Συνήθως δεν έχουν συναίσθηση τού τι κάνουν και του αντίκτυπου που αυτό έχει στα παιδιά. Αργότερα, λειτουργεί και ο μιμητισμός: αφού όλοι αυτό κάνουν, οι περισσότεροι σκέφτονται ότι το παιδί τους θα μείνει πίσω, αν δεν τους δώσουν το τηλέφωνο, το τάμπλετ. Η κατάληξη είναι οικογένειες ‘καλωδιωμένες’, όπου ο καθείς βλέπει κάτι διαφορετικό στο κινητό του, με την άμεση επικοινωνία να σπανίζει.

Θα λέγατε ότι κατά κάποιον τρόπο οι γονείς αρνούνται τον ρόλο τους, αρνούνται να πάρουν τα ηνία, ίσως επειδή θέλουν να είναι φίλοι με το παιδί τους;

Όχι συνειδητά. Ο γονέας είναι ένας ρόλος. Είναι μια αντίληψη ζωής, και θα βγει και σε άλλα κομμάτια. Φίλοι με το παιδί τους μπορεί να είναι αλλά μέχρι ένα σημείο, γιατί πρέπει να υπάρχουν και όρια. Αυτό βλέπω να λείπει. Πολλοί γονείς έχουν χάσει τη βάση και δεν θέτουν σταθερά όρια. Ορισμένοι, δεν εμπιστεύονται τον εαυτό τους και μπερδεύονται από αυτά που κάνουν οι άλλοι γονείς. Δίνουν στα παιδιά σχεδόν οτιδήποτε εκείνα ζητήσουν, υποκύπτοντας σε κάθε τους αίτημα.

Η έλλειψη ορίων είναι διάχυτη στην κοινωνία, και ξεκινά από αυτή τη στάση των γονέων. Μου έχουν πει γονείς ότι στο σχολείο οι δάσκαλοι δεν βάζουν τιμωρίες στα παιδιά όταν κάνουν φασαρία στην τάξη, επειδή υπάρχουν γονείς που θα τους κάνουν ‘μπούλινγκ’. Και φοβούνται. Στα ιδιωτικά σχολεία φοβούνται μήπως χάσουν τη δουλειά τους. Πηγαίνουν γονείς σε προπονήσεις των παιδιών τους και παρεμβαίνουν στις οδηγίες που δίνουν οι προπονητές ώστε να ευνοούνται τα δικά τους παιδιά. Έτσι χάνονται εντελώς τα όρια.

Όταν το παιδί μαθαίνει να θεωρεί δεδομένη την ικανοποίηση των επιθυμιών του, ζορίζεται πάρα πολύ όταν κάποια στιγμή μπουν όρια. Μία πρόσφατη έρευνα στην Αμερική, των τελευταίων μηνών, έδειξε ότι πολλοί ενήλικες τείνουν να αποξενώνονται από τους γονείς τους, θεωρώντας ότι όταν ήταν μικροί τούς φέρθηκαν άσχημα, εκλαμβάνοντας τα όρια ως κακομεταχείριση. Αν το παιδί δεν έχει αντίληψη και παντού στα μκδ λέγεται ότι είναι έτσι, υπονομεύεται το εσωτερικό κριτήριο του παιδιού (που γνωρίζει κατά βάθος πότε έφταιξε και πρέπει να τιμωρηθεί) και επικρατεί μια στρεβλωμένη άποψη, που διαχέεται στην κοινωνία και δημιουργεί αυτή την τάση.

Ακόμα πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι έχουν χαθεί οι αξίες. Αυτό που σε καθοδηγεί και σου βάζει μία βάση είναι οι αξίες. Τις αξίες μέσα στην οικογένεια θα τις μάθεις. Και αυτό έχει χαθεί. Εάν οι γονείς δεν μπορούν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με βάση τις αξίες τους, με βάση αυτά που γνωρίζουν και που πιστεύουν, έτσι όπως θεωρούν ότι είναι σωστό, αλλά προχωρούν με τον φόβο τού «τι θα πει το παιδί» — γιατί το έχω ακούσει και αυτό από γονιό: «Κι αν γυρίσει το παιδί μου και μου πει σε δέκα χρόνια…» — ναι, αλλά κι αν γυρίσει και σου πει «γιατί δεν μου έβαζες όρια αλλά με άφηνες ξέφραγο αμπέλι;»

Πλέον και οι ίδιοι οι γονείς είναι μπερδεμένοι και δεν ξέρουν πώς να προχωρήσουν.

