Η βενεζουελάνικη συμμορία «Τρεν ντε Αράγουα» βρέθηκε πέρυσι στο επίκεντρο της επικαιρότητας, όταν αναφορές έκαναν λόγο για κατάληψη πολυκατοικιών σε προάστιο του Κολοράντο από μέλη της, τα οποία εκβίαζαν και τρομοκρατούσαν τους κατοίκους.
Παρότι η οργάνωση δρα για περισσότερο από μια δεκαετία, μόλις πρόσφατα βρέθηκε στο επίκεντρο της προσοχής, όταν ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ την κατηγοριοποίησε επισήμως ως τρομοκρατική οργάνωση, επικαλούμενος διασυνδέσεις με το καθεστώς του Βενεζουελάνου ηγέτη Νικολάς Μαδούρο. Η κίνηση του Τραμπ οδήγησε σε κύμα μαζικών απελάσεων των μελών της, με την επίκληση ενός νόμου 200 ετών, του επονομαζόμενου Νόμου περί Εχθρικών Αλλοδαπών.
Καταγωγή και δράση
Η συμμορία «Τρένο της Αράγουα» (TdA) γεννήθηκε μέσα στα τείχη της φυλακής Τοκορόν, στην ομώνυμη βενεζουελανή πολιτεία, σε εγκαταστάσεις που είχαν περιέλθει πλήρως υπό τον έλεγχο των ίδιων των κρατουμένων. Η επωνυμία της – από το ισπανικό «Tren de Aragua» – φέρεται να συνδέεται με το παρελθόν ορισμένων ιδρυτικών μελών της ως απογοητευμένων εργαζομένων στους σιδηροδρόμους της χώρας.
Από την εμφάνισή της περί το 2014, η εγκληματική οργάνωση εξαπλώθηκε ταχύτατα σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική, αφήνοντας το αποτύπωμά της σε έναν εντυπωσιακό κατάλογο παράνομων δραστηριοτήτων – από διακίνηση ναρκωτικών και εμπορία ανθρώπων έως συστηματικούς εκβιασμούς και τοκογλυφία – με ιδιαίτερη παρουσία σε Κολομβία, Χιλή και Περού.
Χιλιανοί αξιωματούχοι τη θεωρούν ευθέως υπεύθυνη για την απαγωγή και εκτέλεση του Ρόναλντ Οχέδα τον Απρίλιο του 2024, ενός πρώην Βενεζουελανού υπολοχαγού που είχε αποστατήσει από το καθεστώς Μαδούρο και είχε λάβει άσυλο στο Σαντιάγο.
Σε ρεπορτάζ του InsightCrime, τον Νοέμβριο του 2023, καταγράφηκε η κλιμάκωση αντιβενεζουελανικών αισθημάτων στο Περού, πυροδοτούμενη από συστηματικό κύμα εκβιασμών και παρενοχλήσεων τοπικών επιχειρηματιών από παρακλάδι της TdA. Η κατάσταση εκτραχύνθηκε όταν, μετά από μαζική διαμαρτυρία επιχειρηματιών και βίαια επεισόδια κατά Βενεζουελανών μεταναστών, η τοπική πτέρυγα της οργάνωσης κυκλοφόρησε βίντεο με ρητές απειλές κατά της ζωής μοτοσικλετιστών της περιοχής ως αντίποινα.
Παρά την εντυπωσιακή επιχείρηση της βενεζουελανής αστυνομίας που οδήγησε στην ανάκτηση του ελέγχου της φυλακής Τοκορόν το 2023, ένας Βενεζουελανός πολίτης μίλησε στην εφημερίδα The Epoch Times – υπό καθεστώς ανωνυμίας – αποκαλύπτοντας πως είναι κοινό μυστικό μεταξύ των ντόπιων ότι η οργάνωση έχει διεισδύσει βαθιά στις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας. Ο ίδιος πληροφοριοδότης δεν δίστασε να κατηγορήσει ευθέως τον Μαδούρο ότι εργαλειοποιεί συνειδητά την εγκληματική οργάνωση προκειμένου να αποσταθεροποιήσει γειτονικά κράτη μέσω του οργανωμένου εγκλήματος και της κοινωνικής αναταραχής.
