ΣΤΑΘΗΣ ΒΕΡΓΗΣ

Ο Σταύρος Λαζαρίδης, κτηνοτρόφος στον Έβρο, βρίσκεται επί 17 μήνες χωρίς εισόδημα μετά την υποχρεωτική θανάτωση των 320 ζώων του λόγω της εμφάνισης της ευλογιάς των προβάτων το 2024. Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζει συνολικά ο κλάδος της κτηνοτροφίας μετά την επιδημία, καθώς και τις σημαντικές καθυστερήσεις στο σύστημα καταβολής αποζημιώσεων. Ενάμιση έτος μετά, ο συγκεκριμένος παραγωγός — όπως και αρκετοί άλλοι — δεν έχει λάβει ακόμη καμία οικονομική ενίσχυση.

Η επιδημία ευλογιάς των αιγοπροβάτων ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2024 και εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες υγειονομικές κρίσεις στην ελληνική κτηνοτροφία. Μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2025 είχαν καταγραφεί επίσημα 1.834 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε 2.270 εκτροφές σε όλη τη χώρα, που οδήγησαν στη θανάτωση περίπου 433.229 ζώων. Η στρατηγική αντιμετώπισης της νόσου βασίστηκε στην προληπτική θανάτωση ολόκληρων κοπαδιών μόλις εντοπιζόταν κρούσμα. Το μέτρο αυτό απέτρεψε περαιτέρω διασπορά της νόσου, όμως είχε σοβαρότατες συνέπειες για τους παραγωγούς, που έχασαν όλα τα ζώα τους μέσα σε λίγες ημέρες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς συγκροτήθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2024 — αρκετούς μήνες μετά τα πρώτα κρούσματα. Επίσης, οι απαραίτητες ζώνες καραντίνας στις αρχικές περιοχές εντοπισμού της νόσου καθιερώθηκαν με σχετική καθυστέρηση, γεγονός που ενδεχομένως δυσχέρανε τον έγκαιρο περιορισμό της εξάπλωσης.

Ο Σταύρος Λαζαρίδης, όπως και δεκάδες άλλοι κτηνοτρόφοι στον Έβρο και σε άλλες περιοχές, είδε το κοπάδι του να θανατώνεται το 2024. Ωστόσο, μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2025 δεν είχε λάβει καμία αποζημίωση για την τεράστια αυτή απώλεια. Αντίστοιχες μαρτυρίες υπάρχουν από παραγωγούς διαφόρων περιοχών — ενδεικτικά αναφέρεται ότι ακόμη και 75χρονος κτηνοτρόφος στον Έβρο παραμένει απλήρωτος για το χαμένο ζωικό κεφάλαιο του.

Οι επαγγελματίες του κλάδου υπογραμμίζουν πως μένοντας χωρίς εισόδημα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα και παράλληλα με την εκτόξευση του κόστους παραγωγής, η βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεών τους τίθεται εν αμφιβόλω. Παραγωγοί από τη Λάρισα και τα Τρίκαλα έχουν περιγράψει οικονομικά αδιέξοδα, τονίζοντας ότι η απώλεια των κοπαδιών αντιστοιχεί όχι μόνο σε απώλεια εισοδήματος, αλλά και σε εξανέμιση μιας επένδυσης πολλών ετών για τη βελτίωση και διατήρηση του ζωικού τους κεφαλαίου.

Το αρχικό πλαίσιο αποζημιώσεων προέβλεπε την κάλυψη της αξίας των θανατωμένων ζώων έως 250 ευρώ ανά κεφάλι — ποσό που θεωρείται το υψηλότερο στην ΕΕ. Παρόλα αυτά, η διαδικασία των πληρωμών παρουσίασε μεγάλα κωλύματα. Μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2025 η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέο έκτακτο πακέτο στήριξης ύψους 56 εκατ. ευρώ για τους πληγέντες κτηνοτρόφους. Από αυτά, τα 28,5 εκατ. ευρώ αφορούν αποζημίωση απώλειας εισοδήματος για όσους έχασαν ζώα, ενώ τα υπόλοιπα 27,5 εκατ. ευρώ προορίζονται για την κάλυψη του αυξημένου κόστους των ζωοτροφών που χρειάστηκε να δαπανήσουν οι κτηνοτρόφοι (π.χ. κατά την περίοδο καραντίνας των κοπαδιών).