Μήπως κρίσιμο ρόλο για κάποια από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά σήμερα παίζει η έλλειψη χρόνου των γονέων;

Η έλλειψη χρόνου είναι δικαιολογία, κατ΄εμέ. Και οι δικοί μας γονείς δούλευαν πάρα πολύ. Αν κάποιος θέλει, θα το οργανώσει με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι παρών για το παιδί.

Η αίσθηση που έχω είναι ότι οι γονείς  — όχι όλοι — δίνουν υλικά αγαθά, αλλά όχι την προσοχή που πρέπει. Βασικά, κυριαρχούν τα δύο άκρα. Είτε θα είναι πάρα πολύ πάνω από το παιδί είτε δεν θα δίνουν προσοχή. Και υπάρχουν και οι ανασφαλείς, οι οποίοι δεν έχουν καλύψει/δουλέψει δικά τους κομμάτια και γίνονται έρμαια των παιδιών. Μπορεί να έχουν τύψεις ή να θέλουν να ικανοποιήσουν το δικό τους ‘εσωτερικό’ παιδί ή να είχαν πολύ αυστηρούς γονείς και πηγαίνουν στο άλλο άκρο γιατί νομίζουν ότι έτσι είναι καλοί γονείς — υπάρχουν πολλά μοτίβα.

Στις παλαιότερες γενιές υπήρχε μια γενική νοοτροπία και η οικογένεια υφίστατο, με τα καλά και τα κακά της. Αυτό θεωρώ ότι δεν υπάρχει πια στον βαθμό που υπήρχε. Οι δικοί μας γονείς συναντιόνταν και τα παιδιά έπαιζαν μεταξύ τους. Οι παρέες χάνονται, τα τραπέζια λιγοστεύουν. Κι όταν γίνονται, γίνονται μέσω catering. Ή δεν συναντώνται καθόλου στα σπίτια, αλλά σε παιδότοπους, πάρκα, και γενικά σε οποιονδήποτε άλλον χώρο εκτός από το σπίτι. Έτσι, χάνεται το προσωπικό στοιχείο και η επαφή. Επίσης, υποχωρεί και το αίτημα να περάσουμε καλά και υποκαθίσταται από το να φανούμε και να εντυπωσιάσουμε. Αυτό ξεκινά από τους γονείς. Επίσης, όταν όλα παρέχονται από έξω, χάνεται και η προσπάθεια, οπότε χάνει και το ίδιο το άτομο. Το ουσιαστικό, αυτό που θα σου δώσει, είναι αυτό στο οποίο εμβαθύνεις. Όταν δεν υπάρχει προσπάθεια και δέσμευση, δεν εμβαθύνεις — οπότε δεν λαμβάνεις και την ανάλογη απόλαυση, την ανάλογη ανταμοιβή. Αυτό βγαίνει και στα παιδιά.

Τα σημερινά παιδιά αντιστέκονται στη δουλειά και σε κάθε είδους προσπάθεια. Παλιότερα, επικρατούσε η νοοτροπία ότι αν θέλεις κάτι, πρέπει να δουλέψεις για αυτό. Τώρα, αυτό δεν υπάρχει.

Η τεχνητή νοημοσύνη επιτείνει αυτό το φαινόμενο. Έτσι όμως χάνουμε γνώσεις, χάνουμε δεξιότητες. Τα παιδιά κάνουν πλέον τις εργασίες τους με την τεχνητή νοημοσύνη — τι αξία έχει αυτό, τι αποκομίζουν; Αυτό μας φέρνει πίσω στον κόπο, στη δέσμευση, στην πράξη μέσα από την οποία μαθαίνεις και εξελίσσεσαι σαν άνθρωπος.

Δεν ήταν πάντα μια μειοψηφία οι άνθρωποι που ενδιαφέρονταν να εξελιχθούν;

Ναι, αλλά αναγκάζονταν από τη ζωή. Έπρεπε να δουλέψεις, να φας τα μούτρα σου, να μάθεις. Υπήρχε αυτή η νοοτροπία. Τώρα δεν υπάρχει αυτή η λογική. Στοχεύουμε στο να έχουμε τα ρομπότ να κάνουν τα πάντα, και ο άνθρωπος να μην δουλεύει.