Δραστηριότητες στις ΗΠΑ
Σε μία αποκαλυπτική κατάθεσή του ενώπιον του Κογκρέσου, ο Τζόζεφ Μ. Χιουμίρ, επικεφαλής της δεξαμενής σκέψης «Κέντρο για μια ασφαλή ελεύθερη κοινωνία», υπογράμμισε πως η Βενεζουέλα – από κοινού με Ρωσία, Κίνα, Κούβα και Ιράν – επιδιώκει συστηματικά να «εκμεταλλευτεί την κρίση στα αμερικανικά σύνορα», χρησιμοποιώντας την TdA ως μοχλό αποσταθεροποίησης της αμερικανικής επικράτειας.
Σύμφωνα με τον Χιουμίρ, το καθεστώς Μαδούρο έχει μετατρέψει την εγκληματική οργάνωση σε εργαλείο ελέγχου των δικτύων εμπορίας ανθρώπων, αξιοποιώντας ακόμη και επίσημους κρατικούς φορείς όπως η μεταναστευτική υπηρεσία SAIME. «Το 2018 αποκαλύφθηκε πως η κυβέρνηση της Βενεζουέλας χρηματοδοτούσε πολιτικοποιημένες ΜΚΟ στην Ονδούρα, όπως το Pueblo Sin Fronteras (PSF), που συντόνισε τα περιβόητα καραβάνια μεταναστών από την Κεντρική Αμερική», τόνισε στην Επιτροπή της Βουλής στις 11 Μαρτίου. «Η εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από τη Βενεζουέλα εντάσσεται στο πλαίσιο της λειτουργίας της ως πλατφόρμας για εξωτερικούς δρώντες – πρωτίστως Κίνα, Ρωσία και Ιράν – που επιστρατεύουν μεθόδους ασύμμετρου πολέμου για την αποσταθεροποίηση ολόκληρου του Δυτικού Ημισφαιρίου».
Ο ειδικός επεσήμανε πως η επιχείρηση διείσδυσης επεκτάθηκε στις ΗΠΑ το 2021, με παράλληλη δράση μεξικανικών καρτέλ που εδραιώθηκαν στο Τέξας, ενώ η TdA είναι εστιασμένη κυρίως στην Ανατολική Ακτή, με επίκεντρο τη Νέα Υόρκη.
Η οργάνωση βρέθηκε στο επίκεντρο της αμερικανικής επικαιρότητας όταν διέρρευσαν καταγγελίες πως μέλη της είχαν καταλάβει τρία συγκροτήματα διαμερισμάτων στην Ωρόρα του Κολοράντο, υποβάλλοντας τους ενοίκους – κυρίως Βενεζουελανούς – σε καθεστώς εκβιασμού και τρομοκρατίας. Η τοπική αστυνομία αρχικά τήρησε επιφυλακτική στάση, αποφεύγοντας να κατονομάσει την TdA και χαρακτηρίζοντας τα περιστατικά ως «μεμονωμένα».
Ο δήμαρχος της Ωρόρα, εξοργισμένος από την κατάσταση, επέρριψε ευθύνες στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση για την κατάληψη και συγκρότησε ειδική ερευνητική ομάδα προκειμένου να διαλευκάνει πώς τόσοι παράτυποι μετανάστες από τη Βενεζουέλα είχαν συγκεντρωθεί στο ίδιο συγκρότημα.
Σε ανάλογο σκηνικό στο Ελ Πάσο του Τέξας, οι αρχές αναγκάστηκαν να επέμβουν και να σφραγίσουν το ξενοδοχείο Gateway, το οποίο τελούσε υπό τον έλεγχο της συμμορίας για διάστημα μεγαλύτερο του έτους.
Το αιματηρό αποτύπωμα της TdA επεκτείνεται και στη δολοφονία του 33χρονου κατοίκου του Τέξας Νίλζουλτ Αρνεόντ Πετίτ, ο οποίος, σύμφωνα με τις αστυνομικές αρχές, έπεσε θύμα αποτυχημένης απόπειρας ληστείας ATM.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η περίπτωση του Χοσέ Ιμπάρα, ο οποίος καταδικάστηκε τον περασμένο Νοέμβριο για τη δολοφονία της φοιτήτριας νοσηλευτικής Λέικεν Ράιλυ, τον Φεβρουάριο του 2024, και φέρεται να διατηρεί διασυνδέσεις με την εγκληματική οργάνωση. Η δολοφονία της Ράιλυ αποτέλεσε καταλύτη για τη θέσπιση νομοθεσίας που επιτρέπει την απέλαση κάθε παράτυπου μετανάστη που συλλαμβάνεται ακόμη και για ελάσσονα αδικήματα, όπως κλοπές καταστημάτων ή επιθέσεις κατά αστυνομικών.