Με βάση αυτό το νέο πλαίσιο, οι αποζημιώσεις απώλειας εισοδήματος ορίστηκαν στα 70 ευρώ ανά θανατωμένο πρόβατο ή αίγα ηλικίας άνω των 6 μηνών και 35 ευρώ για κάθε μικρότερο ζώο (αμνάδια, ερίφια κλπ). Η μέση αποζημίωση ανά παραγωγό υπολογίζεται ότι θα κυμανθεί περίπου στα 13.000 ευρώ, ανάλογα με το μέγεθος του κοπαδιού που χάθηκε.

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, ανέφερε ότι οι έως τώρα καθυστερήσεις συνδέθηκαν με παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: δύο επιστολές της Επιτροπής ξεκαθάρισαν πως χωρίς την επιβολή αυστηρών ελέγχων πριν από κάθε πληρωμή, υπήρχε κίνδυνος διακοπής της ροής των ευρωπαϊκών πόρων προς τη χώραr. Αυτοί οι πρόσθετοι έλεγχοι (που αφορούν την επιλεξιμότητα κάθε δικαιούχου και τον αποκλεισμό περιπτώσεων μη συμμόρφωσης) επέτειναν τις καθυστερήσεις στην καταβολή των αποζημιώσεων.

Ζητήματα στρατηγικής και πρόληψης

Η εξέλιξη της κρίσης εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη στρατηγική και τα μέτρα πρόληψης που ακολουθήθηκαν. Πολλοί ειδικοί σημειώνουν ότι υπήρχαν περιθώρια πιο ενεργητικής διαχείρισης πριν η νόσος λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Για παράδειγμα, ήδη από την άνοιξη του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε απευθύνει συστάσεις στην Ελλάδα να εξετάσει το ενδεχόμενο στοχευμένου εμβολιασμού των κοπαδιών σε ζώνες υψηλού κινδύνου. Εσωτερικά έγγραφα μάλιστα αποκαλύπτουν ότι μήνες πριν την έναρξη των μαζικών θανατώσεων, η Κομισιόν παρότρυνε την Ελλάδα να προχωρήσει σε εμβολιασμό, προσφέροντας δωρεάν δόσεις εμβολίου, επιστημονική υποστήριξη και συγχρηματοδότηση μέσω της ευρωπαϊκής τράπεζας εμβολίων.

Η ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο, δεν ανταποκρίθηκε σε αυτή την πρόσκληση. Επέλεξε ως μοναδικό μέσο διαχείρισης την πολιτική των μαζικών θανατώσεων, επικαλούμενη τον κίνδυνο μήπως ένας εμβολιασμός χαρακτηρίσει τη χώρα ως «ενδημική περιοχή», δημιουργώντας εμπόδια στις εξαγωγές ζωικών προϊόντων. Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι υπήρχε διαθέσιμο και εγκεκριμένο εμβόλιο κατά της ευλογιάς: όπως αποκάλυψε ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Δημήτρης Κουρέτας, στο Βέλγιο εντοπίστηκε νόμιμο εμβόλιο για την ευλογιά των προβάτων, όμως το ελληνικό ΥΠΑΑΤ ουδέποτε υπέβαλε αίτημα για να το προμηθευτεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μάλιστα, δήλωσε επίσημα ότι διέθετε περισσότερες από 300.000 δόσεις στις αποθήκες της και ήταν έτοιμη να αποστείλει 500.000 δόσεις δωρεάν στην Ελλάδα μέσω της ευρωπαϊκής τράπεζας εμβολίων. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα μας αρνήθηκε κατηγορηματικά να ενεργοποιήσει αυτόν τον μηχανισμό.

Η επιλογή αυτή έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση από πολλούς. Εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης (π.χ. ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας) και κτηνιατρικοί φορείς υποστήριξαν πως ο στοχευμένος εμβολιασμός σε ζώνες υψηλού κινδύνου θα μπορούσε να περιορίσει την εξάπλωση της νόσου χωρίς να χρειαστεί η εξολόθρευση ολόκληρων κοπαδιών. Μάλιστα, υπενθυμίζεται ότι αντίστοιχος εμβολιασμός είχε εφαρμοστεί με επιτυχία στην Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1980, όταν είχε εμφανιστεί ξανά η ευλογιά. Η Ελλάδα, ωστόσο, επέμεινε ότι «η αξιοπιστία του εμβολίου δεν μπορεί να τεκμηριωθεί επιστημονικά», αποδίδοντας την εξάπλωση της νόσου κυρίως σε ελλιπή τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας από τους κτηνοτρόφους.