Για εμένα ο άνθρωπος είναι αξίες και αντίληψη. Οι αξίες και η πνευματικότητα είναι κάτι πάρα πολύ βασικό. Η πνευματικότητα μας οδηγεί στον ανώτερο εαυτό μας και στον Θεό, όπως τον αντιλαμβάνεται ο καθένας. Μας βοηθάει να πλησιάσουμε την αλήθεια μας. Όλα αυτά [που ζούμε] μάς απομακρύνουν από την αλήθεια μας και δεν μπαίνουμε καν στη λογική τού να εμβαθύνουμε και να καταλάβουμε πώς να γίνουμε ένας ανώτερος άνθρωπος, πώς να έχουμε πνευματικότητα — όλα αυτά που δίνουν νόημα. Δεν αντιλαμβανόμαστε καν ότι υπάρχει κάτι ανώτερο. Σπάνια κάνω τέτοιες συζητήσεις. Είναι ζήτημα αν τις είχα με 2-3 παιδιά, στα δεκαεννέα χρόνια που δουλεύω.

Ο λόγος που σπούδασα ψυχολογία ήταν η θεωρία του Μάσλοου (Abraham Harold Maslow, 1η Απριλίου 1908–8 Ιουνίου 1970) για την πυραμίδα των αναγκών, στην κορυφή της οποίας βρίσκεται ο ανώτερος εαυτός. Δηλαδή, όταν έχεις καλύψει όλες τις άλλες ανάγκες, μπαίνεις στο πιο ουσιαστικό στο οποίο εμβαθύνεις και το οποίο είναι ο ανώτερος εαυτός. Αυτό ήταν που με είχε τραβήξει κυρίως. Με το πέρασμα των χρόνων και την εμπειρία, εγώ το συνέδεσα με τη θρησκεία, με τα πιστεύω, τις αξίες, αν και προσωπικά δεν ταυτίζω την πνευματικότητα με τη θρησκεία. Άλλο το ένα, άλλο το άλλο. Παλιά, η κοινωνία και η θρησκεία μετέφεραν τις αξίες και έδιναν το πλαίσιο. Σήμερα, το ανώτερο επίπεδο αφορά πολύ πιο επιφανειακά ζητήματα όπως ‘πώς θα φανώ στα μκδ και πώς θα γίνω πλούσιος’.

Η αναζήτηση της πνευματικότητας απαιτεί γαλήνη και ηρεμία. Τα παιδιά σήμερα υφίστανται υπερπληροφόρηση και κατακλύζονται από εικόνες, κάτι που λειτουργεί τραυματικά, καθώς αφ’ ενός τους δημιουργεί άγχος αφ’ ετέρου τα αναισθητοποιεί. Αυτό το χάος που δημιουργείται έξω και μέσα τους κάνει σχεδόν αδύνατη την αναζήτηση της πνευματικότητας. Οπότε, δεν μπορούν να προχωρήσουν και να ψάξουν για το ανώτερο. Μετά έρχονται και λένε «Είμαι δυστυχισμένος-η». Και έχουν τρομερή μοναξιά, γιατί δεν έχουν την πραγματική, την ουσιαστική επαφή. Ούτε με γονείς ούτε με φίλους ούτε με τον εαυτό τους. Αυτό είναι πολύ δύσκολο. Παλιά έπαιζες με τους φίλους σου και γέμιζε η ψυχή σου. Τα σημερινά παιδιά δεν γνωρίζουν αυτό το γέμισμα, δεν ξέρουν ότι πρέπει και να γεμίζεις, ότι δεν έχεις ατελείωτη ενέργεια, ότι πρέπει να προσέχεις τον εαυτό σου και να επιλέγεις, να σκέφτεσαι. Αυτό δεν υπάρχει κατ’ αρχάς στους γονείς, άρα δεν περνάει στα παιδιά.

Ο κίνδυνος πια είναι πιο διαδεδομένος, πιο διάχυτος, πιο εθιστικός. Βρίσκεται σε κάθε σπίτι. Πρόκειται για καθαρή χειραγώγηση μέσω της πληροφορίας.

* * *

Η Έλενα Γεωργακοπούλου είναι Συμβουλευτικός Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος (CPsychol), με εστίαση στις βραχυπρόθεσμες λύσεις και τις στρατηγικές για την ανάπτυξη και την ενδυνάμωση του ατόμου. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα της: www.directioninlife.gr