Τον Μάρτιο του 2024, οι Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές της Φλόριντα Ρικ Σκοτ και Μάρκο Ρούμπιο άσκησαν έντονες πιέσεις στον τότε πρόεδρο Τζο Μπάιντεν να χαρακτηρίσει επισήμως την ομάδα ως διεθνή εγκληματική οργάνωση, στηρίζοντας το αίτημά τους στις καταστροφικές επιπτώσεις της δράσης της συμμορίας στις αμερικανικές πόλεις όπου είχε εδραιωθεί, με ιδιαίτερη έμφαση στις βενεζουελανές κοινότητες της Φλόριντα.
Ο Μπάιντεν, αποδεχόμενος τις εισηγήσεις, προχώρησε τελικά στην επιβολή κυρώσεων κατά της TdA, τον Ιούλιο του 2024.
Η TdA και η κυβέρνηση Τραμπ
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών προχώρησε τον Φεβρουάριο στον χαρακτηρισμό της TdA – παράλληλα με σειρά άλλων διεθνών εγκληματικών οργανώσεων και καρτέλ – ως ξένη τρομοκρατική οργάνωση, υλοποιώντας μία από τις προεκλογικές δεσμεύσεις της «Πρώτης Ημέρας» του προέδρου Τραμπ.
Στις 15 Μαρτίου, ο Αμερικανός πρόεδρος επικαλέστηκε τον ιστορικό «Νόμο περί Εχθρικών Αλλοδαπών» του 1798 για να θέσει σε εφαρμογή μηχανισμό άμεσης σύλληψης και επείγουσας απέλασης φερόμενων μελών της οργάνωσης. Σε επίσημη ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, η δραστηριότητα της συμμορίας χαρακτηρίστηκε ως ξένη «εισβολή», με τον ισχυρισμό πως λειτουργεί «υπό την άμεση ή συγκαλυμμένη καθοδήγηση του καθεστώτος Μαδούρο στη Βενεζουέλα».
Προλαμβάνοντας τις εξελίξεις, η Αμερικανική Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών (ACLU) κατέθεσε προσφυγή εκπροσωπώντας πέντε παράτυπους μετανάστες που είχαν στοχοποιηθεί ως φερόμενα μέλη της TdA, επιχειρώντας να αποτρέψει την απέλασή τους. Η ACLU κατήγγειλε την καταχρηστική εφαρμογή του νόμου από τον πρόεδρο Τραμπ ως μέσο παράκαμψης των θεσμοθετημένων διαδικασιών.
«Δεν μπορεί να επιστρατευτεί εναντίον υπηκόων μιας χώρας – της Βενεζουέλας – με την οποία οι ΗΠΑ δεν διεξάγουν πόλεμο, η οποία δεν εισβάλλει στην αμερικανική επικράτεια και η οποία δεν έχει εξαπολύσει επιδρομή στις Ηνωμένες Πολιτείες», υπογράμμισαν στα δικόγραφά τους.
Ο ομοσπονδιακός δικαστής Τζέημς Μπόασμπεργκ, ανταποκρινόμενος στην προσφυγή, εξέδωσε στις 15 Μαρτίου προφορική εντολή αναστολής των συγκεκριμένων πέντε απελάσεων και αργότερα προχώρησε σε γραπτή απόφαση που μπλόκαρε παρόμοιες απελάσεις βάσει του διακοσίων ετών νομοθετήματος.
Ωστόσο, αεροσκάφος που μετέφερε περισσότερους από 250 απελαθέντες είχε ήδη αναχωρήσει με προορισμό το Ελ Σαλβαδόρ, όπου ο Τραμπ είχε εξασφαλίσει διακρατική συμφωνία με τον πρόεδρο της χώρας για τη φιλοξενία τους έναντι 6 εκατομμυρίων δολαρίων. Το υπουργείο Δικαιοσύνης μεταγενέστερα ισχυρίστηκε πως είχε συμμορφωθεί με τη δικαστική εντολή όσον αφορά τους πέντε προσφεύγοντες, αλλά η συνολική γραπτή απαγόρευση των απελάσεων εκδόθηκε μετά την αναχώρηση της πτήσης.
Σε ακροαματική διαδικασία στις 17 Μαρτίου, ο δικαστής Μπόασμπεργκ ζήτησε από την κυβέρνηση αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τις εκτελεσθείσες απελάσεις, αποφεύγοντας ωστόσο να κατηγορήσει ευθέως τους αξιωματούχους για εσκεμμένη περιφρόνηση της δικαστικής του εντολής.