Σήμερα, ενάμιση χρόνο μετά το ξέσπασμα της κρίσης, γίνεται σαφές ότι απαιτείται ένας αποτελεσματικότερος μηχανισμός πρόληψης και διαχείρισης των νόσων των ζώων. Η περίπτωση του Σταύρου Λαζαρίδη, που παραμένει χωρίς αποζημίωση επί 17 μήνες, αντικατοπτρίζει τον αργό ρυθμό αντίδρασης του κρατικού μηχανισμού. Παρόλο που η κυβέρνηση προχώρησε —  καθυστερημένα — σε ένα νέο πακέτο οικονομικής στήριξης, πολλοί κτηνοτρόφοι εξακολουθούν να αναμένουν τις πληρωμές τους. Η κατάσταση αυτή αναδεικνύει επιτακτικά την ανάγκη για ένα πιο ευέλικτο και διαφανές σύστημα αποζημιώσεων στον αγροτικό τομέα, καθώς και για μια εθνική στρατηγική θωράκισης της κτηνοτροφίας: από την εγκαθίδρυση αξιόπιστων προληπτικών μέτρων (π.χ. εμβολιαστικών προγραμμάτων όπου ενδείκνυται) μέχρι την άμεση στήριξη των παραγωγών όταν πλήττονται από έκτακτες κρίσεις.

Κίνδυνος για την παραγωγή φέτας

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων δεν επηρεάζει μόνο τους κτηνοτρόφους, αλλά ενδέχεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις σε ένα από τα πιο εμβληματικά ελληνικά προϊόντα: τη φέτα. Η φέτα ΠΟΠ παράγεται κατά κύριο λόγο από πρόβειο γάλα (ή μίγμα με μικρή ποσότητα γίδινου), επομένως η δραστική μείωση του ζωικού κεφαλαίου απειλεί να μειώσει ισόποσα και την πρώτη ύλη για την τυροκόμηση. Σημειώνεται ότι το 2024 η φέτα σημείωσε ρεκόρ εξαγωγών — περίπου 97.000 τόνοι προϊόντος εξήχθησαν, αξίας 785 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για έναν από τους πιο δυναμικούς κλάδους των ελληνικών τροφίμων, με τεράστια σημασία για το εμπορικό ισοζύγιο.

Αν η κρίση στη ζωική παραγωγή συνεχιστεί, εκτιμάται ότι η παραγωγή πρόβειου γάλακτος (και συνεπώς φέτας) μπορεί να μειωθεί σημαντικά. Κάποιοι ειδικοί μιλούν ακόμη και για ενδεχόμενη μείωση έως 50.000 τόνων στην παραγωγή φέτας ετησίως, σε περίπτωση που δεν ανακοπεί σύντομα η συρρίκνωση των κοπαδιών. Μια τέτοια ποσότητα αντιστοιχεί σχεδόν στο σύνολο των ετήσιων εξαγωγών φέτας — γεγονός που θα μπορούσε να πλήξει σοβαρά την ελληνική παρουσία στις διεθνείς αγορές και να δημιουργήσει κενά στην τροφοδοσία. Ήδη έχουν παρατηρηθεί τάσεις ανόδου στις τιμές του πρόβειου γάλακτος και, κατ’ επέκταση, αυξήσεις στην τιμή της φέτας στο ράφι, καθώς οι γαλακτοβιομηχανίες ανταγωνίζονται για την περιορισμένη προσφορά πρώτης ύλης.

Ο Ευάγγελος Ασμάνης, 75χρονος ψαράς από τη Χαλκίδα, είναι ο άνθρωπος που με τη μαρτυρία του μετέτρεψε το αρχικό σενάριο «ατυχήματος» στην υπόθεση θανάτου του Σήφη Βαλυράκη σε κατηγορία ανθρωποκτονίας. Στη συνεδρίαση της 5ης Δεκεμβρίου 2025, ο κος Ασμάνης εμφανίστηκε στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο και περιέγραψε με λεπτομέρειες τη μοιραία συμπλοκή στη θαλάσσια περιοχή της Ερέτριας τον Ιανουάριο του 2021, όπου έχασε τη ζωή του ο πρώην υπουργός Σήφης Βαλυράκης. Παράλληλα, η κατάθεσή του ανέδειξε το κλίμα εκφοβισμού και πιέσεων που αντιμετώπισε αφότου «έσπασε τη σιωπή» του — κάνοντας λόγο για απόπειρες συγκάλυψης από διάφορους παράγοντες της μικρής κοινωνίας της περιοχής

Το περιστατικό

Στην αποκαλυπτική του κατάθεση, ο κος Ασμάνης δήλωσε ότι βρισκόταν περίπου 150 μέτρα μακριά και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της σύγκρουσης ανάμεσα σε ένα μικρό ταχύπλοο (τύπου κρις-κραφτ) και ένα αλιευτικό σκάφος στην θαλάσσια περιοχή της Ερέτριας, το πρωινό της 24ης Ιανουαρίου 2021. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, το αλιευτικό έκλεισε τον δρόμο στο ταχύπλοο του πρώην υπουργού, με τους ψαράδες να ξεκινούν έντονη λογομαχία μαζί του. «Πού πας; Δεν ξέρεις ότι απαγορεύεται;» φώναζαν οι ψαράδες, με τον Βαλυράκη να απαντά: «Πάρτε το Λιμεναρχείο — είναι απόφαση, δεν είναι νόμος», αναφερόμενος σε σχετικούς περιορισμούς.

Η ένταση κλιμακώθηκε όταν οι ψαράδες άρχισαν να βρίζουν τον 78χρονο πολιτικό, φωνάζοντάς του «φύγε κ…γερε» και εκτοξεύοντας ύβρεις για την οικογένειά του. Τη στιγμή εκείνη, ένας από τους δύο ψαράδες άρπαξε ένα μακρύ κοντάρι (όπως αυτά που χρησιμοποιούνται στα καΐκια) από την τέντα του σκάφους τους, πήγε στην πρύμνη και χτύπησε τον Βαλυράκη στο κεφάλι και τον άνω κορμό του σώματός του. Ο μάρτυρας περιέγραψε ότι είδε το κοντάρι να ανεβοκατεβαίνει τρεις με τέσσερις φορές πάνω από τον Βαλυράκη. Ο πρώην υπουργός δεν έπεσε αμέσως στη θάλασσα από τα χτυπήματα, οπότε οι ψαράδες περιέστρεψαν το σκάφος τους δύο φορές γύρω από το ταχύπλοο για να προκαλέσουν κυματισμό. Κατά τη δεύτερη περιστροφή, ο Βαλυράκης έχασε την ισορροπία του, έγειρε, οι δράστες πήγαν πάλι κοντά του — υπέθεσε ο μάρτυρας για να δούνε αν είναι καλά — στη συνέχεια έφυγαν και ο Σήφης  έπεσε στη θάλασσα, όπου έμεινε αβοήθητος. Αργότερα, εντοπίστηκε νεκρός, με  τραύματα υπό μορφή μεγάλων σκισιμάτων, γεγονός που αρχικά οδήγησε στην εκτίμηση περί δυστυχήματος από προπέλα.

Απειλές και απόπειρες εκφοβισμού

Ο βασικός αυτόπτης μάρτυρας κατέθεσε επίσης ότι, από τη στιγμή που αποφάσισε να μιλήσει ανοιχτά για όσα είδε, έγινε στόχος μιας εκστρατείας εκφοβισμού με αλλεπάλληλα περιστατικά που σκοπό είχαν να τον κάνουν να σιωπήσει:

• Φυσική επίθεση: Τον Φεβρουάριο του 2022, άγνωστοι κουκουλοφόροι τον περικύκλωσαν και τον ξυλοκόπησαν ελαφρά, απειλώντας τον να «προσέξει καλά τι θα πει» όταν καταθέσει στον ανακριτή για την υπόθεση Βαλυράκη — διαφορετικά, τον προειδοποίησαν, θα τον «λιώσουν». Ο κος Ασμάνης υπέβαλε μήνυση κατ’ αγνώστων για αυτή την επίθεση, καταγγέλλοντας κλίμα τρομοκρατίας με σκοπό να κλείσει η υπόθεση ως «θαλάσσιο ατύχημα».

• Οικονομικός εκβιασμός: Λίγο πριν την κρίσιμη κατάθεσή του στον ανακριτή το 2022, ο 18χρονος γιος του απολύθηκε από την εργασία του, έπειτα από τηλεφώνημα γνωστού επιχειρηματία της περιοχής — ένα συμβάν που ο μάρτυρας εξέλαβε ως μέσο πίεσης προς τον ίδιο. Επιπλέον, ο κος Ασμάνης κατήγγειλε ότι του προσφέρθηκε το ποσό των 40.000 ευρώ ως αντάλλαγμα για να αλλάξει τη μαρτυρία που είχε δώσει (στη ΓΑΔΑ) και να ισχυριστεί ψευδώς πως η οικογένεια Βαλυράκη τον είχε καθοδηγήσει σε όσα είπε. Ο ίδιος αρνήθηκε κατηγορηματικά: «Του είπα ότι δεν γίνεται», ανέφερε σχετικά στο δικαστήριο.

• Τηλεφωνικές πιέσεις από αρχές: Μετά από την πρώτη δημόσια εμφάνισή του (σε τηλεοπτική εκπομπή όπου αποκάλυψε τη μαρτυρία του), ο μάρτυρας δέχθηκε κλήση από στέλεχος του Λιμεναρχείου Ερέτριας. Όπως κατέθεσε, ο τοπικός λιμενάρχης τού είπε ότι «με αυτά που είπες θα μπουν φυλακή οι δύο ψαράδες» και τον ρώτησε «θέλεις να μπουν φυλακή;» υπονοώντας ότι δεν θα έπρεπε να επιμείνει στις καταγγελίες του. Αυτή η παρέμβαση κλόνισε ακόμα περισσότερο την εμπιστοσύνη του προς τις τοπικές αρχές — ήδη ο μάρτυρας φοβόταν να απευθυνθεί στο Λιμενικό λόγω προηγούμενων εμπειριών, γι’ αυτό και επέλεξε να καταθέσει απευθείας στη ΓΑΔΑ (Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής) όσα γνώριζε.

• Νέος εκφοβισμός μετά την κατάθεση: Ακόμη και λίγες ώρες μετά την πρόσφατη κατάθεσή του στο δικαστήριο, φαίνεται πως υπήρξε νέα απόπειρα εκφοβισμού. Σύμφωνα με πληροφορίες, το απόγευμα της 5ης Δεκεμβρίου, ενώ ο κος Ασμάνης περπατούσε κοντά στο σπίτι του, ένας άγνωστος οδηγός κατηύθυνε το αυτοκίνητό του προς το μέρος του κάνοντας επικίνδυνο ελιγμό, σαν να επεδίωκε να τον χτυπήσει. Ο μάρτυρας εξέλαβε την κίνηση αυτή ως μια ακόμη απειλητική προειδοποίηση σε βάρος του.

Καταγγελίες για συγκάλυψη από τις αρχές

Οι αποκαλύψεις του Ευ. Ασμάνη δεν περιορίστηκαν μόνο στις ενέργειες αγνώστων ή ιδιωτών, αλλά επεκτάθηκαν και σε θεσμικούς παράγοντες που, όπως υποστηρίζει, επιχείρησαν να συγκαλύψουν την υπόθεση. Ο συνήγορος του μάρτυρα, Δημήτρης Μπάρδης, έχει καταθέσει μήνυση κατά του τότε κεντρικού Λιμενάρχη Εύβοιας καθώς και του τότε Λιμενάρχη Ερέτριας, κατηγορώντας τους για υπόθαλψη εγκληματιών και ψευδή κατάθεση σχετικά με τον χειρισμό της έρευνας. Σύμφωνα με τον δικηγόρο, οι δύο αυτοί αξιωματικοί «κατασκεύασαν» την αρχική κατάθεση του κου Ασμάνη, παρουσιάζοντας μια αλλοιωμένη γραπτή εκδοχή των λεγομένων του. Αυτό το γεγονός ανάγκασε τον μάρτυρα να απευθυνθεί άμεσα στη ΓΑΔΑ, προκειμένου να δώσει εκεί τη γνήσια μαρτυρία του για όσα είδε. Η υπόθεση της φερόμενης συγκάλυψης έχει ήδη πάρει τον δρόμο της δικαιοσύνης: η Εισαγγελέας Εφετών του Ναυτοδικείου έχει παραπέμψει σε δίκη τους δύο λιμενικούς αξιωματούχους, με τη δίκη αυτή να έχει προγραμματιστεί για τον Μάρτιο του 2026.

Η στάση του μάρτυρα και η εξέλιξη της δίκης

Παρά τις σοβαρές πιέσεις και το προσωπικό κόστος, ο Ευάγγελος Ασμάνης εμφανίστηκε ακλόνητος ως προς τα όσα έχει καταθέσει. Και στο δικαστήριο επανέλαβε όσα υποστηρίζει από την πρώτη στιγμή, ακολουθώντας – όπως λέει – τη φωνή της συνείδησής του. «Το μόνο που έκανα ήταν να ακούσω την ψυχή μου», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως «όσα υποφέρω, τα υπομένω και τα αντιπαρέρχομαι».

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά την κατάθεση του κου Ασμάνη, οι δύο κατηγορούμενοι για την υπόθεση — δύο αδελφοί ψαράδες που κατηγορούνται για ανθρωποκτονία από πρόθεση κατά συναυτουργία — δεν παρέστησαν στο ακροατήριο. Η υπεράσπισή τους επικαλέστηκε προβλήματα κακοκαιρίας για την απουσία τους. Ωστόσο, η πλευρά της οικογένειας Βαλυράκη αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι οι κατηγορούμενοι απέφυγαν σκόπιμα να έρθουν αντιμέτωποι με τις αποκαλύψεις του αυτόπτη μάρτυρα. Μάλιστα, ο συνήγορος πολιτικής αγωγής Κωνσταντίνος Παπαδάκης ζήτησε από το δικαστήριο να διατάξει την υποχρεωτική αυτοπρόσωπη εμφάνιση των δύο κατηγορουμένων, ώστε να εξεταστούν κατ’ αντιπαράσταση με τον μάρτυρα.

Η δίκη για τη δολοφονία του Σήφη Βαλυράκη βρίσκεται σε εξέλιξη και αναμένεται να συνεχιστεί με την εξέταση και άλλων μαρτύρων τις προσεχείς ημέρες. Ο Ευάγγελος Ασμάνης, έχοντας ήδη ανατρέψει τα δεδομένα της υπόθεσης με τη μαρτυρία-κλειδί που προσκόμισε, δηλώνει αποφασισμένος να αντέξει κάθε πίεση προκειμένου να λάμψει η αλήθεια.

Σημαντικά στοιχεία για τη χρήση του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator από κρατικούς μηχανισμούς αναδεικνύονται στις τελευταίες συνεδριάσεις της δίκης που εξελίσσεται στα δικαστήρια της Ευελπίδων. Οι καταθέσεις έξι μαρτύρων συγκλίνουν στην εικόνα μιας οργανωμένης πρακτικής παρακολούθησης, με τη δικαστική διερεύνηση να βρίσκεται πλέον σε κρίσιμο σημείο.

Καταθέσεις 

Δύο πρώην υπάλληλοι της ΕΥΠ περιέγραψαν περιστατικά στοχοποίησής τους με το Predator, το 2021.

Η πρώτη μάρτυρας συνδέει τη χρονική στιγμή της παρακολούθησης με μήνυση που είχε υποβάλει μαζί με συναδέλφους της για υπηρεσιακές αποφάσεις. Στην κατάθεσή της ανέφερε ότι θεωρεί πως η παρακολούθηση σχετιζόταν με την εσωτερική λειτουργία της υπηρεσίας και με ενδεχόμενη συλλογή πληροφοριών.

Η δεύτερη μάρτυρας ανέφερε ότι είχε προηγηθεί καταγγελία της για περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης και εξέφρασε την άποψη ότι η υπηρεσία δεν διερεύνησε επαρκώς την υπόθεση, γεγονός που ερμηνεύει ως ένδειξη γνώσης ή εσωτερικής πληροφόρησης για τη χρήση του λογισμικού.

Οι δύο καταθέσεις αναδεικνύουν ζητήματα θεσμικής λογοδοσίας και ενδοϋπηρεσιακής επίβλεψης.

Ο δημοσιογράφος Θανάσης Κουκάκης, ο οποίος υποβλήθηκε σε παρακολούθηση τόσο μέσω νόμιμων επισυνδέσεων όσο και μέσω Predator, δήλωσε ότι έχει ήδη καταθέσει στον Άρειο Πάγο ονόματα προσώπων που, σύμφωνα με τις πληροφορίες του, είχαν ρόλο στη λειτουργία του συστήματος.

Ανέφερε επίσης ότι το λογισμικό είχε εγκατασταθεί σε διαφορετικούς χώρους κατά την περίοδο χρήσης του, περιλαμβανομένων εγκαταστάσεων υπηρεσιών του ελληνικού κράτους. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, μέρος του προσωπικού που εκπαίδευσε τη χρήση του συστήματος είχε λάβει σχετική εκπαίδευση από συνεργαζόμενη ξένη υπηρεσία.

Η ανάδειξη πιθανών χειριστών του λογισμικού θεωρείται κρίσιμο σκέλος της δικαστικής διαδικασίας.

Ευρήματα από τον έλεγχο σε εγκαταστάσεις του Mega

Κατάθεση στελέχους της ΑΔΑΕ αναφέρθηκε σε έλεγχο που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022 σε κτίριο του Mega. Σύμφωνα με όσα καταγράφηκαν, στον χώρο εντοπίστηκε εξοπλισμός που εμφάνιζε κρυπτογραφημένη επικοινωνία με εγκαταστάσεις της ΕΥΠ. Το εύρημα αυτό αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης, καθώς σύμφωνα με την περιγραφή δεν υπήρχε αντίστοιχη πληροφοριακή υποδομή στους λοιπούς ορόφους του κτιρίου.

Η χρονική στιγμή του ελέγχου συνέπεσε με την περίοδο κατά την οποία το ζήτημα των παρακολουθήσεων είχε ήδη λάβει δημοσιότητα.

Πρώην στέλεχος της CIA περιέγραψε τη συμμετοχή του στην παρουσίαση προηγμένων εργαλείων big data (Nerula, Zephyr) σε ξένες κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων το Καζακστάν, η Μογγολία και άλλες χώρες της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.

Η μαρτυρία απέκτησε πρόσθετο ενδιαφέρον μετά από αναφορές διεθνών οργανώσεων ότι σε ορισμένες από αυτές τις χώρες έχουν καταγραφεί περιστατικά παρακολούθησης με το Predator.

Ζητήματα θεσμικού ελέγχου και καταγγελίες για παρεμβάσεις

Κατάθεση επιχειρηματία που συνδέεται με εταιρεία εμπλεκόμενη στη σχετική τεχνολογία αναφέρθηκε σε επικοινωνίες του με πολιτικά πρόσωπα και σε καθοδήγηση που — όπως υποστήριξε — είχε λάβει πριν από κατάθεση στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, υπήρχαν επαφές μεταξύ προσώπων που είχαν ρόλο στο οικοσύστημα εταιρειών που σχετίζονται με το λογισμικό και με κυβερνητικές δομές.

Η προηγούμενη εισαγγελέας του Αρείου Πάγου είχε κλείσει το σκέλος της έρευνας που αφορούσε τη συμμετοχή κυβερνητικών παραγόντων, υποστηρίζοντας ότι δεν προέκυψαν ενδείξεις εμπλοκής. Ωστόσο, η νέα ηγεσία του ανώτατου δικαστηρίου καλείται να αξιολογήσει εάν υπάρχει λόγος επανεξέτασης των συμπερασμάτων, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα νεότερα στοιχεία που τίθενται ενώπιον του δικαστηρίου.

Η εξέλιξη της υπόθεσης θα εξαρτηθεί από την αξιολόγηση των καταθέσεων, την κλήση ή μη πρόσθετων μαρτύρων και την εξέταση τεχνικών δεδομένων που έχουν ήδη κατασχεθεί.

Οι αγρότες βγαίνουν ξανά στους δρόμους με κεντρικά αιτήματα: οικονομική ανάσα στο κόστος παραγωγής, καλύτερες τιμές για τα προϊόντα και άμεση επίλυση των προβλημάτων στις ενισχύσεις και τις αποζημιώσεις, σε ένα χρονοδιάγραμμα κινητοποιήσεων από 30 Νοεμβρίου έως 5 Δεκεμβρίου, με κλιμάκωση και κορύφωση των μπλόκων σε όλη τη χώρα.

Οι δράσεις περιλαμβάνουν μπλόκα σε βασικούς οδικούς άξονες, παρεμβάσεις σε λιμάνια και τοπικές συγκεντρώσεις με στόχο πίεση για συγκεκριμένες κυβερνητικές δεσμεύσεις.

Βασικός πυρήνας των αιτημάτων τους είναι:

• Μείωση του κόστους παραγωγής (καύσιμα, ρεύμα, εφόδια) και ουσιαστική στήριξη απέναντι στις αυξήσεις που «ροκανίζουν» το εισόδημα.
• Καλύτερες και πιο εγγυημένες τιμές για τα αγροτικά προϊόντα, ώστε η διαφορά ανάμεσα σε τιμή παραγωγού και ράφι να μην οδηγεί σε ασφυξία τους παραγωγούς.
• Ταχύτερες και δίκαιες αποζημιώσεις για ζημιές (ασθένειες, καιρικά φαινόμενα) και άμεση αντιμετώπιση των καθυστερήσεων στις πληρωμές επιδοτήσεων και ενισχύσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΦΚ πετρελαίου, κλπ)
• Σταθερότερο και δικαιότερο φορολογικό–ασφαλιστικό πλαίσιο για αγρότες και κτηνοτρόφους.
• Στήριξη της κτηνοτροφίας που έχει πληγεί ιδιαίτερα από ζωονόσους και υψηλό κόστος ζωοτροφών.

Τα μπλόκα ξεκινούν πανελλαδικά από την Κυριακή 30 Νοεμβρίου και θα στήνονται σταδιακά μέχρι και την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, σε κεντρικούς δρόμους σε όλη τη χώρα.

Κύριες ημερομηνίες και σημεία που έχουν ήδη ανακοινωθεί:

• Θεσσαλία (Καρδίτσα): Πρώτο μπλόκο στον Ε-65 την Κυριακή 30 Νοεμβρίου, στις 12:00 το μεσημέρι.
• Λάρισα (Νίκαια): Μπλόκο με τρακτέρ στη Νίκαια, επίσης από την Κυριακή 30 Νοεμβρίου, με στόχο ενιαίο μπλόκο στην Εθνική Οδό Αθηνών-Θεσσαλονίκης τις επόμενες ημέρες.
• Κρήτη: Από 30 Νοεμβρίου ξεκινούν μπλόκα και κινητοποιήσεις, με σχέδιο κλιμάκωσης μέχρι 5 Δεκεμβρίου, περιλαμβάνοντας και παρεμβάσεις σε οδικούς άξονες και υποδομές (όπως η ηλεκτρική διασύνδεση).
• Ήπειρος (Πρέβεζα): Τα τρακτέρ βγαίνουν στις πλατείες από 30 Νοεμβρίου και οι αγρότες δηλώνουν συμμετοχή στα πανελλαδικά μπλόκα ως τις 5 Δεκεμβρίου.
• Εύβοια (Μαντούδι-Λίμνη-Αγία Άννα): Συγκεκριμένο μπλόκο έχει οριστεί για 5 Δεκεμβρίου στον δρόμο Χαλκίδας-Αιδηψού, στο ύψος της Κηρίνθου.

Σύμφωνα με τον συνολικό σχεδιασμό της Πανελλαδικής Επιτροπής των Μπλόκων, σε πολλές άλλες περιοχές (π.χ. Ηλεία, Αιτωλοακαρνανία, Μακεδονία) τα μπλόκα θα αρχίσουν να ξεφυτρώνουν ανάμεσα 30/11 και 5/12, με ακριβείς ώρες και σημεία να οριστικοποιούνται από κάθε τοπικό αγροτικό σύλλογο στις συσκέψεις που γίνονται αυτές τις μέρες.

Το αν το πρόγραμμα θα παραταθεί πέρα από τις 5 Δεκεμβρίου θα εξαρτηθεί από την πορεία του διαλόγου κυβέρνησης-αγροτών και τις αποφάσεις που θα λάβουν οι τοπικοί και πανελλαδικοί αγροτικοί σύλλογοι στις νέες συσκέψεις.